2020 yılında S. Arabistan

Bu bölümde S. Arabistan’ın en önemli gelişmelerini kısaca gözden geçirmek istiyoruz.

Geçen sene S. Arabistan iktisadi, insan hakları ve siyasi alanlarda önemli gelişmelere sahne oldu.

2020 yılı, Suud yetkililerin S. Arabistan’ın iktisadi sorunlarının arttığını itiraf ettikleri yıl oldu. Suud veliaht prensi Muhammed bin Salman, Maliye ve Ekonomi Bakanı Muhammed Ced’an, ülkenin iktisadi sorunları arttığını itiraf eden bazı Suud yetkililerdi.

S. Arabistan Maliye ve Ekonomi Bakanı Muhammed Ced’an ülkesi petrol fiyatlarında yaşanan fahiş düşüş yüzünden yıllık bütçesini 50 milyar Rial, yani yaklaşık 13.2 milyar dolar azaltmak zorunda kaldığını açıkladı.

Öte yandan iktisadi sorunları artan Suud rejimi 1 Temmuz 2020’den itibaren katma değer vergisini yüzde 15 arttırdı ve 1 Haziran’dan itibaren de geçim desteği adı altında ödenen ödemeleri de durdurdu.

Suud veliaht prensi Muhammed bin Salman da 2020’nin sonlarına doğru yaptığı açıklamada, 2020 için hükümetin gelirini 833 milyar Rial olarak öngördüğünü, bu rakamın 513 milyarı petrol geliri olduğunu, fakat sadece 410 milyar Rial’ı gerçekleştiğini belirtti.

IMF ise S. Arabistan’ın Haziran 2020’nin sonuna kadar uzanan üç ayda gayri safi iç üretiminin büyümesi yüzde eksi 7 seviyesinde gerçekleştiğini, ki bu da bu ülkede 1985 yılından bu yana en düşük mevsimsel iktisadi büyüme oranı olduğunu açıkladı.

S. Arabistan’da işsizlik oranı da ilk kez yüzde 14.5 seviyesine yükseldiği açıklandı.

S. Arabistan dünyanın en büyük petrol ihracatçısı ve Arap dünyasının en zengin ülkesidir. Bu arada S. Arabistan’ın iktisadi sorunlarının artması için birçok sebepten söz edilebilir. Ancak Riyad’ın savaş çığırtkanlığına yönelik politikaları bu sorunun başlıca nedenidir. Suud rejimi milyarlarca dolar parayı savaşa yatırdı, üstelik yaşadığı iktisadi sorunlara rağmen bu savaşı durdurma niyetinde olmadığı anlaşılıyor.

Bundan başka Suud rejimi 2020 yılında da silah alımına yüklü paraları yatırmaya devam etti, ki bu da S. Arabistan’ın yaşadığı iktisadi sorunların bir başka nedeni sayılabilir.

Petrol fiyatlarının düşmesi, bu ülkenin iktisadi sorunlarının bir başka etkenidir. Ancak petrol fiyatlarının düşmesinin asıl nedenlerinden biri Suud rejiminin İran ekonomisine darbe indirmek üzere Amerika terör devleti ile eş güdümlü hareket etmesidir. Gerçi bu süreçte S. Arabistan ekonomisi İran ekonomisine kıyasla daha fazla hasara uğradı; zira İran zaten ABD yaptırımları yüzünden pek fazla petrol satamıyordu.

Korona virüs salgını da 2020 yılında Suud ekonomisini olumsuz etkileyen bir başka etken oldu. Gerçekte korona virüs salgını S. Arabistan’da birçok kısıtlamanın yanında işsizlik oranının artışında etkili oldu.

Bu arada korona virüs salgını Suud rejiminin başta dini turizm olmak üzere turizm alanındaki gelirlerini de olumsuz yönde etkiledi. Bu gelir kaynağı, petrol gelirinden sonra S. Arabistan’ın en önemli kaynaklarından biriydi.

Suud rejimi bu doğrultuda bir karar alarak, korona virüs salgını ve ekonomik krizle mücadele çerçevesinde bu ülkenin özel sektöründe çalışanların maaşını yüzde 40 azaltacaklarını açıkladı.

Ancak kamu ve özel sektörde çalışanların maaşını azaltmak ve vergileri arttırmak, S. Arabistan halkının geçimini daha da zorlaştırmaya başladı. İktisadi sorunlar ve geçim sıkıntısının tırmanması ise S. Arabistan halkının hoşnutsuzluğunu arttırarak Suud rejiminin meşruiyet krizini tetikledi.

2020 yılında S. Arabistan’da yaşanan en önemli gelişmelerden biri ise kral Salman bin Abdulaziz’in devlet erkanlarında geniş çapta değişikliklere gitmesi oldu. Kral Salman bin Abdulaziz ilkin Şubat 2020’de bazı bakanları azletti. Kral Salman daha sonra da Mart 2020’de S. Arabistan Ekonomi ve Planlama Bakanı Muhammed Toyceri’yi görevden aldı.

Kral Salman yine Eylül 2020’de aldığı bir kararla Savunma Bakanlığı’nda bazı yetkilileri azletti ve sorgulanmaları yönünde talimat verdi. Kral Salman tarafından azledilenlerin arasında Yemen savaşında Suud rejiminin başını çektiği ittifakın komutanı General Fehed bin Türki Al-i Suud ve sınır muhafaza birliği komutanı General Avad bin Abdulbelva da yer alıyordu. Bundan başka kral Salman Savunma Bakanlığı’nda bazı subayların ve sivil memurların sorgulanmasını da emretti.

