Sanal ortam, fırsatlar ve sorunlar – 8

İnternet yeni bir medya aracı olarak, kendisinden önceki iletişim araçlarından farklı bir içeriğe sahiptir ve aynı zamanda onların tüm özelliklerini de içinde barındırıyor.

İnternet, kişinin kendini çeşitli konumlarda, rollerde ve farklı yaşam tarzlarında görebilen sosyal ve kültürel bir sahnedir. İnternet gibi modern iletişim teknolojilerde kullanılan etkileşim, yüz yüze teamülden farklıdır. Görüntüleme eksikliği ve kullanıcının kimliğinin bilinmemesi gibi faktörler, yüz yüze teamülden tamamen farklı bir etkileşim alanı oluşturuyor. Bu yüzden sosyal teamül sürecinde başarı ile oluşturulan kimliklerin, online ve sanal teamüllerden etkilenme ihtimali bulunuyor. Tabi ki bu değişikliklerden bazıları muhtemelen pozitif ve diğerleri ise negatiftir.

Sosyologlar tarafından yapılan araştırmalar, internetin insanlara online kimliklerini bilinçli ve maharetli bir şekilde kontrol etme fırsatı verdiğini, üstelik yeni ve değişik kimlikleri tecrübe edebilmelerini gösteriyor. Böylece internet yararlı olabilir, zira bu özgürlük, insanların kendini daha iyi hissettiği bir kimliği keşfetme ve seçme olanağı veriyor.

Sosyal kimliklerin şekillenmesindeki temel etken, insanların teamülleridir. Aslında insan başkaları ile teamülde, toplumun bir üyesi olarak kendi hüviyetini bulmasını sağlıyor. Başka bir ifade ile insanın kimliği sosyal teamüller ortamında tarif ediliyor. Yeni iletişim teknolojilerinin ortaya çıkması, insanlar arasındaki ilişkileri ve bağlantılarında köklü değişiklikler oluşturuyor. Tabi ki yeni tarz insani etkileşimlerin şekillenmesi de bu olayın bir sonucudur.

Sanal ortam, insanların çeşitli yollardan kendi varlıklarını duyurmak için mevcut yollardan biridir; zira insanlar sanal ortama girince, kendi davranışlarının çeşitli yönlerini nasıl yönetmeleri gerektiğini düşünürler. Bu yüzden insanın en karmaşık yönlerinden biri olan kimliği ise etki altında kalıyor.

Sanal ortam ve aynı zamanda sayısız bağlantı kurabilme imkanı, anlık kültürlerin oluşma ve ardından aniden yaratılan kimliklerin ortaya çıkma kaynağıdır. Bu da kısıtlı bir dönemde geçerli oluyor ve yeni bir kimliğin oluşması ile hızla yok oluyor. Sanal ortama hakim olan elektronik bağlantıların özellikleri, kullanıcılar için gerçek ve yüz yüze ilişkilerden farklı şartlar oluşturuyor. Sanal ortam hızlı davranma, isimsizlik ve akışkanlık özelliği cinsiyet, toplum kesimi, ırk ve mekan şartlarından bağımsız olarak homojen bir ortam oluşturabilir.

Sanal ortam insanların kendi ihtiyaçları, istekleri, düşünceleri ve kimliklerini gerçek dünyaya ileterek diyaloğ, anlaşma ve teamül için yeni şartlar oluşturma fırsatı sağlıyor. İnternet ve elektronik ilişkilerdeki yüz yüze olmama özelliği, kullanıcılara kendi kimliklerini ile oynama, utanma riski daha az olan gerçek dışı bir görünüm sunma ve deneysel davranışlarda bulunma imkanı sağlıyor.

Elektronik ilişkilerin egemen olduğu toplumda kararsız zihniyetler ve kimlikler ortaya çıkıyor. Batılı psikolog Marck Paster “ ikinci medya çağı” adlı eserinde internet ve elektronik ilişkilerin toplumda egemen olduğu bir dönemde, aslında veriler, bilgiler ve daha doğrusu mevcut sanal toplumlar kişilerin hüviyetini ve kimliğini oluşturuyor. Yeni çağın iletişim ve bilgi araçları, insanların algısında oluşturduğu değişiklikler ile, onların kimliğini tamamen farklılaştırıyor ve bu da eskisine göre çok farklı veya hatta çelişkilidir.

Genel olarak sanal ve siber ortamındaki kimlik, milliyet ötesi veya uluslararası yolunda ilerlemekte; aslında yeni iletişim ve bilgi araçlarına dayalı kurulan iletişim, kimlikten yeni bir anlayışın izlerini ortaya çıkarıyor ki kendisi bizzat yeni bir kimlik sayılıyor. Bu tarz iletişimler, insana katmanlı, değişken, pasif ve parça parça olan bir nesne olarak bakılmasını sağlıyor. Bu da her türlü kimlik kararlılığı ile mücadelede olan bir olaydır.