تحلیل | معضلات جدید سعودی‌ها با محاصره دریایی توسط یمن 

پارس‌تودی–محاصره دریایی عربستان سعودی توسط یمن و بسته شدن تنگه «باب المندب» به روی نفتکش‌های حامل نفت عربستان معضلات جدیدی را برای سعودی ها رقم زده است.

به گزارش پارس‌تودی، در ۲۰ ژوئیه ۲۰۲۶، نیروهای مسلح یمن رسماً محاصره دریایی علیه عربستان سعودی را اعلام کرد. این اقدام در پاسخ به حملات هوایی عربستان به فرودگاه صنعا و ادامه محاصره دوازده‌ساله یمن صورت گرفت و تنش‌ها را به سطحی بی‌سابقه از زمان آتش‌بس ۲۰۲۲ ارتقا داد. این اقدام در پاسخ به ادامه محاصره این کشور از سوی عربستان صورت گرفت و تردد دریایی را برای سعودی‌ها، بر اساس اصل «محاصره در برابر محاصره» ممنوع اعلام کرد. این امر موجب بروز معضلات بی سابقه ای برای ریاض شده است.

بسته شدن تنگه «باب المندب» به روی نفتکش‌های حامل نفت عربستان باعث افزایش هزینه صادرات نفت این کشور به بازارهای جهانی شده و این نفتکش‌ها ناچار هستند تا کل قاره آفریقا را برای رسیدن به مقصد خود در آسیا دور بزنند. هشدارها و عملیات ارتش یمن در دریای سرخ، نفتکش‌های حامل نفت عربستان را مجبور کرده است تا مسیر خود را از باب المندب به سمت کانال سوئز تغییر داده و وارد دریای مدیترانه شوند و سپس با دور زدن کل قاره آفریقا، به مقصد نهایی خود در آسیا برسند.

از سوی دیگر برخلاف دهه‌های ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ که خریداران اصلی نفت عربستان در اروپا و ایالات متحده بودند، امروزه اکثر خریداران آن در آسیای شرقی به ویژه چین هستند و همین امر به مشکل بزرگی برای ریاض تبدیل شده است. علاوه بر اینکه نفتکش‌های حامل نفت عربستان به خاطر دور زدن کل قاره آفریقا باید روزهای زیادی را دریانوردی کنند، هزینه کشتیرانی نیز افزایش یافته است. به عنوان مثال، هزینه رساندن نفت با یک نفتکش از بندر ینبع در دریای سرخ به تایوان در آسیا بیش از یک میلیون دلار افزایش یافته است.

مشکل دیگر در جابجایی محموله‌ها توسط نفتکش‌ها در کانال سوئز است. در همین ارتباط، شرکت تحقیقاتی «انرژی اسپکتس» ( Energy Aspects) گزارش داده است که نفتکش‌های بزرگ به دلیل محدودیت‌های اعمال شده مجبورند نیمه‌خالی از کانال سوئز عبور کنند و سپس محموله‌های خود را در مدیترانه بارگیری کنند.

به نظر می رسد که محاصره اعلام‌شده از سوی یمن، تهدیدی مستقیم برای مسیرهای حیاتی دریایی عربستان است. تنگه باب‌المندب که ۱۲ درصد از تجارت جهانی از آن عبور می‌کند، در مرکز این معادله قرار دارد. یمنی‌ها تردد نفتکش‌های سعودی به مقصد بنادر این کشور را ممنوع کرده اند. خط لوله «شرق-غرب» که روزانه بیش از ۷ میلیون بشکه نفت را از شرق عربستان به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند، در معرض آسیب‌پذیری جدی قرار گرفته است. این محاصره همزمان با محاصره تنگه هرمز از سوی ایران رخ داده که عملاً گزینه‌های جایگزین دریایی را از عربستان سلب کرده است.

در عین حال محاصره دریایی یمن ضربات سنگینی به اقتصاد عربستان سعودی وارد کرده است. بر اساس گزارش‌ها، مسیرهای جایگزین برای هر بشکه نفت حدود ۹ دلار هزینه اضافی تحمیل می‌کنند که فشار مالی عظیمی بر بودجه عربستان وارد کرده و رقابت‌پذیری نفت این کشور را در بازار جهانی کاهش داده است. هزینه سوخت برای هر نفتکش از حدود ۱.۲۶ میلیون دلار به ۲.۸۷ میلیون دلار افزایش یافته و با احتساب عوارض کانال سوئز، حدود ۲.۵ میلیون دلار به هزینه هر سفر افزوده شده است. 

صندوق بین‌المللی پول رشد اقتصادی عربستان را برای سال ۲۰۲۶ تنها حدود ۲ درصد پیش‌بینی کرده است. کارشناسان اقتصادی تخمین می‌زنند که در صورت تداوم محاصره، قیمت نفت به بیش از ۱۵۰ دلار در هر بشکه خواهد رسید. تاکنون ۱۶ کشتی سعودی مجبور به بازگشت شده‌اند و حداقل سه نفتکش هدف حملات قرار گرفته‌اند که نشان‌دهنده کارآمدی عملیاتی محاصره دریایی یمن است.

از سوی دیگر، یمنی ها حملات موشکی و پهپادی خود را به تأسیسات نفتی آرامکو در ینبع و جیزان و همچنین شهر جیزان در جنوب عربستان افزایش داده‌اند.پالایشگاه نفت جیزان به طور کامل دچار آتش سوزی شده و بخش مهمی از ان نابود شده است. سامانه‌های پدافندی عربستان موشک‌های بالستیک شلیک‌شده به سوی پالایشگاه‌های ینبع را رهگیری کرده‌اند که نشان از تهدید جدی برای زیرساخت‌های حیاتی این کشور دارد. 
این درگیری‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که عربستان از سال ۲۰۲۲ در تلاش برای اجتناب از جنگ مجدد در یمن بوده است، اما اکنون با بحرانی راهبردی مواجه شده که ابعاد نظامی، اقتصادی و سیاسی را دربرمی‌گیرد.

بدین ترتیب باید گفت محاصره دریایی یمن، معادلات راهبردی منطقه را دگرگون کرده و عربستان سعودی را در موقعیتی بی‌سابقه قرار داده است. ریاض که خود طراح محاصره یمن بود، اکنون طعم تلخ همان سیاست را می‌چشد. تداوم این وضعیت می‌تواند به بحرانی عمیق‌تر در حوزه انرژی، افزایش بی‌ثباتی در بازارهای جهانی نفت و تشدید تنش‌های منطقه ای منجر شود. راه‌حل این بحران، فراتر از راهکارهای نظامی، نیازمند بازنگری اساسی در سیاست‌های عربستان نسبت به یمن و پذیرش راه‌حلی عادلانه برای پایان دادن به محاصره دوازده‌ساله این کشور است.

srm