Trump yönetiminde istifa furyası - 1

Amerika’da cumhuriyetçi Donald Trump’ın kurduğu hükümetin üzerinden bir ay geçtiği bir sırada bazı belgelerin ortaya çıkması Trump’ın milli güvenlik danışmanını istifaya zorladı.

Ancak bu dosyanın Trump yönetiminde yeni istifalara ve hatta yeni devlet adamları hakkında gensoru verilmesine yol açabileceği belirtiliyor.Amerika’da yeni Başkan Donald Trump’ın beyaz saraya yerleşmesinin üzerinden kısa bir süre geçtiği halde yeni hükümet istifa dalgası ile çalkalanıyor.  Trump’ın çiçeği burnundaki hükümetine ilk şoku Dışişleri Bakanlığından bir grup diplomat ve üst düzey yetkili verdi. Söz konusu Dışişleri Bakanlığı diplomatları vel üst düzey yetkilileri toplu halde istifa ederek görüş ayrılığı yüzünden yeni yönetimle işbirliği yapmak istemediklerini ilan etti.

Ancak Donald Trump’ın milli güvenlik danışmanı Michael Felin’in istifası, Amerika’nın yeni yönetiminde yer alan bazı yetkililerin Rus yetkililerle yakın ve gizli ilişkileri yüzünden bu istifalara ayrı bir boyut kazandırmaya başladı. gerçekte Donald Trump yönetimi henüz bir ayını doldurmadan milli güvenlik danışmanı istifa ederek beyaz saraya veda etmek zorunda kaldı. İstifanın gerekçesi ise Felin’in 2016’nın sonlarına doğru Rusya’nın ABD büyükelçisi Sergei Kisliak’la görüşerek, Trump yönetimi işbaşına gelmesinin ardından Rusya’ya dayatılan yaptırımların hafifletilmesi ve Moskova ile Washington ilişkilerinin iyileşmesi yönünde bazı sözler vermiş olmasıydı.

Batı medyasında çıkan raporlara göre, Felin geçen yılın 29 Eylül tarihinde, yani tam da eski Başkanı Obama 35 Rus diplomatın sınırdışı edilmesi ve Rusya’nın iki istihbarat kurumunun yaptırım listesine alınması yönünde talimat verdiği günde Rusya’nın Amerika büyükelçisi ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Bu olay medyanın takibi ile ciddi boyutlara ulaştığında Amerika yönetiminin üst düzey yetkilileri Felin ile Rus diplomat arasında gerçekleşen görüşmenin detayı hakkında bilgileri olmadığını ve Trump’ın milli güvenlik danışmanı Felin hatta Başkan yardımcısı Mike Pence’i aldattığını açıkladı. Bu açıklamanın ardından Felin istifa etmek zorunda kaldı, fakat istifa mektubunda bu görüşme hakkında Mike Pence’e eksik bilgi verdiğini ileri sürdü.

Bu gelişmenin ardından Amerika Başkanı Donald Trump emekli General Joseph Case Klag’ı geçici olarak milli güvenlik danışmanlığına atadı.Ancak bu süreçte akla gelen soru, acaba Felin’in istifa etmesinden sonra Rusya’nın nüfuzu ile ilgili çok ses getiren dosyanın tamamen kapanıp kapanmayacağı veya daha yeni boyutlara taşınıp taşınmayacağı sorusudur.

Aslında beyaz saray ile kremlin sarayı yetkilileri arasındaki irtibatla ilgili bu dosyanın nereye kadar uzanacağı, cumhuriyetçi parti içindeki Trump karşıtları, demokrat parti, kamuoyu ve daha da önemlisi Amerika’nın güçlü medya organlarının konuya nasıl yaklaşacaklarına bağlıdır. Gerçi Kremlin sözcüsü Dimitri Peskov, bu olayı Amerika’nın iç meselesi niteledi ve konuya girmekten kaçındı, fakat Trump’ın adamlarının Rusya ile irtibatından haberdar olduğu ispat edildiği takdirde mesele farklı bir boyut kazanacağı kesindir.

Peki ama, bu istifa Trump yönetimini ne kadar etkileyebilir, dersiniz?

Amerika ve Rusya onlarca yıldan beri rekabet ve hatta sürtüşme temelinde bir davranışı benimsedi. İki ülke soğuk savaş dönemi ve küresel kutuplaşma ve bloklaşma sürecinden Ukrayna krizi gibi şimdiki anlaşmazlıkları temelinde bir ilişki sürdürdü ve sonuçta şimdi iki ülke arasındaki ilişkiler iyice soğudu ve Rusya’ya yaptırım uygulamakla sonuçlandı. Buna göre Amerikalı yetkililerin kafasında Rusya karşıtı bir düşüncenin hakim olması doğaldır.

