Azerbaycan Cumhuriyetinde 8. Dönem Cumhurbaşkanlığı seçimleri-1

Bu özel programlarda, Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimlerini bütün boyutlarıyla, erken seçim karşıtı olan ülke içerisi ve uluslararası siyasi tepkileri incelemek istiyoruz.

Azerbaycan Cumhuriyeti Anayasa Mahkemesi Yargıtay heyeti, Ferhat Abdullayev başkanlığında 17 Nisan günündeki toplantısında, merkezi seçim komisyonunun raporunu inceleyerek İlham Aliyev'in seçimlerdeki yüzde 86.2'lik bir oy oranına sahip olduğunu ve seçimlerin sıhhatini onayladı.

Azerbaycan anayasasına esasen seçim sonuçlarının Anayasa Mahkemesi tarafından onaylanmasından sonra seçilen cumhurbaşkanının yemin töreni üç gün içerisinde gerçekleşmelidir.  Hükümetin başında olan partiden, Yeni Azerbaycan Partisi başkan yardımcısı Ali Ahmedov bu yemin töreninin 18 Nisan Çarşamba gününde yapılacağını duyurdu.

Azerbaycan cumhurbaşkanlık erken seçimleri sekiz adayın katılımı ve 900 uluslararası gözlemcinin huzurunda 125 seçim bölgesinde 11 Nisan gününde gerçekleşti ve böylece İlham Aliyev bir kez daha 7 yıllığına Azerbaycan Cumhuriyetini yönetecek.

Azerbaycan cumhurbaşkanlığı seçimleri sekizinci dönemi, aslında anayasanın değiştirilmesiyle cumhurbaşkanlığı süresinin 5 yıldan 7 yıla kadar uzanan bir dönemden sonra yapılan ilk cumhurbaşkanlığı seçimidir. Ard arda dördüncü kez Azerbaycan cumhurbaşkanı olan İlham Aliyev, seçimin sonucu belirlendikten sonra şu mesajı verdi: ''Azerbaycan halkı oylarını, istikrar, güvenlik ve gelişmekten yana kullandılar ve biz de bunu Azerbaycan'ın güçlenmesi için kullanacağız.''

İlham Aliyev 2003 yılından beri Azerbaycan cumhurbaşkanlığını yapmaktadır.

Bulunduğumuz miladi yılın başlarında konuşan İlham Aliyev, Azerbaycan seçimlerinin 11 Ekim yerine 11 Nisan tarihinde yapılacağını belirtmişti.

Azerbaycan cumhurbaşkanlığı toplumsal ve siyai kurumu başkanı, siyasi uzman ve ayrıca İlham Aliyev'in danışmanı olan Ali Hasanov, erken seçime gitme sebepleriyle ilgili şu açıklamaları yapmıştı:

'' Kimi uluslararası ve milli olayların seçimlere denk gelmesi sebebiyle erken seçim kararı alınmıştır. ''

Azeri yetkililerin iddialarına rağmen Bakü hükümetinin muhalifleri bu gerekçe ve başka iddia edilen sebepleri kabullenmeyerek bu adımı İlham Aliyev'in başına buyruk yaptığı bir hareket olarak niteliyorlar. Örneğin Azerbaycan Halk Cephesi Reformistleri Partisi'nin başkanı ve aynı zamanda muhalefetten sayılan Ali Kerimli kendi mesajında İlham Aliyev'in erken seçim kararını eleştirerek şöyle dedi:

''Azerbaycan hükümetinin muhalifleri, Nisan ayında ilkbaharın gelmesiyle birlikte ülkede gösteri kararı almıştı. Hükümet de bundan dolayı seçimleri 6 ay öne aldı.''

Sayılan oylara göre, İlham Aliyev'in rakiplerinin oyları şöyledir: Sosyal Demokrat Partisi'nden Araz Alizade yüzde 1.39, Bütün Azerbaycan Halk Cephesi Partisi'nden Kudret Hasan Guliyev yüzde 3.04,  Milli Direniş Hareketi Partisi'nden Ferec Guliyev yüzde 1.18, Muasır Müsavat Partisi'nden Hafız Haciyev yüzde 1.5, Halk Cephesi Partisi'nden Razi Nurullayev yüzde 0.75, Demokrat Partisi'nden Serdar Celaloğlu yüzde 3.02 ve bağımsız aday olarak seçimlere katılan Zahid Oruc yüzde 3.11 .

Aliyev'in rakiplerinin bu yüzdelerine rağmen bu seçimlerde ciddi şekilde bir rekabet söz konusu değildi. Özellikle de bu adayların 6'ısının fiilen Yeni Azerbaycan Partisi yanında yer alması ve muhalefetin başında bulunan Muasır Müsavat Patisi başkanı Hafız Haciyev'in de gazetecilere oyunun İlham Aliyev'den yana kullanmasını söylemesi bunun ne kadar doğru olduğu aşikardır.

