اهداف آمریکا از تشدید تنش‌ها در آمریکای لاتین چیست؟

پارس‌تودی – با روی‌کارآمدن دوباره دونالد ترامپ، ایالات متحده سیاست جدیدی را در آمریکای لاتین در پیش گرفته که منجر به تشدید تنش‌ها در این منطقه شده است.

به‌گزارش پارس‌تودی، «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا در هفته‌های اخیر با تشدید فشارهای نظامی بر ونزوئلا، اعطای کمک مالی ۲۰ میلیارد دلاری به دولت «خاویر میلی» در آرژانتین و تلاش برای قطع نفوذ چین در کانال پاناما، موجی از تحلیل‌ها درباره اهداف تازه واشنگتن در آمریکای لاتین به راه انداخته است. اهداف آمریکا از این اقدامات در آمریکای لاتین، حفظ نفوذ ژئوپلیتیکی، مقابله با قدرت‌های رقیب مانند چین و روسیه، و تأمین منافع اقتصادی و امنیتی خود در منطقه است. 

یکی از محورهای اصلی این سیاست، فشار بر دولت‌های چپ‌گرا مانند ونزوئلا است. در این راستا ونزوئلا بار دیگر به صحنه اصلی نمایش قدرت تبدیل شده است. اعزام ناوهای جنگی به دریای کارائیب و تحریم‌های شدید علیه دولت نیکلاس مادورو، با هدف تضعیف حکومت و حمایت از اپوزیسیون صورت گرفته است. ترامپ در هفته‌های گذشته با اعزام ناوهای جنگی به دریای کارائیب تلاش کرده تا ونزوئلا را زیر فشار مستقیم نظامی قرار دهد. این در حالی است که تجربه‌های مداخله‌گرانه پیشین آمریکا در آمریکای لاتین، نشان داده که اقدامات نظامی به‌ندرت به ثبات سیاسی منجر می‌شود. رئیس‌جمهور آمریکا با ادعای مبارزه با قاچاق مواد مخدر، تجهیزات نظامی گسترده‌ای شامل ناوشکن‌های مسلح به موشک‌های هدایت‌شونده، جنگنده‌های اف-۳۵، یک زیردریایی هسته‌ای و حدود ۶ هزار و ۵۰۰ نیروی نظامی را به نزدیکی سواحل ونزوئلا در دریای کارائیب اعزام کرده است. هم‌چنین حملات آمریکا به قایق‌ها در دریای کارائیب تاکنون دست‌کم ۳۲ کشته بر جای گذاشته است. 

از سوی دیگر، تنش در روابط آمریکا و کلمبیا با توجه به اقدامات تحریک‌آمیز دولت ترامپ رو به افزایش بوده و حملات لفظی دو طرف شدت گرفته است. در این راستا، دونالد ترامپ رئیس‌جمهور آمریکا، همتای کلمبیایی خود گوستاوو پترو را «تاجر مواد مخدر» نامید و پترو نیز رئیس‌جمهور ایالات متحده را «بی‌ادب و متکبر» خواند. ترامپ یک‌شنبه در شبکه اجتماعی خود تروث‌سوشال از پترو به‌عنوان فردی «بسیار نامحبوب» در کلمبیا نام برد که «به‌شدت تولید گسترده مواد مخدر را تشویق می‌کند.» وی افزود: از امروز همه پرداخت‌ها و یارانه‌ها به کلمبیا قطع می‌شود. رئیس‌جمهور کلمبیا نیز در شبکه اجتماعی به ادعاهای ترامپ واکنش نشان داد و نوشت: من تاجر نیستم، چه برسد به اینکه تاجر مواد مخدر باشم. پترو افزود که ترامپ نسبت به کلمبیا «بی‌ادب و متکبر» بوده و «توسط مشاورانش فریب خورده» است. 

آمریکا پیش‌تر کلمبیا را به عدم همکاری در مقابله با تولید کوکائین متهم کرد و برای نخستین‌بار در ۳۰ سال گذشته، کلمبیا را به فهرست کشورهایی که در جنگ با مواد مخدر همکاری نمی‌کنند، اضافه کرد. در پی این اقدام، کلمبیا خرید سلاح از ایالات متحده را متوقف کرد. 