Bu arada Amerika’nın son başkanlık seçimlerinde Rusya’nın Amerika üzerindeki nüfuz ve tesiri çok ön plana çıktı ve bu süreçte Rusya yönetimi hackerlerinin yardımı ile demokrat partinin bilgisayarlarına siber saldırı düzenlemek ve Trump’ın demokrat rakibi Hillary Clinton’un emaillerini ve demokrat parti milli komitesinin belgelerini ifşa ederek Clinton’un Trump karşısında seçimleri kaybetmesine vesile olmakla suçlandı. Bu suçlama Amerika’da uzun süre en sıcak gündem maddesi oldu.

Öte yandan Trump’ın milli güvenlik danışmanı Felin’in Moskova liderleri ile özellikle iki ülke arasındaki ilişkiler karardığı bir sırada telefon görüşmelerinin ifşa edilmesinden sonra şimdi Trump yönetiminin bunun bedelini ödemesi gerektiği anlaşılıyor. Şimdi bu bedelin Felin’in istifası ile mı ödenecek, yoksa Başkan Trump’ın hakkında gensoru verilmesi ile ödenecek? bu durumun, biraz önce işaret ettiğimiz şartlara bağlı olacağı anlaşılıyor.

Bazıları Trump ve birinci yardımcısı Pence’in Felin’in Rus yetkililerle telefon görüşmelerinden ve detayından haberdar olduklarını savunuyor, çünkü Felin Trump’a en yakın kişilerden biriydi ve hatta seçim kampanyaları sırasında Trump’a milli güvenlik ve dış politika alanlarında istişare vermişti. Bu arada Felin’in ve hatta Trump’ın Rusya liderlerinden yana tavır koymaları ve Moskova ile işbirliğine vurgu yapmaları gizli bir konu olmadığı ve herkesçe bilindiği de ortadadır. Belki de Felin’in istifa nedeni, bu bağlamda daha fazla bilginin ifşa edilmesinin önüne geçmekti, zira daha fazla belgenin ifşa edilmesi Trump yönetimini yolun başında zorlayabileceği ve daha fazla adamlarının adı bu tür skandallara karışabileceği düşünülüyor.

Her halükarda şimdi Rusya’nın Amerika üzerindeki nüfuzu Trump karşıtlarının elinde yeni başkana ve kabinesine baskı uygulama aracına dönüştüğü anlaşılıyor.

Trump yönetimi bu çerçevede daha yolun başında bir kurban sundu. Biraz önce de belirtildiği üzere bazıları bu konu Başkan hakkında gensoru verilme noktasına kadar ilerleyeceğini ve başlayan dominonun devam edeceğini düşünüyor.

Bu süreçte dikkat çeken bir başka önemli konu, Trump’ın bir süredir başlattığı medya ile savaştır. Trump şimdiye kadar sürekli Amerikan medyasını yalan yanlış bilgi yayımlamak ve kendisine düşmanlık gütmekle suçladı, ancak bu durumdan zararlı çıkan taraf kendisi oldu. Gerçekte Rusya’nın Amerika’nın hakim sınıfı üzerindeki nüfuzu ister doğru ister yanlış olsun, her halükarda Trump yönetimini zor durumda bıraktığı anlaşılıyor.

Bu arada Trump’ın CNN ve Newyork Times gibi Amerika’nın dev medya organları ile kavgası yüzünden, hatta Trump’ın bu krizi aşabileceği varsayımına karşın söz konusu medya organlarının yeni bir skandal ve fiyasko konusunu gündeme taşıyarak  Trump ve kabinesine karşı yeni bir kampanya başlatabileceği düşünülüyor.

Gerçekte bu süreç aynı şekilde devam ettiği takdirde şimdiki dört yıllık başkanlığın sonunda Trump’ın bir sonraki dönem için ciddi sorunlarla karşılaşacağı da kesindir.

Amerika Başkanı Trump’ın milli güvenlik danışmanı Felin’in istifa etmesi Trump yönetimine ağır bir darbe oldu.  Amerika meseleleri uzmanlarından Emir Ali Ebulfetih’e göre Felin’in istifası Amerika’da Rusya karşıtı kesimin eli güçlü olduğunu ve yeni başkana anahtar konumu bulunan bir adamından vazgeçmeye zorlayabilecek kadar baskı uygulayabileceklerini ortaya koyduğunu belirtiyor. Gerçi bu gelişme Obama yönetiminden geriye miras kalan Amerika ile Rusya arasındaki gerginliği ve rekabetleri şiddetlendirebileceği de ifade ediliyor.

