Dünya Okyanuslar Günü

8 haziran dünya okyanuslar günüdür

Bugünün düzenlenmesindeki asıl amaç okyanusların korunmasına dikkat çekmek ve bu ilahi nimetlerin kirlenmek ve tahrip olmaktan korunmasıdır. Dünyamıza baktığımızda yüzeyinde hem büyük Su kütlelerini hem de kara parçalarını görürüz. Bütün dünya yüzeyinin %71 ini denizler, %29 Unu karalar oluşturur. Ancak bu oran kuzey ve güney yarımkürede değişir. Çünkü buralarda kara ve denizlerin oranı farklıdır Kuzey yarımkürede karalar %39, denizler %61 oranında yer tutar Güney yarımkürede ise karalar %19, denizler %81 yer kaplar Gördüğünüz gibi karaların kapladığı alan kuzey yarım kürede daha geniştir. Asya, Avrupa Kuzey Amerika, Afrika'nın büyük bir kısmı kuzey de kalır Güney Amerika, Afrika'nın güneyi, Okyanusya ve Antarktika ise güney de kalır.

Bu farklı dağılım bir çok özelliği etkiler öncelikle iklimi etkiler. Kuzey yarımküre daha karasal bir iklime sahiptir. Bu durum kuzey de ortalama Sıcaklığın 2 derece kadar fazla olmasını sağlar nüfusun büyük çoğunluğu kuzeydedir. Bu ekonomik gelişimi olumlu yönde etkiler. Karalar üzerindeki doğal zenginlikler, ormanlar ve yeraltı zenginlikleri kuzey de daha çoktur. Ulaşım olanakları ve ülkeler arası iletişim kuzey de daha gelişmiştir. Kendine bağlı olan adalarla, etrafı denizlerle ve Okyanuslarla çevrili olan büyük kara parçalarına kıta denir. Dünya yüzeyinde 7 kıta vardır. Bunlar Asya, Avrupa, Afrika, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Okyanusya ve Antarktika'dır. Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarına 'eski dünya karaları adı verilir. Eski dünya kıtalarının ve diğer kıtaların en büyüğü Asya'dır. Kıtalar birbirlerinden boğazlar ya da okyanuslarla ayrılmışlardır Asya kıtası Kuzey Amerika'ya Bering boğazı ile, Kuzey Amerika-Güney Amerika'ya Panama kanalı ile, Avrupa kıtası Afrika ya Cebelitarık boğazı ile, Afrika kıtası Asya ya Süveyş kanalı ile bağlanır Asya'yı Avrupa dan ayıran sınır ise Ural dağlarının batısı Kafkasların kuzeyi ve İstanbul-Çanakkale boğazlarının kuzeyinden geçer.

Kıtalar arasındaki büyük çukurlarda kalan geniş ve derin su kütlelerine Okyanus denir Deniz ise karalar arasına veya kenarına sokulmuş kollardır İç deniz karaların çok fazla içlerine sokulmuş kollardır Kıtaların kenarında bulunan, okyanuslarla çok daha geniş alanlarda bağlanan denizlere kenar deniz adı verilir.

Okyanuslar denizlere göre çok daha geniş ve derindir. Dünya üzerinde üç büyük okyanus vardır. Bunlar Amerika kıtaları ile Asya ve Okyanusya arasında bulunan Büyük okyanus, Amerika kıtaları ile Avrupa ve Afrika arasında bulunan Atlas okyanusu, Asyanın güneyi Afrika ve Okyanusya arasında ise Hint okyanusu yer alır. Bu okyanuslar güney yarım kürede Antarktika çevresinde birleşerek tek bir su kütlesi oluştururlar.