Böylece sadece Sosyal Demokrat Partisi'nden olan Araz Alizade ve Azerbaycan Demokrat Partisi'nden Serdar Celaloğlu, Aliyev'in asıl rakipleri  olarak bilinebilir.  Bu da İlham Aliyev için ciddi bir sınav olarak görülmüyordu.

Bütün bunlara rağmen, Azerbaycan'da aktif olan siyasetçilerin çoğu da cezvelerinde veya yurt dışına kaçmak durumunda kalmışlar. Gerçekte  İslam Partisi'nin hapiste olan başkanı, Muhsin Semedov,  Azeri din adamı Hacı Tali Bakırov ve bunlar gibi gelecekte onlarla gurur duyacak Müslüman Azerbaycan halkının sevdiği insanlar, İlham Aliyev tarafından uzaklaştırılmaya ve göz ardı edilmeye mahkum bırakılmışlardır. Aslında İlham Aliyev başkanlığındaki Bakü hükümetinin temelleri, bağımlı ve vatansever insanların hiçe sayılıp yok olmaları üzerine atılmıştır. Bunlara rağmen, Müslüman Azerbaycan halkı özel gelişmelere şahittirler.

Her halükarda 2018 yılının Azerbaycan devleti ve halkı için özel bir yıl olduğunu söyleyebiliriz. İlham Aliyev hükümeti yetkililerinin dediklerine göre, bulunduğumuz miladi yıl Muhammed Emin Resulzade'nin Aras nehrinin kuzeyinde kurduğu cumhuriyetin yüzüncü yıl dönümüne denk gelir.

Resulzade, 1918 yılında Aras nehrinin kuzeyinde bağımsız bir cumhuriyet kurdu ancak bu cumhuriyet Moskova'da Bolşevik'lerin iş başına gelmesiyle hayatını devam ettiremedi. Bu sebeplerden dolayı bulunduğumuz miladi yılı Bakü yetkililerince özel bir önem taşımaktadır; çünkü Resulzade cumhuriyeti ve müsavat partisini sahiplenmek için en uygun zamandır. Bundan dolayıdır ki İlham Aliyev de bu yıl için çeşitli ve özel planlar yapmaktadır. Seçimlerin öne alınmasından hedef de bu doğrultuda yapılan bir hareket olarak değerlendirilebilir.

Seçim sürecine bakılırsa, İlham Aliyev ne bu dönem  ve ne de eski dönemlerde hiçbir televizyon veya radyo münazarasına katılmayarak sadece temsilcisini göndermekle yetinmiştir. İlham Aliyev'in çok geniş çaplı bir seçim kampanyası yürütmemesine rağmen muhaliflere göre o yeniden gücü elde etmek için iktidar gücünden yararlanmıştır.

57 yaşında olan İlham Aliyev, eski Sovyetler Birliği İstihbarat ve Güvenlik  Ajanı olan babası Hayder Aliyev'in 2003 yılındaki vefatından sonra  petrol ve gaz zengini olan Azerbaycan Cumhuriyetinin başına geçti. 2003 yılı seçimlerinde siyasi gerginliklerin şiddetlenmesiyle kanlı bir çatışma yaşandı. İlham Aliyev tekrar 2008 yılında muhaliflerin seçimleri boykot ettiği halde oyların yüzde 89'unu kazanarak seçimin galibi oldu.  Halbuki Batılı gözlemcilere göre 2008 seçimleri geniş çaplı ihlallere sahne olmuştur. Ayrıca, Aliyev cumhurbaşkanlığını sürdürmek için 2009 yılında anayasa değişikliği referandumuna giderek hükümetin saltanata dönüştürülmesi yönünde önemli bir adım attı.

Azerbaycan seçimlerinde bir sürü ihlallerin yaşanması ve hükümetin iktidar gücünü kendi lehine ve muhalifleri susturmak için kullanmasına rağmen, halen Müslüman Azerbaycan halkı muhaliflere oy vermekten çekiniyorlar. İlk bağımsızlık yıllarında aynı hakimiyet döneminde topraklarının yüzde 20'sinin işgal olmasını gören Azerbaycanlılar için güvenlik öncelik taşımaktadır. İşte bu sebepten dolayı, halk da demokrasiyi Aliyev'in güvenlik esaslı hükümetine kurban edip güvenliğin sürdürülmesini istemektedirler.

Bir başka taraftan da, İlham Aliyev, petrol çıkarlarından yararlanarak Azerbaycan ekonomisini ayaklandırmayı başarmıştır. Tabii 2015 yılındaki petrol fiyatlarının düşmesi de Azerbaycan ekonomisini krize doğru sürükledi ama bu ülkenin ekonomisi tekrar kalkınmaya başladı.