هم‌زمان، دولت ترامپ در حال بررسی توافقی برای پایان‌دادن به حضور شرکت‌های چینی در مدیریت بندرها و مسیرهای مرتبط با کانال پاناما است. هرچند این اقدام می‌تواند نفوذ چین را در مسیر حیاتی کانال پاناما محدود کند، اما احتمال دارد پکن در واکنش، سرمایه‌گذاری‌های خود را در کشورهای دیگر منطقه، از اکوادور تا شیلی، افزایش دهد. به این ترتیب، واشنگتن وارد نوعی رقابت ژئوپلیتیک جدید با چین در نیم‌کره غربی شده است؛ رقابتی که در کنار حمایت آمریکا از تایوان و جنگ تجاری با چین می‌تواند منجر به شکل‌گیری جنگ سرد بین واشنگتن و پکن شود. آمریکای لاتین به‌دلیل موقعیت استراتژیک، منابع طبیعی غنی، و نزدیکی جغرافیایی به ایالات متحده، همواره در اولویت سیاست خارجی واشنگتن بوده است. در سال‌های اخیر، با افزایش نفوذ چین در زیرساخت‌های کلیدی مانند کانال پاناما و سرمایه‌گذاری‌های گسترده در کشورهای منطقه، آمریکا تلاش کرده با اقدامات نظامی، اقتصادی و دیپلماتیک، این روند را مهار کند. به‌نظر می‌رسد از منظر امنیتی، آمریکا نگران تبدیل‌شدن آمریکای لاتین به پایگاه نفوذ نظامی و اطلاعاتی قدرت‌های رقیب به‌خصوص چین است. به همین دلیل، با تقویت حضور نظامی و انعقاد قراردادهای امنیتی، سعی دارد کنترل خود را بر منطقه حفظ کند. 

از سوی دیگر، دولت ترامپ در راستای حمایت از روسای‌جمهور و رژیم‌های راست‌گرای طرفدار واشنگتن در آمریکای لاتین، وام ۲۰ میلیارد دلاری به دولت راست‌گرای خاویر میلی در آرژانتین اعطا کرده است که یکی از بحث‌برانگیزترین تصمیمات هفته‌های اخیر بوده است. اعطای این کمک مالی هنگفت به دولت آرژانتین و تقویت روابط با کشورهای هم‌پیمان، بخشی از راهبرد واشنگتن برای ایجاد بلوک متحد در برابر نفوذ خارجی محسوب می‌شود. به‌گفته تحلیل‌گران، این اقدام نه از سر دلسوزی اقتصادی، بلکه با هدف تثبیت محور راست‌گرایان پوپولیست در آمریکای لاتین صورت گرفته است. این تصمیم در عمل به بهای مالیات‌دهندگان آمریکایی تمام می‌شود، در حالی‌که هدف پنهان آن، تحکیم اتحاد ایدئولوژیک میان ترامپ و متحدان فکری‌اش در منطقه است. 

به‌نظر می‌رسد سیاست خارجی ترامپ در آمریکای لاتین در دوره دوم ریاست‌جمهوری ترامپ را می‌توان ترکیبی از سه عنصر فشار نظامی، نفوذ اقتصادی و اتحاد ایدئولوژیک دانست. این ترکیب، هم یادآور جاه‌طلبی‌های ژئوپلیتیک دوران جنگ سرد و هم نشانه‌ای از شکل‌گیری نظمی تازه با مرکزیت واشنگتن است. با این تفاوت که در عصر جدید، «قدرت نرم» جای خود را به نمایش عریان قدرت در چارچوب دیپلماسی قایق‌های توپ‌دار داده است و دموکراسی دیگر نه هدف نهایی ادعایی، بلکه ابزاری در خدمت منافع آمریکا است. در مجموع، اهداف آمریکا در آمریکای لاتین شامل حفظ هژمونی منطقه‌ای با تلاش برای براندازی دولت‌های غیرهم‌سو مانند دولت مادورو در ونزوئلا، جلوگیری از گسترش نفوذ چین و روسیه، حمایت از دولت‌های هم‌سو، و تأمین منافع اقتصادی و امنیتی بلندمدت است. این اقدامات گرچه با شعار دموکراسی و توسعه صورت می‌گیرند، اما در عمل با هدف تثبیت قدرت واشنگتن در حیاط‌خلوت سنتی‌اش یعنی آمریکای لاتین در چارچوب دکترین مونرو انجام می‌شوند./

srm