Dört milyar yıl önce Dünya yüzeyi suyun sıvı olarak kalmasına olanak tanımayacak kadar sıcaktı. Su, uzayda yok olmak üzere volkanik gazdaki buhar olarak püskürürdü. Yaklaşık 3.85 milyar yıl önce dünya soğuyarak içinde buharında yer aldığı bir Volkanik gaz, magmanın yerkabuğundaki etkinliği sonucu gelişen volkanlardan sızan gaz. Yanardağlar, birtakım yer hareketlerinin gerçekleşmiş olduğu yerlerde ya da bu yerlerin yakınında oluşurlar. Daha sonra su yoğunlaşmaya başladı ve okyanuslar oluştu. Okyanusların oluşmasından bu yana yağmur toprağa düşmekte ve kayalardaki tuzu denizlere taşımaktadır. Bu nedenle deniz suyu tuzludur. Ortalama olarak okyanus ağırlığının %2.9'unu tuz oluşturur. Denize baktığımız, tekneyle açıldığımız veya yüzdüğümüz zaman suyun bir yüzeyi olduğunu biliriz. Ancak; okyanusların ortalama derinliği 5.000 metre civarındadır ve en derin okyanus çukuru 11.000 metreye ulaşır bu dip derinlikten daha kısadır. Okyanusun üst birkaç metresi, tropikal bölgelerde 26 santigrat derece sıcaklığında olabilir. Isıyı, gün boyunca güneş ışığından alır ve geceleri atmosferi ısıtırlar. Okyanusun bu katmanı, atmosferin tamamından daha fazla ısı içerir.

kıtaları birbirinden ayıran engin, açık denizlerdir.

Deniz, bir okyanus ile bağı olan ve büyük bir alanı kaplayan ve genellikle tuzlu olan su birikintisidir. Terim genellikle okyanus terimi yerine de kullanılır. Cebelitarık Boğazı'ndan gelen güçlü akıntıyı fark etmişler ve bunun bir nehir olduğunu düşünmüşlerdir. Deniz ise karalar arasına veya kenarına sokulmuş kollardır. İç deniz karaların çok fazla içlerine sokulmuş kollardır. Kıtaların kenarında bulunan, okyanuslarla çok daha geniş alanlarda bağlanan denizlere kenar deniz adı verilir. Okyanuslar denizlere göre çok daha geniş ve derindir. Dünya üzerinde üç büyük okyanus vardır. Bunlar Amerika kıtaları ile Asya ve Okyanusya arasında bulunan Büyük okyanus, Amerika kıtaları ile Avrupa ve Afrika arasında bulunan Atlas okyanusu, Asyanın güneyi, Afrika ve Okyanusya arasında ise Hint okyanusu yer alır. Bu okyanuslar güney yarım kürede Antarktika çevresinde birleşerek tek bir su kütlesi oluştururlar.

Okyanuslar kıtaları birbirinden ayıran engin, açık denizlerdir. Yeryüzünün ortalama üçte ikisini kaplarlar ve bu alanın ortalama yarısında su seviyesi 3000 metrenin üzerindedir. Okyanus kelimesi yunanca “dere” anlamına gelen “Okeanos“dan gelmektedir, yunanlılar Cebeli Tarık boğazından gelen kuvvetli akıntıyı fark etmişler ve bunun bir dere bulunduğunu düşünmüşlerdir.

Dört milyar yıl ilkin Dünya yüzeyi suyun sıvı olarak kalmasına olanak tanımayacak kadar sıcaktı. Su, uzayda yok olmak suretiyle volkanik gazdaki buğu olarak püskürürdü. Yaklaşık 3.85 milyar yıl ilkin dünya soğuyarak içinde buharında yer almış olduğu bir volkanik gaz atmosferi oluşturdu. Daha sonrasında su yoğunlaşmaya başladı ve okyanuslar oluştu. Okyanusların oluşmasından bu yana yağmur toprağa düşmekte ve kayalardaki tuzu denizlere taşımaktadır.

Bu nedenle deniz suyu tuzludur. Ortalama olarak okyanus ağırlığının %2.9’unu tuz oluşturur. Denize baktığımız, tekneyle açıldığımız yada yüzdüğümüz vakit suyun bir yüzeyi bulunduğunu biliriz. Ancak; okyanusların averaj derinliği 5.000 metre civarındadır ve en derin okyanus çukuru 11.000 metreye ulaşır. Everest Tepesi bu dip derinlikten daha kısadır iki kilometreden daha çok. Okyanusun üst birkaç metresi, tropikal bölgelerde 26 santigrat aşama sıcaklığında olabilir. Isıyı, gün süresince güneş ışığından alır ve geceleri atmosferi ısıtırlar. Okyanusun bu katmanı, atmosferin tamamından daha çok ısı ihtiva eder.

