ابتکار جنجالی ترامپ؛ هیات صلح یا سازوکاری برای نفوذ سیاسی؟

پارس‌تودی- ابتکار موسوم به «هیات صلح غزه» که با محوریت دونالد ترامپ مطرح شده، به‌جای آنکه راهکاری عملی برای پایان بحران غزه ارائه دهد، به صحنه‌ای برای نمایش قدرت، اعمال سیاست‌های یک‌جانبه و آزمونی برای میزان کارآمدی نهادهای بین‌المللی در نظم جهانی تبدیل شده است.

به گزارش پارس‌تودی، روایت‌های رسانه‌های معتبر عربی، عبری و انگلیسی نشان می‌دهد تلاش ترامپ برای تشکیل این هیات، که هدف رسمی آن بازسازی غزه و تثبیت آتش‌بس عنوان شده، به یکی از موضوعات اصلی در محافل رسانه‌ای و دیپلماتیک بدل شده است.

این سازوکار از همان مراحل اولیه با موجی از انتقادها روبه‌رو شد. تحلیلگران معتقدند هیات صلح بیش از آنکه پاسخی به بحران انسانی و سیاسی غزه باشد، بازتابی از تلاش آمریکا برای اعمال نفوذ مستقیم در معادلات منطقه‌ای و بین‌المللی است. ترکیب اعضای هیات نیز این برداشت را تقویت می‌کند.

هیات صلح غزه به ابتکار ترامپ و با حضور چهره‌های سیاسی و اقتصادی نزدیک به او شکل گرفته است. ترامپ ریاست مادام‌العمر آن را بر عهده دارد و افرادی چون مارکو روبیو، جرد کوشنر و تونی بلر در هیات اجرایی حضور دارند. حضور بلر، به‌ویژه به دلیل نقش او در جنگ عراق، واکنش‌های گسترده‌ای برانگیخته است.

علاوه بر این، رئیس بانک جهانی، مدیران اقتصادی و نمایندگان کشورهایی مانند ترکیه و قطر نیز در این ساختار حضور دارند. با این حال، هیچ نماینده‌ای از فلسطینیان در هیات اجرایی دیده نمی‌شود و نقش آنان صرفاً به یک کمیته تکنوکرات برای مدیریت امور روزمره محدود شده است؛ موضوعی که انتقادهای جدی درباره مشروعیت این ابتکار را به همراه داشته است.

شرط پرداخت یک میلیارد دلار برای عضویت دائمی در هیات نیز به انتقادها درباره «تجاری‌سازی صلح» دامن زده است. ترامپ همچنین اعلام کرده این هیات می‌تواند در سایر بحران‌های جهانی نیز نقش‌آفرینی کند؛ اظهاراتی که نگرانی اروپا درباره تضعیف یا حتی جایگزینی سازمان ملل را افزایش داده است.

یورونیوز گزارش داده این ابتکار که ابتدا سازوکاری محدود برای نظارت بر آتش‌بس معرفی شده بود، به‌سرعت به پروژه‌ای گسترده با اهداف فراتر از غزه تبدیل شده است. همین امر موجب شده حتی اسرائیل نیز نسبت به جهت‌گیری‌های آن ابراز تردید کند.

در سطح محافل فلسطینی، واکنش‌ها عمدتاً منفی بوده است. جنبش جهاد اسلامی ترکیب هیات را همسو با منافع اسرائیل دانسته و آن را تلاشی برای تحمیل ترتیبات سیاسی و امنیتی جدید توصیف کرده است. منیر البرش، مدیرکل وزارت بهداشت غزه، با انتقاد از این ابتکار گفته است: «آن‌ها صلح را میان خود تقسیم می‌کنند و ما خیمه‌ها را.»

تحلیلگران فلسطینی همچون احمد الحیله و کمال الهندی نیز این طرح را بخشی از روندی می‌دانند که می‌تواند به تضعیف مقاومت و کاهش نقش فلسطینیان در تعیین سرنوشت خود منجر شود.

برخی تحلیلگران مانند مامون فندی نیز با نگاهی عمل‌گرایانه‌تر هشدار داده‌اند که قیمومیت آمریکا هرچند ممکن است از اشغال مستقیم اسرائیل بهتر باشد، اما به کاهش حاکمیت فلسطینی می‌انجامد.

در سوی دیگر، واکنش‌های اسرائیلی نیز یکدست نبوده است. دفتر بنیامین نتانیاهو اعلام کرده ترکیب هیات بدون هماهنگی با تل‌آویو تعیین شده و با سیاست‌های رسمی این رژیم در تضاد است. چهره‌های تندرو مانند ایتمار بن‌گویر و بتسالل اسموتریچ، وزرای امنیت داخلی و دارایی رژیم صهیونیستی نیز با رد این طرح، خواستار ادامه جنگ، اعمال حاکمیت نظامی و حتی تشویق مهاجرت فلسطینیان شده‌اند. در شبکه‌های اجتماعی نیز برخی کاربران اسرائیلی این ابتکار را نشانه ضعف دولت نتانیاهو دانسته‌اند.

در سطح بین‌المللی نیز واکنش‌ها دوگانه بوده است. برخی کشورهای اروپایی دعوت ترامپ را بررسی می‌کنند، اما کشورهایی مانند فرانسه، سوئد و نروژ صراحتاً با آن مخالفت کرده‌اند.

کارشناسان هشدار داده‌اند که واگذاری مأموریت‌های امنیتی و خلع سلاح حماس به نهادی خارج از چارچوب سازمان ملل، می‌تواند حقوق بین‌الملل را تضعیف و بی‌اعتمادی منطقه‌ای را تشدید کند. در جهان عرب نیز هرچند کشورهایی مانند قطر، عربستان، امارات، مصر، اردن، ترکیه، اندونزی و پاکستان عضویت خود را اعلام کرده‌اند، اما نگرانی‌ها درباره تمرکز قدرت در دست آمریکا همچنان پابرجاست. بی‌بی‌سی نیز گزارش داده شرط مالی سنگین عضویت باعث شده برخی کشورها از جمله کانادا از پیوستن به این ابتکار خودداری کنند.

در جمع‌بندی، تحلیل‌ها نشان می‌دهد هیات صلح غزه بیش از آنکه سازوکاری برای حل بحران باشد، بازتابی از چالش‌های ساختاری در نظام بین‌الملل است. نبود نمایندگی فلسطینی، تمرکز قدرت در دست آمریکا و اهداف فراتر از چارچوب سازمان ملل، این ابتکار را با بحران مشروعیت مواجه کرده است.

کارشناسان تأکید دارند که صلح پایدار تنها با مشارکت واقعی ذی‌نفعان محلی، همکاری چندجانبه و پایبندی به اصول حقوق بین‌الملل امکان‌پذیر است. از این منظر، هیات صلح غزه نه یک راه‌حل، بلکه هشداری درباره پیچیدگی‌های سیاست بین‌الملل در دوران کنونی تلقی می‌شود.

HK