رویکرد خصمانه اتحادیه اروپا علیه ایران؛ بروکسل به دنبال چیست؟

پارس‌تودی – اتحادیه اروپا در ادامه مواضع مداخله‌جویانه در امور داخلی ایران، تحریم‌های جدیدی را به بهانه مسائل حقوق‌بشری علیه تهران وضع کرد.

به گزارش پارس‌تودی، وزرای امور خارجه ۲۷ کشور اروپایی در جلسه‌ای که روز پنجشنبه ۲۹ ژانویه در بروکسل برگزار شد بسته تحریمی جدیدی را تصویب کردند که به بهانه مسائل حقوق‌بشری تعدادی از اشخاص و نهادهای ایرانی را هدف قرار می‌دهد.

ژان‌نوئل بارو وزیر امور خارجه فرانسه با انتشار پیامی در ایکس نوشت که شورای وزیران امور خارجه اروپا تحریم‌هایی را علیه اعضایی از دولت، دستگاه قضایی، پلیس و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران وضع کرده است. به گفته رئیس دستگاه دیپلماسی فرانسه، ۲۱ فرد و نهاد ایرانی مشمول ممنوعیت ورود به قلمرو اروپا می‌شوند و دارایی‌های آنها مسدود خواهد شد.اتحادیه اروپا همچنین روز پنجشنبه ۲۹ ژانویه در اقدامی ضدایرانی، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در فهرست تروریستی خود قرار داد.

سؤال مطرح پس از این اقدامات ضدایرانی اتحادیه اروپا که مرحله تازه‌ای از فشار سیاسی و امنیتی بر ایران محسوب می‌شود این است که دلایل، اهداف و پیامدهای این اقدامات چیست؟ به نظر می‌رسد بروکسل اهداف چندی را در این زمینه دنبال می‌کند:

نخستین هدف اتحادیه اروپا ارسال یک پیام سیاسی قاطع به زعم خود به ایران است. اتحادیه اروپا در سال‌های اخیر تحت فشار پارلمان اروپا و برخی دولت‌های عضو قرار داشته تا نسبت به تحولات داخلی ایران واکنش سخت‌گیرانه‌تری نشان دهد. تحریم مقام‌ها و نهادهای ایرانی برای بروکسل ابزاری کم‌هزینه اما پرقدرت در عرصه نمادین است. این اقدام به اروپا اجازه می‌دهد این‌گونه وانمود کند که نسبت به تحولات ایران بی‌تفاوت نیست و در برابر فشارهای داخلی و خارجی موضع فعال اتخاذ می‌کند.

هدف دیگر، همسویی راهبردی با ایالات متحده و برخی متحدان منطقه‌ای آن است. اروپا در شرایطی که با بحران‌های ژئوپلیتیک مانند جنگ اوکراین و رقابت با چین مواجه است، تلاش می‌کند شکاف خود با آمریکا را کاهش دهد. تحریم‌های ضدایرانی جدید و قرار دادن سپاه در فهرست تروریستی اقدامی است که از نظر سیاسی اروپا را به واشنگتن نزدیک‌تر می‌کند و انسجام بلوک غرب را تقویت می‌سازد. این همسویی همچنین می‌تواند در مذاکرات احتمالی آینده با ایران به عنوان اهرم فشار مورد استفاده قرار گیرد.

هدف بعدی، تلاش برای تأثیرگذاری بر رفتار منطقه‌ای ایران است. اروپا مدعی است که نسبت به نقش ایران در غرب آسیا، از یمن تا سوریه و لبنان، نگرانی‌هایی دارد. تحریم سپاه و مقامات و نهادهای ایرانی به زعم اروپایی‌ها می‌تواند تلاشی برای محدود کردن نفوذ منطقه‌ای ایران یا ارسال پیام بازدارنده باشد. هرچند این اقدامات در عمل تأثیر محدودی دارند، اما از نظر دیپلماتیک برای اروپا اهمیت نمادین و روانی دارند.

هدف دیگر، افزایش فشار در پرونده هسته‌ای است. با توقف مذاکرات و افزایش سطح فعالیت‌های هسته‌ای ایران، اروپا به دنبال ابزارهایی برای بالا بردن هزینه‌های ادامه وضعیت موجود است. تحریم‌های جدید و تروریستی اعلام کردن سپاه بخشی از راهبرد فشار چندلایه است که هدف آن بازگرداندن ایران به میز مذاکره یا حداقل ایجاد اهرم‌های بیشتر برای چانه‌زنی در آینده است.