Deniz ve okyanus terimi bir çok kez eş anlamda kullanılsa da bu iki terimin anlamları içinde, temelde bazı farklar vardır. Denizler; taşkürenin ya da yerkabuğunun orojenik, epirojenik ya da tektonik hareketlerle çanaklaşmış bölgelerini doldurmuş geniş tuzlu su kütleleridir. Denizleri, okyanuslar ve kıtalar ile olar, bağlantıları yönünden, üç tipe ayırmak mümkündür.

Ana karaların kenarlarında yer edinen denizlerdir. Okyanuslara açık, ya da yarı kapalı olabilirler. Okyanuslardan genel olarak ada yayları ile ayrılmışlardır. Karayıp, Çin Denizi ve Japon Denizi örnek verilebilir.

Kıtalarla çevrili, okyanuslarla yalnızca dar bir su yolu ile bağlantısı bulunan denizlerdir. Bu bağlantıyı deniz boğazları sağlar. Akdeniz ve Kızıldeniz buna örnek verilebilir.

Karalar içine sokulmuş deniz boğazı ile bir ara denize ya da okyanusa bağlı denizlerdir. Marmara, Karadeniz, Cava Denizi örnek verilebilir.

Okyanuslar, yer kabuğunun jeosenklinal denilen en derin ve en büyük çanaklarını doldurmuş, büyük tuzlu su kütleleridir. Okyanuslar dünya yüzölçümünün ortalama %71’ni kaplamaktadır. Okyanus durumunda deniz sayısı üçtür. Bunlar Büyük Pasifik, Atlas ve Hint okyanuslarıdır.

Okyanus; Kıtalar arasındaki büyük çukurlarda kalan geniş ve derin su kütlelerine denir. Yeryüzünün ortalama üçte ikisini okyanuslar kaplar. Dünyada 5 okyanus vardır. Büyüklüklerine bakılırsa sırayla bunlar; Büyük Okyanus, Atlas Okyanusu, Hint Okyanusu, Güney Okyanusu ve Arktik Okyanusudur. Denizlerin derinlikleri, okyanuslara göre azdır. En derin deniz olan Akdeniz’de en derin bölgeler –4400, -5000 olmasına rağmen okyanuslarda averaj derinlik -9000 metreyi aşar. Denizlerin kıta sahanlığı bölgeleri, okyanusların kıta sahanlıklarına bakılırsa daha geniştir. Denizler, okyanuslara nazaran daha ufak ve daha sığ kütlelerdir. Denizlerdeki hareketler (dalga yüksekliği, gel-git benzer biçimde okyanuslara bakılırsa daha ufak hareketlerdir. 015

Büyük Okyanus dünya’nın en büyük okyanusu olma hususi durumunu taşır. Pasifik Okyanusu olarakta bilinir. Büyük okyanus ABD, Asya ve Okyanusya kıtaları içinde bulunur. Atlas Okyanusu bu okyanus Atlantik okyanusu diye bilinmektedir. Atlas Okyanusu Avrupa ve Afrika kıtasını ABD kıtasından çizgi şeklinde ayırır. Hint Okyanusu Asya ve Afrika kıtalarına köprü teşkil eden bir okyanustur. Madagaskar, Seyşeller, Maldivler, Sri Lanka ve Endonezya benzer biçimde ada ülkeleri bu okyanus üstünde bulunur. Güney Okyanusu Antarktika okyanusu olarak tanınır. Dünyada son olarak keşfedilen okyanustur. Arktik Okyanusu Kuzey Buz Denizi şeklinde tanınır. Bu okyanus Rusya, Kanada, ABD ve Norveç’e komşudur.001