با آنها آرام رفتار کن/ چند توصیه از پیامبر و اهل بیت در تکریم سالمندان

پارس تودی- امام سجاد (ع) امام چهارم شیعیان فرمود: «سالمند را به‌‌دلیل مسن بودنش احترام کن. با او با طمأنینه، آرام و آهسته رفتار کن و نیز شأن و منزلتش را بالا ببر.»

در مکتب اخلاقی اسلام در کنار دیگر ارزش‌ها و معیارهایی که برای تجلیل و احترام وجود دارد، کبر سن و بزرگسال بودن، یکی از معیار‌ها و مصادیق مهم حفظ کرامت انسان‌ها محسوب می‌شود.

رشد روزافزون تعداد سالمندان در جهان باعث شده تا مسئله پیری و نحوه تعامل با سالمندان به یکی از مسائل مهم جوامع بشری تبدیل شود؛ لذا ضرورت بررسی آموزه‌های دینی در باب نحوه مواجهه و تعامل با این سرمایه‌های اجتماعی، بیش‌ از پیش احساس می‌شود.

فرهنگ غرب در مواجهه با سالمندان

میزان اهمیت و احترام به سالمندان در فرهنگ جوامع غربی در مقایسه با فرهنگ غنی اسلامی، فاصله‌ معنا‌داری دارد. وجود خانه‌های متعدد سالمندان در غرب حاکی از جایگاه بسیار لرزان و تنزل‌یافته افراد مسن در این جوامع است. متأسفانه با ظهور ارتباطات گسترده عصر کنونی و مواجهه فرهنگ‌های گوناگون با یکدیگر، این دیدگاه به تأسی از جوامع غربی در جوامع اسلامی نیز پدید آمد و تعداد خانه‌های سالمندان رو به فزونی نهاد. این در حالی‌ است که طبق سفارش‌های مؤکد در فرهنگ اسلامی، فرزندان خانواده موظف به رسیدگی همه‌‌جانبه نسبت‌ به والدین خود هستند.

جایگاه سالمندان در روایات پیامبر و اهل البیت

پیامبر و اهل بیت او حمایت از سالمندان را ارزشی الهی، دینی و اخلاقی و سالمندان را قابل احترام می‌دانند.

از نظر ایشان، رعایت آداب پسندیده با سالخوردگان سبب ارتقای سلامت روحی و روانی آنان است که موجب افزایش عزت‌نفس‌شان می‌شود.

امام سجاد(ع) امام چهارم شیعیان فرمود:

«سالمند را به‌‌دلیل مسن بودنش احترام کن. با او با طمأنینه، آرام و آهسته رفتار کن و نیز شأن و منزلتش را بالا ببر.» 

از منظر اهل البیت، بالا رفتن سن انسان‌ها سبب نزول بیشتر رحمت الهی می‌شود. امام صادق(ع) امام ششم شیعیان در این خصوص می‌فرماید: «چون مؤمن به پنجاه‌ سالگی رسد، خداوند حسابش را سبک گیرد و چون به 60 سالگی رسد، خداوند توفیق توبه را روزی او کند، هرگاه به 70 سالگی رسید، خدا و اهل آسمان دوستش بدارند و هرگاه به 80 رسید، خداوند فرمان به نوشتن حسنات و حذف بدی‌هایش دهد و هرگاه به 90 سالگی رسید، خداوند گناهان گذشته و آینده‌اش را ببخشاید.»

پیامبر(ص) در روایتی دیگر فرمود:

«سالمندان را بزرگ شمار که بزرگداشت سالمندان، بزرگداشت خداوند است و هرکس آنها را بزرگ ندارد، از ما نیست.»

امام صادق(ع) نیز در روایت مشابهی به اجلال و تکریم سالمندان اشاره می‌کند و می‌فرماید: «بزرگداشت مؤمن ریش‌سفید، بزرگداشت خداست و هرکس مؤمنی را گرامی بدارد، در اصل خدا را گرامی داشته است و هرکس مؤمن ریش‌سفیدی را خوار کند، خداوند کسی را به سراغ او می‌فرستد، پیش‌ از آنکه بمیرد تا او را خوار کند.»

پیشی گرفتن در سلام به سالمند

امام صادق(ع) می‌فرماید: «کوچکتر به بزرگتر سلام کند.» همچنین ایشان یکی دیگر از مصادیق تکریم سالمند را سخن نگفتن قبل از او می‌داند و می‌فرماید: «روزی دو مرد پیر و جوان نزد پیامبر آمدند و جوان پیش‌ از پیرمرد، شروع به سخن کرد. پیامبر فرمودند: اول بزرگتر.»

مراعات حال کهنسالان در نماز

حضرت رسول اکرم (ص) فرمود:

«هرگاه یکی از شما پیش‌نماز مردم می‌شود، نماز را کوتاه کند که میان آنها خردسال، کهنسال، ناتوان و بیمار است.»

پیشی نگرفتن از سالمند

چون برای پیامبر اسلام آب آوردند، فرمود: «اول از بزرگان آغاز کنید.»

برگرفته از:

بدیع‌زادگان، الهه‌سادات. ۱۴۰۲. جایگاه سالمندی در قرآن و سیره اهل بیت(ع). خبرگزاری ایکنا

عبارات کلیدی: دوران پیری، سن پیری، احادیث درباره ادب، تکریم انسان، شیعه کیست، اعتقادات شیعیان