همچنین این اقدامات بخشی از تلاش اروپا برای حفظ انسجام داخلی خود نیز هست. کشورهای عضو اتحادیه اروپا در قبال ایران دیدگاه‌های متفاوتی دارند و اتخاذ مواضع سخت‌گیرانه می‌تواند به ایجاد وحدت نسبی میان آنها کمک کند. بنابراین، این تصمیمات علاوه بر اهداف خارجی، کارکرد داخلی نیز دارند.

پیامدهای اقدامات خصمانه اتحادیه اروپا بر روابط ایران و اروپا نیز قابل ملاحظه خواهد بود. اقدامات اخیر اتحادیه اروپا بدون تردید روابط ایران و اروپا را وارد مرحله‌ای پرتنش‌تر می‌کند. قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمان‌های تروریستی و تحریم ۲۱ مقام و نهاد ایرانی، سطح بی‌اعتمادی میان دو طرف را افزایش می‌دهد و فضای گفت‌وگو را محدودتر می‌سازد. ایران این اقدامات را دخالت در امور داخلی و اقدامی خصمانه تلقی کرده و احتمالاً واکنش‌های متقابل سیاسی یا حقوقی نشان خواهد داد. این وضعیت می‌تواند کانال‌های دیپلماتیک را تضعیف کند و امکان هرگونه مذاکره سازنده درباره مسائل هسته‌ای یا امنیتی را کاهش دهد. از سوی دیگر، اروپا نیز با اتخاذ این تصمیمات عملاً بخشی از ظرفیت خود برای میانجی‌گری را از دست می‌دهد و نقش آن در مدیریت بحران‌های مرتبط با ایران محدودتر می‌شود.

در حوزه اقتصادی، این اقدامات می‌تواند بر روابط تجاری محدود موجود نیز تأثیر بگذارد. هرچند حجم تجارت ایران و اروپا در سال‌های اخیر به دلیل تحریم‌های آمریکا و محدودیت‌های بانکی کاهش یافته، اما همین سطح اندک نیز ممکن است تحت تأثیر فضای سیاسی جدید کاهش بیشتری پیدا کند. شرکت‌های اروپایی که پیش‌تر نیز نسبت به همکاری با ایران محتاط بودند، اکنون با ریسک‌های بیشتری مواجه می‌شوند و احتمالاً از هرگونه تعامل جدید خودداری خواهند کرد. این روند می‌تواند شکاف اقتصادی میان ایران و اروپا را عمیق‌تر کند.

در سطح منطقه‌ای، تصمیم اتحادیه اروپا پیامدهای چندلایه دارد. نخست آنکه این اقدامات می‌تواند به افزایش تنش در غرب آسیا منجر شود، زیرا ایران این تصمیمات را بخشی از یک راهبرد فشار گسترده‌تر می‌بیند که از سوی غرب دنبال می‌شود. چنین روندی می‌تواند به پیچیده‌تر شدن معادلات امنیتی در خلیج فارس، عراق، سوریه و لبنان منجر شود.

از سوی دیگر، این اقدامات می‌تواند بر روابط ایران با بازیگران غیرغربی مانند روسیه و چین تأثیر بگذارد. تشدید فشارهای اروپا ممکن است ایران را بیش از پیش به سمت تقویت همکاری‌های راهبردی با این کشورها سوق دهد. این روند می‌تواند موازنه قدرت در منطقه را تغییر دهد و نقش اروپا را در تحولات غرب آسیا کمرنگ‌تر کند. در واقع، هرچه اروپا سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری اتخاذ کند، احتمال دور شدن ایران از غرب و نزدیک‌تر شدن آن به بلوک‌های رقیب افزایش می‌یابد.

در سطح بین‌المللی، این اقدامات می‌تواند بر آینده مذاکرات هسته‌ای نیز اثرگذار باشد. اروپا با این تصمیمات تلاش می‌کند اهرم فشار بیشتری ایجاد کند، اما در عمل ممکن است نتیجه معکوس حاصل شود. ایران ممکن است این اقدامات را نشانه‌ای از بی‌اعتباری تعهدات اروپا بداند و تمایل خود برای بازگشت به توافق یا مذاکره را کاهش دهد. این وضعیت می‌تواند خطر افزایش تنش‌های هسته‌ای را بالا ببرد و فضای بین‌المللی را ناپایدارتر کند.

در مجموع، اقدامات ۲۹ ژانویه ۲۰۲۶ اتحادیه اروپا نه‌تنها روابط دوجانبه را پیچیده‌تر می‌کند، بلکه پیامدهای گسترده‌ای برای امنیت منطقه‌ای و موازنه قدرت جهانی دارد.

srm