Amerika’nın yeni Başkanı Donald Trump kriz ve gerginlik şartları altında ülkesini yönetmek istiyor ve bu krizin iç veya dış arenada olması Trump açısından hiç bir önem arz etmiyor. Nitekim Trump’ın Müslümanlara vize yasağı getirmesi yönündeki fermanı ve yargı kurumu ile bu kararı üzerinde yaşadığı sürtüşme henüz bitmeden milli güvenlik danışmanı Felin’in istifa olayı medyadan birinci haber oldu. Bu haber gayet doğal olarak bir çok yorumu ve öngörüyü ve tahmini beraberinde getirdi ve Amerika’nın iç meselelerinin geleceği ve ayrıca Rusya ile ilişkilerin ufkunu ciddi muğlaklıklara sürükledi.

Amerika meseleleri uzmanı Emir Ali Ebulfetih de bu gelişmeleri değerlendiren uzmanlardan biriydi.

Amerika meseleleri uzmanı Emir Ali Ebulfetih, Felin’in istifa etmesi ile Trump kabinesinin yaşadığı siyasi fiyaskoyu ve Trump ve takımının düzenli bir programının olup olmadığını şöyle değerlendiriyor:

Trump takımının Rusya yetkilileri ile ilişkileri yeni bir konu değildir, nitekim başkanlık seçim kampanyaları sırasında da bu bağlamda bazı konular gündeme geldi. Hatta Trump’ın rakibi Hillary Clinton bir TV münazarası sırasında Trump’ı seçimleri kazandığı takdirde Rusların beyaz sarayda piyonu olmakla suçladı. Trump da konuşmalarında Putin’e takdir etmekten ve IŞİD ile Obama değil de, asıl Rusya ve Suriye ve İran mücadele ettiğini dile getirmekten asla çekinmedi. Dolaysıyla Trump ve Rusya arasındaki irtibat meselesi Amerika’da medya ve siyaset çevreleri için bilinen bir gerçekti. Hatta cumhuriyetçilerin kontrolünde bulunan Amerikan kongresinde cumhuriyetçi parti, demokrat parti ile iki partiden oluşan ortak bir komisyon kurmayı ve böylece Rusların gerçekten Amerika başkanlık seçimleri sırasında siber saldırı yapıp yapmadıkları ve seçim sonuçlarını etkileyip etkilemediklerinin aydınlatılması için birlikte çalışmayı kabul etti. Bu işbirliği sonucunda 38 sayfalık bir rapor yayımlandı ve Obama bu rapora istinaden başkanlığının son günlerinde 38 Rus diplomatı sınır dışı etti ve Rusya’nın Amerika’daki iki diplomatik bürosunu kapattı.

Amerika meseleleri uzmanı Emir Ali Ebulfetih neden Felin’in aniden milli güvenlik danışmanlığından istifa etme kararı aldığını da şöyle değerlendiriyor:

Felin’in aldığı karar, beklenmedik bir karardı ve maceranın bu kadar hızlı ve yeni yönetimin işbaşına gelmesinin üzerinden henüz bir ay geçtiği bir sırada bu kadar derinleşmiş olması ve belgeler hatta Felin gibi üst düzey güvenlik yetkilisini istifaya zorlayacak kadar kesin olması beklenmiyordu. Gelişmeler Felin’in sahtekarlık yaptığını kabul ettiğini gösteriyor. Çünkü Felin’in Rusya’nın Amerika büyükelçisi ile görüşmesinin detayları hakkında Trump’ın birinci yardımcısı Mike Pence’i bilgilendirmediği ileri sürülüyor. Şimdi bu sahtekarlık ve yalanın ortaya çıkmasından sonra görünen o ki Felin hatasını kabul ederek istifa etti. Fakat maceranın çok daha derin boyutları olması gerekiyor. Mesele, Amerika’nın hakim sınıfında Rusya karşıtı güçlü bir akımla Rusya ile geçmişteki uygulamalarına bakılmaksızın veya bu ülkenin lideri Putin’e davranışını değiştirmesi için baskı yapmaksızın ilişkilerin iyileştirilmesini savunan akım arasında topyekun bir savaştan ibarettir. Felin’in istifa kararı ise Rusya karşıtı akımın daha güçlü olduğunu ve başkana anahtar konumundaki bir adamından vazgeçecek kadar baskı uygulayabileceğini ortaya koyuyor. Üstelik Trump’ın Rusya ile illegal irtibat kurma suçlamasından kurtulmak için Rusya karşıtı bir tutum izlemek zorunda kalabilir, ki bu da Rusların tepkisini beraberinde getirir ve sonuçta gerginlikler daha da tırmanır.

