آیا آمریکا در حال بازطراحی نقشه نفوذ خود در سوریه است؟

پارس‌تودی- پس از سقوط نظام بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴، سوریه به صفحه شطرنج تازه‌ای برای نفوذ آمریکا بدل شده است.

در سال‌های اخیر، سوریه به یکی از مهم‌ترین صحنه‌های رقابت ژئوپلیتیک در غرب آسیا بدل شده است؛ جایی که حضور نظامی ایالات متحده آمریکا نه‌تنها به بهانه مبارزه با تروریسم، بلکه در چارچوب راهبردی گسترده‌تر برای بازترسیم نقشه نفوذ منطقه‌ای دنبال می‌شود. به گزارش پارس‌تودی به نقل از فارس، پس از تحولات سیاسی و نظامی سال ۲۰۲۴، این حضور، ابعاد تازه‌ای یافته و به تثبیت شبکه‌ای از پایگاه‌های نظامی منجر شده است که از شرق فرات تا مرزهای ترکیه و اکنون حتی حوالی دمشق امتداد دارد.

وبگاه الخنادق با انتشار یادداشتی در این خصوص، به بررسی ابعاد و پیامدهای گسترش نفوذ نظامی آمریکا در سوریه و از ریشه‌های تاریخی آن در جنگ‌های عراق و ظهور داعش و استراتژی‌ کنونی واشنگتن برای کنترل منابع انرژی، مدیریت مرزها و بازآرایی توازن‌های منطقه‌ای پرداخت.

حضور نظامی آمریکا در غرب آسیا

در این یادداشت آمده است: حضور نظامی ایالات متحده در سوریه طی یک دهه گذشته یکی از پیچیده‌ترین پرونده‌ها در نقشه منازعات غرب آسیا است؛ زیرا با معادلات نفوذ، کنترل منابع انرژی و بازآرایی توازن‌های منطقه‌ای گره خورده است. از زمان ورود واشنگتن به جنگ علیه «داعش»، جغرافیای سوریه به شبکه‌ای از پایگاه‌های نظامی به‌هم‌پیوسته تبدیل شد که بر اساس راهبردی فراتر از صرفاً مبارزه با تروریسم اداره می‌شد؛ تا جایی که پس از تحولات سیاسی و نظامی سال ۲۰۲۴، نفوذ آمریکا بیش از پیش تثبیت شد. ایالات متحده امروز بیش از ۱۲۸ پایگاه خارجی در ۵۱ کشور دارد؛ این امر نشان‌دهنده ابعاد پروژه نظامی جهانی آن است که بر عقاید متنوعی از جمله حمایت از ناتو تا جنگ هسته‌ای پیش‌دستانه و حفاظت از منافع نفتی در غرب آسیا، بنا نهاده شده است. این حضور پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و با شعله‌ور شدن بحران‌های عراق و سوریه افزایش یافت. نقطه آغاز بازگشت میدانی گسترده آمریکا به منطقه، حمله عراق به کویت در سال ۱۹۹۱ بود؛ بازگشتی که بعدها با بهانه‌های «سلاح‌های کشتار جمعی» و «مبارزه با تروریسم» گسترش یافت.

مرحله پس از خروج از عراق و تولد داعش

خروج نیروهای آمریکایی از عراق در سال ۲۰۱۱ پایان نفوذ نبود، بلکه آغاز مرحله‌ای تازه‌تر و خشن‌تر بود. گروه‌های تروریستی بر پایه میراث زندان‌های آمریکا شکل گرفتند؛ از جمله زندان بوکا که رهبران داعش را پرورش داد. این سازمان برای واشنگتن فرصتی ایده‌آل بود تا با شعار «جنگ جهانی علیه تروریسم» دوباره در عراق مستقر شود. به این ترتیب «ائتلاف بین‌المللی» شکل گرفت و زمینه بازگشت نیروهای آمریکایی به عراق، سوریه و اردن فراهم شد؛ اردن نیز بعدها به شریک ناتو و پایگاه فعالیت‌های نظامی آمریکا بدل شد.

تثبیت پایگاه‌های آمریکا در سوریه (۲۰۱۱–۲۰۲۴)

آغاز حضور آمریکا در سوریه با پایگاه التنف در مرز سوریه – اردن – عراق بود؛ نقطه‌ای راهبردی که به «کمربند آتش» با عمق ۵۵ کیلومتر شهرت یافت. این پایگاه عملاً منطقه‌ای حائل شد که مانع نفوذ محور مقاومت به مرز عراق می‌شد و مدتی نیز تا پیش از تحولات ۸ دسامبر ۲۰۲۴ پناهگاه بقایای داعش بود. پس از سقوط داعش در ۲۰۱۷، واشنگتن وارد مرحله تثبیت شد و پایگاه‌های متعددی در شرق فرات ایجاد کرد: رُمیلان، المالکیه، تل بیدر، کونیـکو، العمر، الشدادی، التنک و باغوز فوقانی. همچنین در شمال سوریه پایگاه‌هایی در عین‌العرب (کوبانی)، تل‌ابیض و عین‌عیسى و نقاطی در مرز ترکیه ایجاد شد. این پایگاه‌ها زیرمجموعه فرماندهی مرکزی آمریکا (CENTCOM) هستند که مقر پیشرفته‌اش در پایگاه العُدید قطر قرار دارد و مستقیماً با فرماندهی مشترک رزمی آمریکا مرتبط است. این حضور صرفاً نظامی نیست، بلکه بخشی از سازوکار سیاسی–اقتصادی برای بازتولید نقش آمریکا به‌عنوان تنظیم‌کننده اصلی منطقه است.

سوریه و صف‌بندی جدید آمریکا پس از ۲۰۲۴

در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ سوریه شاهد تغییر بزرگی بود؛ با روی کار آمدن محمد الجولانی این کشور آشکارا به واشنگتن نزدیک شد. هرچند آمریکا این تحول را به‌عنوان گامی به‌سوی «صلح» و مقابله با قاچاق سلاح و مواد مخدر تبلیغ کرد، اما نشانه‌های اولیه، مانند سفر فرمانده سنتکام، نشان داد سوریه عملاً زیر نظارت مستقیم فرماندهی آمریکا قرار گرفته است؛ چه در مدیریت مرزها، چه در تنظیم روابط نیروهای قسد با دولت، و چه در مهار درگیری‌ها با ترکیه. تصاویر نمادین، مانند عکس‌های خانوادگی رهبران جدید با لباس نظامی، نشان می‌دهد که وضعیت دیگر صرفاً یک «توافق» نیست، بلکه گذار به الگویی از حکمرانی است که با راهبرد آمریکا در منطقه پیوند خورده است.

به‌سوی پایگاه بزرگ آمریکا نزدیک دمشق

شواهد حاکی از آن است که واشنگتن قصد دارد «نقطه خالی» نقشه سوریه را با ایجاد یک پایگاه بزرگ پر کند؛ احتمالا در تدمر یا نزدیک فرودگاه السین در حومه دمشق. 

hk