چگونه طلا به موتور محرک تروریسم در آفریقا تبدیل شده است؟ 

پارس تودی- رشد پیوند تروریسم و جنایت سازمان‌یافته در آفریقای جنوب صحرا، با تبدیل منابع طبیعی به ابزار مالی گروه‌های مسلح، دولت‌ها را از درآمدهای کلان محروم کرده و اقتدارشان را در مناطق معدنی به چالش کشیده است.

به‌گزارش پارس‌تودی- رابطه‌ رو به گسترش میان تروریسم و جنایت سازمان‌یافته در آفریقای جنوب صحرا امروز به یکی از مهم‌ترین تهدیدهای امنیتی و اقتصادی این قاره تبدیل شده است. آنچه در نگاه نخست صرفاً فعالیت‌های غیرقانونی پراکنده به نظر می‌رسد، در واقع شبکه‌ای پیچیده از قاچاق، استخراج غیرقانونی منابع و مبادلات مالی است که به گروه‌های تروریستی امکان می‌دهد منابع مالی پایدار برای ادامه خشونت و بی‌ثباتی فراهم کنند. این وضعیت نه‌تنها دولت‌ها را از درآمدهای کلان محروم می‌سازد، بلکه با ایجاد «دولت‌های موازی» به‌ویژه در مناطق معدنی، اقتدار حکومت‌ها را به چالش می‌کشد و اعتماد شهروندان به ساختارهای رسمی را از بین می‌برد. 

در این زمینه «حکیم نجم‌الدین» نویسنده و پژوهشگر نیجریه‌ای در مقاله‌ای در سایت الجزیره با عنوان «طلا؛ منبع تأمین مالی تروریسم و جنایت در آفریقای جنوب صحرا» می‌نویسد: قاچاق مواد مخدر و سلاح، اخاذی از مردم و تجار، آدم‌ربایی برای دریافت فدیه، سرقت دام و استخراج غیرقانونی فلزات گران‌بها، همه بخشی از اقتصاد زیرزمینی هستند که گروه‌های تروریستی در منطقه ساحل و دیگر نقاط آفریقا از آن بهره می‌برند. آمارها نشان می‌دهد که این منطقه در سال ۲۰۲۴ بیش از نیمی از مرگ‌ومیرهای ناشی از تروریسم در جهان را به خود اختصاص داده است؛ همزمان جنایات سازمان‌یافته نیز از سال ۲۰۱۹ تاکنون به‌طور مستمر در حال گسترش بوده‌اند. 

شاخص‌های بین‌المللی بیانگر آن است که بیش از ۹۲ درصد کشورهای آفریقایی توانایی اندکی برای مقابله با این جرایم دارند. برای نمونه، بورکینافاسو در شاخص جنایت سازمان‌یافته سال ۲۰۲۳ امتیاز ۸.۵ از ۱۰، مالی ۷.۹ و نیجر ۵.۹۳ را کسب کرده‌اند. در کنیا نیز امتیازها در حوزه‌هایی مانند قاچاق انسان، قاچاق سلاح و تجارت کوکائین بالاتر از میانگین بوده است. این ارقام نشان می‌دهد که ضعف ساختاری دولت‌ها و نبود ظرفیت نهادی، زمینه را برای نفوذ بیشتر گروه‌های تروریستی و شبکه‌های جنایتکار فراهم کرده است. 

در چنین شرایطی، طلا به مهم‌ترین منبع مالی تروریست‌ها تبدیل شده است. استخراج سنتی طلا در آفریقا حدود ۹۵ میلیارد دلار درآمد دارد و بخش بزرگی از این درآمد توسط شاخه‌های القاعده و داعش در منطقه ساحل برای بازسازی توان عملیاتی پس از شکست‌هایشان در منطقه غرب آسیا استفاده می‌شود. این گروه‌ها طلا را به‌طور مستقیم با سلاح مبادله می‌کنند یا در بازار سیاه می‌فروشند تا هزینه خرید سلاح را تأمین کنند. در شمال غرب نیجریه، راهزنان هر هفته صدها هزار دلار طلا استخراج کرده و آن را با سلاح مبادله می‌کنند. این چرخه «طلا در برابر سلاح» عملاً به بقای گروه‌های تروریستی کمک کرده و آنها را در برابر فشارهای نظامی مقاوم ساخته است. 

پیامدهای این وضعیت بسیار گسترده است. میلیاردها دلار از درآمدهای دولتی به دلیل قاچاق از دست می‌رود و در برخی کشورها ارزش طلای قاچاق‌شده حتی از کل بودجه ملی بخش سلامت یا آموزش فراتر می‌رود. معادن غیررسمی که در اختیار باندهای جنایتکار قرار دارند، به‌خاطر کار اجباری و به‌کارگیری کودکان شناخته می‌شوند. نبود نظارت کافی باعث شده استفاده گسترده و بی‌ضابطه از مواد شیمیایی خطرناک مانند جیوه و سیانید رواج پیدا کند؛ موادی که منابع آب زیرزمینی و زمین‌های کشاورزی را آلوده می‌سازند. از سوی دیگر، قاچاقچیان سلاح مسیرهای تجاری سنتی را در کنترل خود گرفته‌اند و شرکت‌های محلی را وادار می‌کنند برای ادامه فعالیت، پولی به‌عنوان «حق حفاظت» بپردازند؛ وضعیتی که عملاً امکان فعالیت اقتصادی قانونی را از بین برده است. 

این چرخه نه‌تنها امنیت ملی کشورها را تهدید می‌کند، بلکه پیامدهای فراملی دارد. خشونت و قاچاق به‌راحتی از مرزها عبور می‌کند و منابع مالی پایدار برای گروه‌های تروریستی فراهم می‌سازد. این امر آنها را در برابر فشارهای نظامی مقاوم می‌کند و امکان بازسازی سریع توانشان پس از شکست‌ها را فراهم می‌آورد. افزون بر این، گسترش چنین روابطی اعتماد شهروندان به دولت‌ها را کاهش می‌دهد و به تروریست‌ها و جنایتکاران در جذب نیرو کمک می‌کند؛ به‌ویژه با توجه به گزارش‌هایی که از دست داشتن برخی مسئولان دولتی و نیروهای امنیتی در قاچاق طلا حکایت دارد. 

در واقع مبارزه با تروریسم در آفریقا بدون اصلاح ساختارهای اقتصادی و مقابله با جنایت سازمان‌یافته امکان‌پذیر نیست. دولت‌ها باید روند قانونی دریافت مجوز برای معدن‌کاران سنتی را ساده کنند و با ایجاد مراکز خرید دولتی، قیمت‌های عادلانه برای طلا ارائه دهند تا بتوانند با بازار سیاه رقابت کرده و منابع درآمدی گروه‌های مسلح را قطع کنند. استفاده از فناوری‌های نوین برای ردیابی طلا و اعمال استانداردهای سختگیرانه بر پالایشگاه‌های بین‌المللی نیز می‌تواند به کاهش قاچاق کمک کند. در کنار این اقدامات، افزایش همکاری منطقه‌ای میان دولت‌ها و فشار دیپلماتیک بر مراکز جهانی طلا برای رعایت مقررات ضدپولشویی ضروری است. به نظر می‌رسد با چنین رویکردی می‌توان چرخه خطرناک پیوند میان تروریسم و جنایت سازمان‌یافته در آفریقا را شکست. 

ad