چرا جهان علیه حمله نظامی آمریکا به ونزوئلا موضع گرفته است؟ 

پارس‌تودی- اقدام نظامی آمریکا علیه ونزوئلا و ربودن «نیکلاس مادورو» رییس‌جمهوری این کشور، موجی از محکومیت‌های جهانی را برانگیخته است. 

به‌گزارش پارس‌تودی، اقدام نظامی آمریکا علیه ونزوئلا و ربودن «نیکلاس مادورو» رییس‌جمهوری این کشور، موجی از محکومیت‌های جهانی را در پی داشته است؛ بسیاری از کشورهای جهان این اقدام را محکوم کرده‌اند و بسیاری از نهادهای بین‌المللی نیز این اقدام ترامپ را نقض آشکار حقوق بین‌الملل دانسته و خواستار احترام به حاکمیت ملی و حل‌وفصل مسالمت‌آمیز بحران ونزوئلا شده‌اند. در این راستا دولت ونزوئلا این اقدام را «تهاجم نظامی» خوانده و ضمن اعلام وضعیت اضطراری، خواستار تشکیل نشست فوری شورای امنیت سازمان ملل متحد شده است. 

ایالات متحده آمریکا با حمله به ونزوئلا بار دیگر نشان داد که در منطق سیاسی و امنیتی‌اش، مرزهای حقوق بین‌الملل و اصول بنیادین حاکمیت ملی جایگاهی ندارد. حمله نظامی و بازداشت رییس‌جمهور یک کشور مستقل، اقدامی است که نه‌تنها در چارچوب منشور سازمان ملل غیرقابل توجیه است، بلکه به‌عنوان یک بدعت خطرناک، نظم جهانی را نیز در خطر قرار می‌دهد. در این میان، نقش ترامپ به‌عنوان معمار و مجری چنین سیاستی برجسته است؛ او با تصمیمات یک‌جانبه، سیاست خارجی آمریکا را به عرصه‌ای از نمایش قدرت بی‌منطق و افسارگسیخته بدل کرده است که اکنون خشم بسیاری از دولت‌های جهان حتی متحدان واشنگتن را برانگیخته است. 

به نظر می‌رسد حمله به ونزوئلا با توجه به پیامدهای بسیار مهم آن در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی از اهمیت بسیاری برخوردار است. 

در سطح حقوقی، اقدام آمریکا نقض آشکار اصل عدم‌مداخله و ممنوعیت توسل به زور است. منشور سازمان ملل به‌صراحت هرگونه تهدید یا استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی کشورها را ممنوع کرده است. بازداشت رییس‌جمهور یک کشور و انتقال او به خاک آمریکا، به معنای نادیده گرفتن حاکمیت قضایی و سیاسی ونزوئلاست. این اقدام، خطرناک‌ترین بخش ماجراست. اگر چنین الگویی تثبیت شود، هر اختلاف سیاسی در جهان می‌تواند با یک برچسب امنیتی به دستگیری رییس یک کشور ختم شود. همین نگرانی است که دولت‌ها و افکار عمومی را به محکومیت واداشته است؛ زیرا فروپاشی این مرزها، امنیت همه کشورها را تهدید می‌کند، چنان‌که به گفته «آنتونیو گوترش» دبیرکل سازمان ملل متحد، هیچ کشوری حق ندارد رهبر یک دولت مستقل را بازداشت کند. این اقدام نقض آشکار منشور سازمان ملل و تهدیدی برای امنیت جمعی است. این سخن نشان می‌دهد که مخالفت جهانی با اقدام آمریکا نه صرفاً از منظر سیاسی، بلکه از منظر حقوقی و اصول بنیادین نظم بین‌المللی است. 