Aslında bu değişikliklerin çeşitli sebepleri vardı. Kral Salman ve oğlu Muhammed bin Salman S. Arabistan’ın iktidar yapısında kendilerine bağlı insanları yerleştirerek, Suud veliaht prensi olan Muhammed bin Salman’ın daha rahat bir şekilde S. Arabistan kraliyet tahtına oturmasını sağlamaya çalışıyorlar.

Bundan başka kral Salman ve oğlu Muhammed bin Salman bu değişikliklerle ülkenin iktisadi sorunlarını ve özellikle Yemen savaşında hezimeti azledilen yetkililerin üzerine yıkmak istiyordu. Suud kralı ve veliaht prensi S. Arabistan’ın önde gelen bazı yetkilileri ve prenslerine fesatla mücadele sloganı altında iftira atarak kendilerinden müspet ve dürüst bir imaj sunmak istiyorlar.

2020 yılında S. Arabistan’da bir başka önemli gelişme, insan hakları alanında yaşandı. Geçen sene S. Arabistan’da Suud prenslerini tutuklama operasyonu devam etti. Bu çerçevede Suud rejiminin eski veliaht prensi Muhammed bin Naif ve kralın kardeşi Ahmet bin Abdulaziz de tutuklananların arasında yer aldı. Bundan başka Suud veliaht prensi Muhammed bin Salman kendisine yönelik hiç bir eleştiriye izin vermiyor ve muhaliflerini türlü yollardan susturmaya çalışıyor.

Suud veliaht prensi Muhammed bin Salman’ın muhaliflerinden biri olan S. Arabistanlı gazeteci yazar Cemal Kaşıkçı, Kasım 2018’de Muhammed bin Salman’ın doğrudan talimatı üzerine Türkiye’nin İstanbul kentinde infaz edilen ve cesedi doğranan muhaliflerden biriydi. Yine S. Arabistan istihbaratının eski şeflerinden Saad Caberi de Muhammed bin Salman’ın hedefi olan fakat kendisine karşı düzenlenen suikast başarı ile sonuçlanmayan bir başka şahsiyetti. Muhammed bin Salman’ın Caberi’yi ortadan kaldırmak istemesinin sebebi, Caberi’nin Suud rejiminde konumu ve yine elinde bulunan bilgilerdi. Saad Caberi uzun süre eski veliaht prensi Muhammed bin Naif’in danışmanıydı. Muhammed bin Salman ise Saad Caberi üzerinden Muhammed bin Naif hakkında bilgi edinmek ve onu daha güçlü delillere dayanarak ortadan kaldırmak istiyordu; ancak Caberi Kanada’ya kaçarak pratikte Muhammed bin Salman’ın ulaşabileceği konumdan uzaklaşmış oldu.

Suud veliaht prensi Muhammed bin Salman ve yakınları Saad Caberi’yi Riyad bakımından terör örgütü sayılan İhvanilerle bağlantılı olmakla suçladılar ve böylece onu interpol aracılığı ile S. Arabistan’a geri getirmeye çalıştılar. Kanada’da sürgün hayatı yaşayan Saad Caberi Amerika’da bir mahkemeye açtığı davada, Suud veliaht prensi Muhammed bin Salman'ın 2018 yılında kendisini öldürmek üzere bir suikast takımı gönderdiğini, ancak suikast planı Kanadalı yetkililerce etkisiz hale getirildiğini belirtti.

Ülkesinde gözaltında tutulan S. Arabistanlı kadın aktivist Locin Hozluli’nin insan hakları dosyası da 2020 yılında gündemden düşmeyen bir başka insan hakları ihlali durumuydu. 31 yaşındaki S. Arabistanlı kadın Locin Hozluli Mayıs 2018’den bu yana gözaltında tutuluyor. Hozluli sadece S. Arabistanlı kadınların araç kullanma hakkını talep etmişti; ancak S. Arabistan başsavcılığı onu ülkenin çıkarlarına zarar vermekle suçladı. Gerçi sadece bir ay sonra S. Arabistanlı kadınlar bu hakka kavuştu, fakat Hozluli serbest bırakılmadı.

S. Arabistanlı aktivist kadın o günden beri hiç bir mahkeme duruşması yapılmaksızın ve bir başka ifade ile yargılanmaksızın hapiste yatıyor. Bundan başka Hozluli Suud rejimi tarafından defalarca işkence edildi. İnsan hakları örgütleri, Hozluli Suud zindanlarında elektrik akımı ile işkence edildiğini ve cinsel tacize uğradığını ve hatta suni boğulma yöntemi ile işkence edildiğini açıkladı.

Gerçekte başta ABD olmak üzere Batılı devletlerin S. Arabistan’da insan haklarının vahim durumuna ve özellikle Hozluli gibi insan hakları aktivistlerin durumuna karşı suskunluğu devam ederken, bazı insan hakları örgütleri ve yine BM insan hakları konseyi kadın hakları komitesi Suud rejimini Hozloli’nin sağlığı konusunda uyarıda bulunarak bu kadının derhal serbest bırakılmasını istediler.

Suud rejiminin iç arenada işlediği insan hakları ihlalleri ve yine Yemen savaşında işlediği savaş suçları yüzünden 13 Ekim 2020’de BM genel kurulunun 75. oturumunda yapılan oylamada bu rejim sadece 90 olumlu oy kazandı ve böylece insan hakları konseyinin üyeliğinden mahrum kaldı.