نظریه چندقطبی شدن نظم جهانی؛ آیا این روند در اجلاس شانگهای تقویت می‌شود؟

پارس‌تودی– اجلاس شانگهای با حضور مقامات بیش از ۲۰ کشور جهان روز یک‌شنبه در شهر «تیانجین» چین آغاز به کار کرد.

در اجلاس شانگهای قرار است چشم‌انداز دهه آینده با تقویت چندجانبه‌گرایی ترسیم و راهبرد توسعه‌ این سازمان برای سال ۲۰۳۵ شکل داده شود. همچنین راهبرد توسعه برای دهه آینده به  امضا شرکت کنندگان خواهد رسید.

در دنیای امروز که جهان به‌طور فزاینده‌ای شاهد تزلزل در ساختارهای سیاسی و اقتصادی پیشین است، اجلاس شانگهای را می‌توان به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نهادهای بین‌المللی منطقه‌ای دانست. این سازمان که در سال ۲۰۰۱ تأسیس شد، هدف خود را تقویت همکاری‌های اقتصادی، امنیتی و فرهنگی میان کشورهای آسیای مرکزی، چین و روسیه اعلام کرده است. کشورهای عضو این سازمان، با محوریت چین و روسیه، در تلاش هستند تا با تأکید بر چندجانبه‌گرایی و مقابله با یک‌جانبه‌گرایی غربی، نظم جدیدی در روابط بین‌الملل شکل دهند.

به‌گزارش پارس‌تودی، ایران نیز به‌عنوان یکی از کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای، در این اجلاس حضور دارد؛ در این راستا «مسعود پزشکیان» رئیس‌جمهوری ایران صبح یک‌شنبه برای شرکت در این اجلاس راهی چین شد. پزشکیان پیش از سفر با اشاره به اینکه کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای بیش از ۲.۵ میلیارد جمعیت جهان را تشکیل می‌دهند و افزون بر ۴۰ درصد اقتصاد جهان در چارچوب این سازمان گنجانده شده است، گفت: اجلاس شانگهای فرصت بسیار مهم و مناسبی برای تقویت چندجانبه‌گرایی و تعاملات منطقه‌ای با کشورها است.

ایران که به دلیل موقعیت جغرافیایی و اقتصادی خاص خود در آسیای غربی از اهمیت زیادی برخوردار است، طی سال‌های اخیر روابط اقتصادی خود را با چین و روسیه به‌ویژه در حوزه انرژی و تجارت تقویت کرده است و اکنون اجلاس شانگهای فرصت دیگری برای گسترش روابط ایران با چین و روسیه در ابعاد دیگر همچنین سایر کشورهای عضو شانگهای است.

اکنون اجلاس شانگهای در حالی برگزار می‌شود که سفر چهار روزه ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه به چین نیز همزمان با این اجلاس آغاز شده است، سفری که نه تنها یک رویداد دیپلماتیک مهم برای دو کشور روسیه و چین به شمار می‌رود، بلکه از منظر تحولات جهانی و روند شکل‌گیری نظم جهانی جدید نیز حائز اهمیت است. پوتین که به دعوت شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، برای شرکت در اجلاس سازمان همکاری شانگهای (SCO) وارد چین شده است، در حاشیه این اجلاس با مقامات مختلف چین دیدار و به بررسی مسائل کلیدی منطقه‌ای و جهانی خواهد پرداخت.

یکی از مهم‌ترین اهداف اعضای سازمان همکاری شانگهای، تقویت نقش این سازمان در مقابله با چالش‌های جهانی از جمله چندپارگی ژئوپلیتیکی، اختلافات تجاری و بی‌ثباتی اقتصادی است.

این دوره اجلاس شانگهای در حالی برگزار می‌شود که سیاست‌ها و مداخلات دونالد ترامپ رئیس‌جمهوری آمریکا از جمله وضع تعرفه‌های سنگین تجاری و اعمال تحریم‌های اقتصادی و سیاسی شرایط سیاسی و اقتصادی را برای بسیاری از کشورهای جهان سخت کرده است؛ از این رو اجلاس کنونی اهمیت ویژه‌ای برای کاهش تأثیرات سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه آمریکا بر نظم جهانی و سیاست‌های بین‌المللی دارد.

کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای بر این تأکید دارند که آن‌ها به‌دنبال ایجاد یک نظم جهانی بر اساس همکاری‌های چندجانبه، هستند.دراین راستا کشورهای حاضر در این اجلاس، به‌ویژه چین و روسیه نیز، به‌طور آشکار در برابر تلاش‌های غرب برای تغییر نظم جهانی ایستاده‌ و بر ایجاد یک دنیای چندقطبی تاکید دارند. رویکردی که در سیاست‌های جهانی، می‌تواند به‌عنوان یک چالش برای هژمونی ایالات متحده و دیگر قدرت‌های غربی تلقی شود.

از نگاه دیگر اما، اعضای سازمان همکاری شانگهای با چالش‌هایی نیز مواجه هستند؛ یکی از مهم‌ترین چالش‌ها اختلافات داخلی میان اعضای آن است. کشورهای بزرگ عضو این سازمان مانند چین، روسیه و هند ممکن است در مسائل مختلف اقتصادی، امنیتی و استراتژیک نظرات متفاوتی داشته باشند. همچنین تفاوت‌های سطح توسعه اقتصادی و نیازهای مختلف کشورهای عضو می‌تواند به‌طور غیرمستقیم بر توانایی آن‌ها برای رسیدن به توافقات جامع و یکپارچه تأثیر بگذارد. این موارد نشان می‌دهد که با وجود اراده و تمایل کشورهای عضو برای مقابله با یکجانبه‌گرایی غرب و ایجاد نظم جهانی جدید، تحقق این اهداف در عمل ممکن است با چالش‌های جدی مواجه شود.

با وجود این موانع، اجلاس شانگهای همچنان می‌تواند به‌عنوان یک پلتفرم مهم برای شکل‌دهی به یک نظم جهانی جدید و مقابله با سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه غربی مطرح شود. اگر کشورهای عضو قادر به غلبه بر چالش‌های درونی خود باشند، این سازمان می‌تواند در آینده نقشی کلیدی در بازتعریف روابط بین‌المللی ایفا کند.

در این راستا به‌نظر می‌رسد که اجلاس شانگهای، به‌ویژه در شرایط کنونی، به یک نماد از تلاش‌های کشورهای آسیایی برای ایجاد یک نظم جهانی جدید و مقابله با چالش‌های موجود تبدیل شده است. حضور پوتین در این اجلاس، همراه با روابط مستحکم‌تر چین و روسیه، می‌تواند به‌عنوان پایه‌گذار تحولات عظیمی در ساختار جهانی باشد که اثرات آن در آینده‌ای نه‌چندان دور خود را نشان خواهد داد.

ad