داووس ۲۰۲۶ و نمایش آشکار بحران آمریکا در دوران ترامپ
پارستودی- سخنرانی طولانی و پرتنش رئیسجمهور آمریکا در نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس، نهتنها نگرانیها درباره فروپاشی انسجام غربی را کاهش نداد، بلکه بر شدت این نگرانیها افزود.
دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا در سخنرانی خود در نشست مجمع جهانی اقتصاد در داووس، اروپا را به سوءاستفاده از آمریکا متهم کرد، از مخالفتها با طرح تصرف گرینلند ابراز تعجب نمود و رهبران اروپایی را بهدلیل سیاستهای مهاجرتی و اقتصادی مورد انتقاد شدید قرار داد. به گزارش پارستودی به نقل از خبرگزاری مهر، در میان حملات لفظی ترامپ، تنها جملهای که اندکی آرامش ایجاد کرد، اعلام ترامپ مبنی بر عدم استفاده از زور برای تصرف گرینلند بود؛ موضعی که در فضای پرتنش روابط فراآتلانتیک، برای برخی مقامات اروپایی روزنهای محدود تلقی شد.
چند ساعت بعد، ترامپ اعلام کرد با دبیرکل ناتو به «چارچوبی برای یک توافق آینده» درباره گرینلند رسیده و فعلاً تهدید اعمال تعرفههای جدید علیه اروپا را کنار گذاشته است. او در شبکه اجتماعی خود این توافق احتمالی را «عالی برای آمریکا و همه اعضای ناتو» توصیف کرد، بدون ارائه جزئیات بیشتر. اما نکات کلیدی سخنرانی ترامپ در داووس کدامند؟
۱. گرینلند؛ رد گزینه نظامی، ادامه فشار سیاسی
ترامپ با بیان اینکه «از زور استفاده نخواهد کرد»، برای نخستینبار احتمال اقدام نظامی علیه گرینلند را کنار گذاشت؛ موضوعی که تا پیش از آن از سوی کاخ سفید رد نشده بود. با این حال، او بار دیگر بر مطالبه «مالکیت کامل» گرینلند تأکید کرد و هشدار داد: «میتوانید نه بگویید، اما ما به خاطر میسپاریم»؛ جملهای که از نگاه ناظران، لحنی تهدیدآمیز داشت.
۲. روایت تاریخی جنجالی و انتقاد از دانمارک
ترامپ در دفاع از ادعای خود، به جنگ جهانی دوم اشاره کرد و دانمارک را «ناسپاس» خواند. او مدعی شد دانمارک تنها شش ساعت در برابر آلمان مقاومت کرده و آمریکا مجبور به مداخله شده است. این روایت گزینشی با واکنش منفی گسترده روبهرو شد و بهعنوان تلاشی برای توجیه یک مطالبه ارضی غیرمعمول تلقی شد.
۳. گسترش دامنه انتقادات و تحقیر متحدان
ترامپ در ادامه، سوئیس را نیز هدف قرار داد و گفت این کشور «فقط بهخاطر آمریکا خوب است». او از افزایش تعرفهها علیه سوئیس بهدلیل دلخوری شخصی سخن گفت. فرانسه، کانادا و حتی برخی چهرههای داخلی آمریکا نیز از حملات او بینصیب نماندند. اظهارات او درباره مهاجرت نیز با سکوت سنگین سالن همراه شد.
۴. واکنش سرد حاضران و پایان غیرمنتظره
با طولانی شدن سخنرانی و تشدید لحن حملات، فضای سالن سرد و سنگین شد. برخی حاضران هنگام طرح موضوع گرینلند سالن را ترک کردند. ترامپ نیز بدون جمعبندی مشخص، سخنانش را با جمله «بعداً میبینمتان» پایان داد.
۵. تصویری که ترامپ از اروپا ارائه کرد
ترامپ در بخش پایانی سخنرانی، اروپا را قارهای «غیرقابل شناسایی» توصیف کرد و سیاستهای مهاجرتی و اقتصادی را عامل این وضعیت دانست. او با یادآوری جنگهای قرن بیستم، بار دیگر اروپا را تحقیر کرد و تأکید داشت که جهان به آمریکا وابسته است اما «قدر آن را نمیداند»؛ موضعی که نگاه سلطهمحور او به روابط بینالملل را برجسته کرد.
سخنرانی دونالد ترامپ در داووس ۲۰۲۶ را میتوان نقطه تلاقی چند بحران همزمان در سیاست خارجی آمریکا دانست؛ بحرانی در روابط فراآتلانتیک، بحران اعتماد به رهبری واشنگتن و بحران مشروعیت نظم بینالمللیای که آمریکا خود معمار اصلی آن بوده است. ترامپ در این سخنرانی نهتنها تلاشی برای ترمیم شکافها نکرد، بلکه با ادبیاتی تحقیرآمیز، تهدیدآلود و گاه آمیخته به تحریف تاریخی، عملاً بر عمق این شکافها افزود.
ادعای مالکیت بر گرینلند، حتی با کنار گذاشتن ظاهری گزینه نظامی، نشاندهنده نوعی نگاه امپریالیستی و معاملهمحور به روابط بینالملل است؛ نگاهی که در آن حاکمیت ملی کشورها، قواعد حقوق بینالملل و ساختارهای چندجانبه جایگاهی فرعی دارند. ترامپ با طرح این ادعا و همزمان تهدید ضمنی مخالفان، پیام روشنی به متحدان اروپایی فرستاد: امنیت و شراکت، امتیازاتی مشروط به اطاعت سیاسی هستند، نه تعهداتی متقابل.
از سوی دیگر، حملات لفظی ترامپ به اروپا، مهاجران، نهادهای بینالمللی و حتی متحدان سنتی آمریکا، تصویری از رهبری ارائه داد که بیش از آنکه بهدنبال اجماعسازی باشد، بر تقابل، تحقیر و فشار تکیه دارد. این رویکرد نهتنها ارزشهای ادعایی غرب، مانند چندجانبهگرایی و احترام متقابل، را تضعیف میکند، بلکه زمینهساز افزایش بیاعتمادی و واگرایی در میان کشورهای همپیمان آمریکا میشود.
واکنش سرد و گاه شوکهشده حاضران در داووس، خروج زودهنگام برخی شرکتکنندگان و سکوت سنگین سالن، همگی نشانههایی از فاصله عمیق میان روایت ترامپ از جهان و واقعیتهای پیچیده نظم بینالملل امروز بود. جهانی که دیگر حاضر نیست نقش تابع یک قدرت مسلط را بپذیرد، حتی اگر آن قدرت آمریکا باشد.
در مجموع، داووس ۲۰۲۶ بیش از آنکه تریبونی برای گفتوگو و همکاری جهانی باشد، به صحنهای برای نمایش بحران رهبری آمریکا در دوران ترامپ تبدیل شد. سخنرانیای که قرار بود قدرت و قاطعیت را به نمایش بگذارد، در عمل نگرانیها درباره آینده اتحاد غربی و ثبات نظم بینالمللی را تشدید کرد و این پرسش را پررنگتر ساخت که آیا آمریکا تحت رهبری ترامپ، هنوز قادر یا مایل به ایفای نقش یک بازیگر مسئول در جهان است یا نه.
HK