Amerika meseleleri uzmanı Emir Ali Ebulfetih Amerika ile Rusya ilişkilerinin ufku ve Trump’la Putin’in muhtemel görüşmesi hakkında da şöyle diyor:

Görünen o ki Amerikan kongresi Felin’i sorgulamak üzere gizli bir oturum düzenlemek istiyor. Bu oturumda başka yetkililerin adı da gündeme gelebilir ve hatta Donald Trump da zan altında kalabilir. Şu anda oluşan Rusya karşıtı şiddetli atmosferde mesele, sadece iki devletin küresel bazda çıkarları üzerinde rekabet etmelerinden ibaret değildir. Burada esas mesele, yabancı bir devletin Amerika başkanlık seçimlerine müdahale etmiş olmasıdır. Bu şaibe ortadadır ve ispat edilmesi gerekir. Bu şaibe ispat veya reddedilmediği müddetçe, Trump yönetimi daha temkinli bir şekilde Rusya ile ilişkilerde gerginlikleri giderme meselesini takip etmek zorunda kalacaktır. Aksi takdirde Rusya karşıtı akım Trump yönetimine daha ağır saldırıları yöneltecektir. Yani başka yetkililerin adı da bu olaya karışabilir ve bu yoldan Trump Moskova ile barışma konusunu yeniden gözden geçirmek zorunda bırakılabilir.

Amerika meseleleri uzmanı Emir Ali Ebulfetih Amerika Başkanı her dönemde dış politikalarını milli güvenlik danışmanı veya Dışişleri Bakanından hangisi daha ağır basarsa onun üzerinden yürütmesi itibarı ile Felin’in istifası Trump’ın dış politikasını ne kadar aksatabileceğini de şöyle değerlendiriyor:

Kuşkusuz bu tür politikalar kişilere de bağlıdır. Milli güvenlik danışmanı gerçekte Amerika’da dış politika ve güvenlik politikaları alanında faaliyet yürüten ilgili kurumların görüşlerini toplayan kişidir. Örneğin Dışişleri Bakanlığı, savunma bakanlığı, enerji bakanlığı, Amerikan istihbarat camiası ve iç güvenlik bakanlığı gibi kurumlar görüşlerini ve raporlarını milli güvenlik konseyine sunar ve başkanın milli güvenlik danışmanı bu konseyi yöneten kişidir ve konseye sunulan bilgileri kanalize ederek istediği yöne yönlendirebilir. Fakat bu konuda kişiler de bir ölçüde etkilidir, yani bu mevkide bulunan kişinin ne kadar önemli ve ne kadar ağırlığını koyabildiği önemlidir. Örneğin Kisinger gibi birinin ağırlığı hatta Dışişleri Bakanını etkileyebilecek kadar fazladır ve bazen de Dışişleri Bakanı çok güçlüdür. Örneğin Hillary Clinton hem kişisel siyasi karakteri ve hem partisi itibarı ile milli güvenlik danışmanından daha güçlüydü. Bu yüzden Clinton Dışişleri Bakanı olarak görev yaptığı dönemde Amerika’nın milli güvenlik danışmanının adı pek duyulmuyordu ve sürekli Clinton’un gölgesinde kalıyordu. Fakat Felin hakkında herhangi bir yorum yapmak kolay görünmüyor, çünkü henüz bu görevin başına getirilmişti veya Tilerson hakkında da şimdilik pek bir şey söylenemez veya bu iki kişiden hangisinin daha ağır basacağı hakkında pek yorum yapılamaz. Fakat kesin olan şu ki yeni Başkan Trump’ın güvenlik takımında bir nevi şaşkınlık ve sarsıntı göze çarpıyor. Üstelik şimdi Amerika’nın rakipleri düşmanları ve hatta müttefikleri yeni yönetimin bu alanda ne yapmak istediğini bekliyor. Bu günleri bir nevi geçiş dönemi niteleyebiliriz. Fakat geçiş döneminde hükümetin istikrarlı olması gerekiyor. Eğer hükümetin işbaşına gelmesinin üzerinden bir iki yıl geçmiş olsaydı, istifalar geçiş süreci kadar etkileyici olmazdı. Bu yüzden şimdiki darbe, ağır darbe sayılır. Geçmişte de milli güvenlik danışmanının istifa etmesi olmuştur, fakat şimdi milli güvenlik danışmanına yöneltilen suçlama, çok ağır bir suçlamadır. Çünkü şu anda Felin’e bir nevi casusluk benzeri bir suçlama yöneltilmiştir. Amerika adalet bakanlığı Felin Rusların haraç kesme girişimine maruz kaldığını belirtiyor. Bu çok ağır bir suçlamadır ve bir kişinin istifa etmesi ve yerine bir başkasının getirilmesi ile konu kolay kolay kapanmaz ve bazı artçı depremleri de olur, ki bu da Trump’ın dış politikası ve güvenlik politikaları üzerinde etki yapar. Özellikle Trump yönetimi kendi müttefikleri ile bir çok anlaşmazlık yaşıyor. Örneğin NATO meselesi ve göçmelerin sorunu gibi sorunların çözümü uyumlu hareket etmeyi gerektirir ve eğer yaşanan kriz Watergate skandalı boyutuna ulaşmasa bile Trump’ın güvenlik takımına ağır zarar vereceği kesindir.