در سطح تاریخی و ژئوپولیتیک، اقدام آمریکا یادآور احیای پررنگ «دکترین مونرو» مبنی بر مداخله‌گرایی در آمریکای لاتین است. ترامپ خود نام این دکترین جدید را «دانرو» (ترکیبی از دونالد + مونرو) گذاشته است. حافظه جمعی منطقه آمریکای لاتین پر است از نمونه‌های مداخله آمریکا که با شعار نظم و امنیت آغاز شده و با زخم‌های عمیق بر حاکمیت و جامعه پایان یافته است. در این زمینه می‌توان به رشته‌ای از کودتاها و مداخلات  اشاره کرد، چنان‌که این منطقه بارها قربانی سیاست‌های یک‌جانبه واشنگتن بوده است. امروز بسیاری حمله ترامپ به ونزوئلا و دستگیری مادورو را بازگشت به همان منطق احیای «حیاط خلوت» با صورت‌بندی‌های تازه می‌دانند. «رافائل کورئا» رییس‌جمهور پیشین اکوادور در واکنش به این رویداد گفت: این اقدام آمریکا یادآور تاریک‌ترین روزهای مداخلات نظامی در آمریکای لاتین است. اگر جامعه جهانی در برابر آن نایستد، فردا نوبت کشور دیگری خواهد بود. 

در سطح اقتصادی، ونزوئلا به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین دارندگان ذخایر نفتی جهان جایگاهی بی‌بدیل در معادلات انرژی بین‌المللی دارد. این کشور با داشتن ذخایر عظیم نفت خام سنگین، همواره در کانون توجه قدرت‌های بزرگ بوده است، زیرا هرگونه تغییر در وضعیت سیاسی و اقتصادی آن می‌تواند بر توازن عرضه و تقاضای جهانی نفت اثرگذار باشد. در همین چارچوب، ترامپ سال‌هاست سودای دسترسی مستقیم به منابع نفتی ونزوئلا را در سر دارد و بارها در سخنان خود به اهمیت این ذخایر اشاره کرده است. اکنون نیز بلافاصله پس از اقدام نظامی علیه کاراکاس، رییس‌جمهور آمریکا آشکارا از حضور بزرگ‌ترین شرکت‌های نفتی آمریکا در ونزوئلا سخن گفته و وعده داده است که این شرکت‌ها میلیاردها دلار در بخش نفت این کشور سرمایه‌گذاری خواهند کرد. این اظهارات نشان می‌دهد که پشت پرده اقدام نظامی، انگیزه‌ای اقتصادی و انرژی‌محور نهفته است؛ انگیزه‌ای که به‌دنبال بازآرایی بازار نفت به سود واشنگتن و متحدانش است. 

از منظر سیاسی نیز اقدام آمریکا به‌طور جدی مشروعیت بین‌المللی این کشور را زیر سؤال برده است. متحدان سنتی واشنگتن در اروپا نیز این اقدام را محکوم کرده‌اند. «کایا کالاس» مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: در هر شرایطی، اصول حقوق بین‌الملل و منشور سازمان ملل متحد باید رعایت شود؛ ما خواستار خویشتنداری هستیم. این موضع‌گیری نشان می‌دهد که حتی نزدیک‌ترین شرکای آمریکا نیز حاضر نیستند چنین سیاستی را بپذیرند. 

افزون بر این، اقدام آمریکا پیامدهای اجتماعی و انسانی نیز دارد. مردم ونزوئلا که سال‌ها با بحران اقتصادی و فشارهای خارجی دست‌وپنجه نرم کرده‌اند، اکنون با تهدیدی تازه مواجه شده‌اند. بازداشت رییس‌جمهور کشورشان نه‌تنها ضربه‌ای به حاکمیت ملی است، بلکه احساس ناامنی و بی‌ثباتی را در جامعه تشدید می‌کند. بسیاری از نهادهای حقوق بشری هشدار داده‌اند که ادامه چنین روندی می‌تواند به موج جدیدی از مهاجرت و بحران انسانی در منطقه منجر شود. 

در نهایت اینکه محکومیت اقدام آمریکا در ونزوئلا نه یک واکنش احساسی و زودگذر، بلکه دفاعی عقلانی از نظم بین‌المللی است. جهان دریافته است که اگر حملات یک‌جانبه یک کشور علیه سایر کشورها به‌عنوان یک اصل پذیرفته شود، فردا هر کشور دیگری می‌تواند قربانی تجاوز دیگر کشورها شود. مخالفت گسترده دولت‌ها، نهادهای بین‌المللی و افکار عمومی با اقدام ترامپ، نشان می‌دهد که جامعه جهانی در برابر تهدیدی مشترک قرار گرفته است؛ تهدیدی که اگر مهار نشود، می‌تواند بنیان‌های حقوق بین‌الملل و امنیت جهانی را فرو بریزد. 

ad