دیوان کیفری بینالمللی زیر سایه موضع دوگانه آمریکا
-
دیوان بینالمللی کیفری
پارستودی- معاون نماینده آمریکا در سازمان ملل، دیوان کیفری بینالمللی را به اتخاذ اقدامات بیشتر در صورت ادامه تحقیقات این نهاد تهدید کرد.
بهگزارش پارستودی، «جفری بارتوس» معاون نماینده واشنگتن در سازمان ملل، دیوان کیفری بینالمللی را به اتخاذ اقدامات بیشتر در صورت ادامه تحقیقات این نهاد تهدید کرد. این تهدید در نشست اخیر شورای امنیت مطرح شد؛ جایی که «جفری بارتوس» با لحنی انتقادی از اینکه «نازات شامین خان» معاون دادستان دیوان اجازه یافته گزارشی درباره اوضاع دارفور ارائه کند، ابراز تأسف کرد.
این واکنش اولیه نشان داد که اعتراض واشنگتن نه به یک گزارش معمولی، بلکه به روند کلی تحقیقات دیوان بازمیگردد؛ روندی که اکنون به پروندههایی رسیده که برای آمریکا و متحدانش حساسیت ویژهای دارد.
«بارتوس» در ادامه سخنان خود تأکید کرد که آمریکا اجازه نخواهد داد دیوان کیفری بینالمللی بر این کشور یا متحدانش اعمال صلاحیت کند و هشدار داد که اگر تحقیقات جاری متوقف نشود، واشنگتن اقدامات بیشتری اتخاذ خواهد کرد. او از دیوان و کشورهای عضو آن خواست فوراً رویکرد خود را تغییر دهند و نگرانیهای آمریکا را برطرف کنند.
این ادبیات تند و بیسابقه، که بیشتر به زبان فشار سیاسی شباهت دارد تا گفتوگوی حقوقی، نشان میدهد واشنگتن در مواجهه با سازوکارهای بینالمللی عدالت، رویکردی مبتنی بر قدرت و گزینشی را دنبال میکند.
اعتراض آمریکا در حالی مطرح میشود که دیوان کیفری بینالمللی در سالهای اخیر پروندههایی را گشوده که مستقیماً به عملکرد نیروهای آمریکایی در افغانستان و همچنین رفتار اسرائیل در جنگ غزه مربوط میشود.
تحقیقات درباره بازداشتها، عملیات نظامی و رفتار نیروهای آمریکایی در افغانستان از یکسو و صدور حکم جلب برای بنیامین نتانیاهو و یوآو گالانت در نوامبر ۲۰۲۴ از سوی دیگر، فشار مضاعفی بر واشنگتن وارد کرده است. آمریکا که همواره از اسرائیل حمایت سیاسی و نظامی کرده، اکنون با نهادی روبهروست که تصمیم گرفته بدون توجه به ملاحظات سیاسی، پروندههای مربوط به جنگ غزه را پیگیری کند.
این وضعیت بار دیگر دوگانگی دیرینه در سیاست خارجی آمریکا را آشکار میکند. واشنگتن در عرصه بینالمللی خود را مدافع حقوق بشر و عدالت جهانی معرفی میکند، اما هنگامی که نهادهای مستقل بینالمللی به بررسی عملکرد نیروهای آمریکایی یا متحدانش میپردازند، همان نهادها را فاقد صلاحیت میداند یا به سیاسیکاری متهم میکند.
اقدامی که نهتنها اعتبار ادعاهای آمریکا را بیش از پیش زیر سؤال میبرد، بلکه پیام روشنی به جامعه جهانی میدهد؛ اینکه عدالت بینالمللی تا زمانی پذیرفتنی است که به منافع واشنگتن لطمه نزند.
از سوی دیگر، تهدید مستقیم دیوان کیفری بینالمللی از سوی آمریکا پیامدهای گستردهای برای نظم حقوقی جهانی دارد. دیوان نهادی است که فلسفه وجودی آن ایجاد سازوکاری بیطرف برای رسیدگی به جنایتهای جنگی و نقض حقوق بشر است.
اما هنگامی که یک قدرت بزرگ، بهجای همکاری حقوقی، زبان تهدید را به کار میگیرد، استقلال این نهاد زیر فشار قرار میگیرد و دیگر کشورها نیز ممکن است از همکاری با آن امتناع کنند. چنین روندی میتواند به تضعیف جدی سازوکارهای بینالمللی عدالت منجر شود و قربانیان جنگها و درگیریها را از دسترسی به عدالت دورتر کند.
در کنار این پیامدها، تهدید آمریکا علیه دیوان نشاندهنده تعارض عمیق میان ادعاهای واشنگتن درباره حمایت از حقوق بشر و رفتار عملی آن در برابر نهادهای بینالمللی است. آمریکا در بسیاری از پروندههای جهانی بر لزوم پاسخگویی و رعایت حقوق بشر تأکید میکند، اما هنگامی که همین اصول درباره عملکرد نیروهای خود یا متحدانش مطرح میشود، رویکردی کاملاً متفاوت اتخاذ میکند.
این دوگانگی نهتنها ناراستی گفتمان حقوق بشری آمریکا را آشکار میکند، بلکه به دیگر کشورها نیز فرصت میدهد تا اذعان کنند واشنگتن از حقوق بشر بهعنوان ابزاری سیاسی استفاده میکند.
در چنین شرایطی، تهدید اخیر واشنگتن را میتوان بخشی از تلاش گستردهتر این کشور برای محدود کردن نهادهای بینالمللی دانست؛ نهادهایی که در سالهای اخیر بیش از گذشته به بررسی عملکرد قدرتهای بزرگ پرداختهاند.
دیوان کیفری بینالمللی با گشودن پروندههایی که به آمریکا و متحدانش مربوط میشود، نشان داده که قصد دارد بهطور واقعی به اصول عدالت بینالمللی پایبند باشد. اما واکنش آمریکا نشان میدهد که این مسیر با مقاومت جدی روبهرو است.
در چنین شرایطی، اهمیت ایستادگی نهادهای بینالمللی در برابر تهدید و خواست آمریکا بیش از هر زمان دیگری آشکار میشود. دیوان کیفری بینالمللی، اگرچه تحت فشار قدرتهای بزرگ قرار میگیرد، اما فلسفه وجودیاش بر پایه استقلال، بیطرفی و پیگیری عدالت برای قربانیان بنا شده است.
ادامه مسیر تحقیقات، بهویژه در پروندههای حساس و پرهزینه سیاسی، آزمونی جدی برای این نهاد و میزان پایبندی جامعه جهانی به اصول عدالت بینالمللی است. تنها با ایستادگی در برابر فشارها و ادامه روند رسیدگی بیطرفانه است که میتوان امید داشت عدالت برای قربانیان جنگها و نقض حقوق بشر، محقق و اعتماد جهانی به سازوکارهای بینالمللی حفظ شود.
ad
