رقابت اروپا و چین بر سر آفریقا

پارس تودی- اتحادیه اروپا با ابتکار «دروازه جهانی» تلاش می‌کند جایگزینی برای نفوذ چین در آفریقا بسازد؛ ابتکاری که با بودجه‌ای عظیم و اهدافی گسترده، می‌خواهد هم نیازهای توسعه‌ای قاره آفریقا را پاسخ دهد و هم اروپا را از وابستگی به پکن در حوزه‌های حیاتی برهاند. 

به‌گزارش پارس‌تودی، آفریقا امروز به صحنه‌ای مهم برای رقابت قدرت‌های جهانی بدل شده است. چین با ابتکار «کمربند و جاده» سال‌هاست زیرساخت‌های حیاتی این قاره را در دست گرفته و اروپا اکنون با طرح «دروازه جهانی» می‌خواهد معادله را تغییر دهد. این ابتکار نه تنها به دنبال توسعه اقتصادی و اجتماعی آفریقاست، بلکه در پی آن است که اروپا جایگاه خود را در نظم جهانی بازتعریف کند. 

در این زمینه «عبد القادر محمد علي»  در مطلبی درتارنمای الجزیره با عنوان «دروازه جهانی»؛ اروپا وارد رقابت با چین برسرنفوذ در قلب آفریقا می‌شود؛ نوشت:

پروژه دروازه جهانی در دسامبر ۲۰۲۱ آغاز شد و قرار است تا سال ۲۰۲۷ حدود ۳۰۰ میلیارد یورو سرمایه‌گذاری را بسیج کند که نیمی از آن به آفریقا اختصاص یافته است. این طرح پاسخی مستقیم به ابتکار چین است و رهبران اروپایی آن را جایگزینی بهتر برای مدل پکن معرفی کرده‌اند. اروپا به خوبی می‌داند که وابستگی‌اش به چین در زمینه مواد خام حیاتی برای انرژی‌های سبز، تهدیدی جدی است؛ از همین رو به دنبال شراکت با کشورهای آفریقایی غنی از منابع معدنی است تا این وابستگی را کاهش دهد. 

اروپا دراین طرح اهداف متعددی را دنبال می‌کند که سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، توسعه زیرساخت‌های دیجیتال و اتصال آفریقا به اروپا، ایجاد فرصت‌های شغلی از طریق سرمایه‌گذاری در حمل‌ونقل و لجستیک، تقویت نظام‌های سلامت و حمایت از آموزش و مهارت‌آموزی جوانان از جمله آن است. اروپا امیدوار است با این اقدامات هم به توسعه آفریقا کمک کند و هم از موج‌های مهاجرت غیرقانونی به سمت خود بکاهد. 

در همین مسیر، پروژه‌های بزرگی نیز آغاز شده‌اند؛ از جمله کریدور لوبیتو که بندر آنگولا را به معادن کنگو و زامبیا متصل می‌کند تا صادرات مواد معدنی حیاتی برای صنایع کشورهای اروپایی تسهیل شود. همچنین کابل زیردریایی مدوسا، طولانی‌ترین کابل مدیترانه، قرار است ۱۳ کشور شمال و جنوب این دریا را به هم وصل کند. در حوزه انسانی نیز ابتکارهایی چون آموزش معلمان آفریقایی و برنامه‌های مقابله با تغییرات اقلیمی به اجرا درآمده‌اند. 

این طرح انتقادات بسیاری در پی داشته است، سازمان‌های مدنی هشدار داده‌اند که تمرکز بیش از حد بر صادرات مواد خام می‌تواند الگوهای استخراجی گذشته را بازتولید کند و نیازهای واقعی توسعه محلی را نادیده بگیرد. 

اگرچه اروپا معتقد است که طرح «دروازه جهانی» اتحادیه اروپا در تلاش است تا روابطش را با کشورهای آفریقایی گسترش دهد و از این طریق رقابت اقتصادی و جغرافیایی سیاسی را با چین تشدید کند. با این حال، نگرانی‌های فزاینده‌ای در مورد اثرات منفی این پروژه‌ها بر توسعه پایدار آفریقا وجود دارد. بسیاری از ناظران معتقدند که اروپا در تلاش برای تأمین منافع خود، ممکن است به‌جای توجه به اولویت‌های واقعی قاره، به شکل جدیدی از استثمار منابع طبیعی آن ادامه دهد. به‌ویژه، در پروژه‌هایی مانند کریدور لوبیتو، که هدف آن تسهیل صادرات مواد معدنی به اروپا است، احتمالاً تمرکز زیادی بر استخراج منابع و کمتر بر منافع اجتماعی و اقتصادی محلی خواهد بود. این الگوی توسعه به‌نظر می‌رسد که بار دیگر کشورهای آفریقایی را در موقعیت وابستگی به قدرت‌های خارجی قرار می‌دهد و نادیده‌گرفتن نیازهای زیرساختی و اقتصادی واقعی ملت‌ها، تنها منجر به تداوم چرخه وابستگی خواهد شد.

در این میان، هشدارهایی نیز از سوی سازمان‌های مدنی و تحلیلگران اقتصادی به گوش می‌رسد که نسبت به خطرات بلندمدت چنین طرح‌هایی در آفریقا هشدار می‌دهند. به‌طور خاص، باید از تکرار اشتباهات گذشته اجتناب شود که در آن، منابع طبیعی این قاره در خدمت منافع کشورهای خارجی قرار گرفت و نتایج آن برای مردم محلی چندان سودمند نبوده است. اگر اروپا و چین نتوانند مدل‌هایی مبتنی بر شفافیت، مشارکت واقعی و احترام به حقوق مردم آفریقا ارائه دهند، پروژه‌های آن‌ها ممکن است به‌جای توسعه و رفاه، به تاراج منابع و گسترش وابستگی‌ها منجر شوند.

آفریقا، با تمام پتانسیل‌های اقتصادی و منابع طبیعی‌اش، به‌طور فزاینده‌ای در معرض استفاده ابزاری از سوی قدرت‌های بزرگ قرار دارد. برای جلوگیری از این خطر، کشورهای آفریقایی باید هوشیارانه و با درک دقیق از نیازهای خود، در برابر این جریان‌ها ایستادگی کنند و همکاری‌هایی را دنبال کنند که به توسعه پایدار و استقلال اقتصادی‌شان منتهی شود. آفریقا امروز در نقطه‌ای حساس ایستاده است؛ جایی که آینده ژئوپولیتیک آن میان قدرت مالی چین و جاه‌طلبی اروپا برای ساخت جایگزینی قابل اعتماد رقم خواهد خورد.

ad