Vasif Talıbov “toxunulmaz” statusunu itirir –

Talıbovun siyasi səhnədən uzaqlaşdırılmasından sonra Naxçıvanda yalnız siyasi idarəçilik deyil, sosial-iqtisadi vəziyyət də diqqət çəkən məsələlərdən birinə çevrilib.

Vasif Talıbov “toxunulmaz” statusunu itirir – Naxçıvanda nə baş verir?

Naxçıvan Muxtar Respublikasında son illərdə baş verən siyasi dəyişikliklər və Vasif Talıbovun siyasi səhnədən uzaqlaşdırılması yenidən diqqət mərkəzinə gəlib. 2022-ci ilin dekabrında 27 il ərzində Naxçıvana rəhbərlik etmiş Vasif Talıbov Ali Məclisin sədri vəzifəsindən istefa verdi. Rəsmi açıqlamada istefanın səbəbi onun səhhəti ilə əlaqələndirilsə də, həmin dövrdə Bakının Naxçıvandakı idarəçilik sisteminə müdaxiləsinin gücləndiyi müşahidə olunurdu. Talıbovun istefasından sonra Naxçıvan Ali Məclisinin yeni sədri seçilmədi və bu vəzifə uzun müddətdir faktiki olaraq birinci müavin tərəfindən icra olunur.

Talıbovun istefasından qısa müddət sonra Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin səlahiyyətli nümayəndəsi institutu yaradıldı. Bununla da Naxçıvanın idarəçilik sistemində yeni mərhələ başladı. Sonrakı dəyişikliklər nəticəsində Ali Məclis sədrinin əvvəlki səlahiyyətlərinin bir hissəsi məhdudlaşdırıldı və Prezidentin səlahiyyətli nümayəndəliyinin rolu artırıldı. Bu proses Naxçıvanda idarəetmənin tədricən Bakı ilə daha sıx mərkəzləşdirilməsi kimi qiymətləndirilir.

Vasif Talıbov 27 il ərzində Naxçıvanda faktiki olaraq ən güclü siyasi fiqur olub. Onun rəhbərliyi dövründə muxtar respublikada özünəməxsus siyasi və iqtisadi idarəçilik sistemi formalaşmışdı. Lakin zaman keçdikcə Talıbovla Azərbaycan rəhbərliyi arasında fikir ayrılıqlarının artdığı barədə məlumatlar yayıldı və nəticədə o, Bakıdan gələn təzyiqlər fonunda vəzifəsindən istefa verməli oldu. Bundan sonra uzun müddət ictimaiyyət qarşısında görünməməsi onun siyasi gələcəyi ilə bağlı müxtəlif müzakirələrə səbəb oldu.

Son dövrlərdə isə Vasif Talıbovun adı yenidən gündəmə gəlib. Xüsusilə onunla bağlı müxtəlif media və sosial şəbəkə məlumatlarında həbs edilməsi və ya barəsində hüquqi tədbirlərin görülməsi barədə iddialar yayılıb. Bu məlumatlar fonunda onun əvvəlki “toxunulmaz” statusunu itirib-itirmədiyi barədə suallar ortaya çıxıb. Lakin hazırda Vasif Talıbovun həbs edilməsi və ya onun toxunulmazlığının rəsmi şəkildə ləğv olunması barədə təsdiqlənmiş məlumat yoxdur. Buna görə də bu xəbərlərə ehtiyatla yanaşmaq və təsdiqlənməmiş iddiaları fakt kimi təqdim etməmək lazımdır.

Talıbovun siyasi səhnədən uzaqlaşdırılmasından sonra Naxçıvanda yalnız siyasi idarəçilik deyil, sosial-iqtisadi vəziyyət də diqqət çəkən məsələlərdən birinə çevrilib. Təxminən 300 min nəfərlik əhalisi olan Naxçıvanda son illərdə Bakı və Türkiyəyə miqrasiya meyllərinin artdığı, bəzi kənd və yaşayış məntəqələrində əhalinin əhəmiyyətli dərəcədə azaldığı bildirilir. Əhalinin bölgəni tərk etməsində işsizlik, gəlirlərin aşağı olması, iqtisadi imkanların məhdudluğu və yaşayış şəraitinin digər problemləri əsas amillər sırasında göstərilir.

Naxçıvanın coğrafi mövqeyi də bu məsələdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Muxtar respublikanın Azərbaycan ərazisinin əsas hissəsindən ayrı yerləşməsi iqtisadi əlaqələrə müəyyən məhdudiyyətlər yaradır. Azərbaycan hökumətinin qonşu dövlətlərlə quru sərhədlərini uzun müddətdir bağlı saxlamasına baxmayaraq, Naxçıvanla Türkiyə arasındakı sərhəd keçidlərinin mövcudluğu bölgə sakinləri üçün mühüm iqtisadi və sosial imkan olaraq qalır. Türkiyəyə gediş-gəlişin Naxçıvan əhalisi üçün əhəmiyyətli olması regionda iqtisadi vəziyyətin nə qədər həssas olduğunu da göstərir.

Əslində, Naxçıvanda baş verən proseslərə yalnız Vasif Talıbovun siyasi taleyi prizmasından yanaşmaq kifayət deyil. Burada daha böyük bir siyasi və idarəçilik transformasiyası gedir. 27 il ərzində formalaşmış Talıbov sisteminin yerini Bakı ilə daha sıx əlaqələndirilmiş və mərkəzləşdirilmiş idarəçilik modeli tutur. Prezidentin səlahiyyətli nümayəndəsi institutunun yaradılması da bu prosesin mühüm göstəricilərindən biridir.

İndi əsas məsələ yalnız Vasif Talıbovun gələcək taleyinin necə olacağı deyil. Əsas sual Naxçıvanın bundan sonra hansı siyasi və iqtisadi model üzrə inkişaf edəcəyidir. Bakı Naxçıvan üzərində siyasi nəzarəti gücləndirməklə yanaşı, bölgədə iş yerlərini artıra, investisiyaları cəlb edə, kəndlərin boşalmasının qarşısını ala və əhalinin sosial rifahını yüksəldə biləcəkmi? Əgər bu suallara müsbət cavab tapılmasa, idarəçilik sistemində baş verən dəyişikliklər Naxçıvanın ən mühüm problemi olan əhali və iqtisadi geriləməni aradan qaldırmağa kifayət etməyəcək.

Bu baxımdan Vasif Talıbovun yenidən gündəmə gəlməsi Naxçıvanda gedən daha böyük siyasi prosesin yalnız bir hissəsi kimi görünür. Onun “toxunulmaz” statusunu itirib-itirmədiyi ilə bağlı yayılan xəbərlər isə hələlik rəsmi təsdiqini gözləyir. Ancaq Talıbov dövrünün başa çatdığı və Naxçıvanda yeni idarəçilik mərhələsinin başladığı artıq aydın görünür.

Müəllif: Yavər Nödrəti