چرا دبیرکل سازمانملل درباره انقضای پیمان استارتنو هشدار داد؟
-
آنتونیو گوترش دبیر کل سازمان ملل متحد
پارستودی - آنتونیو گوترش هشدار داد انقضای پیمان استارتنو لحظهای خطیر است.
به گزارش پارستودی، آنتونیو گوترش دبیرکل سازمانملل انقضای پیمان استارتنو (معاهده کاهش تسلیحات هستهای راهبردی) را لحظهای خطیر برای امنیت و صلح بینالمللی خواند و از روسیه و آمریکا خواست بدون تعلل درباره یک چارچوب تازه برای کنترل تسلیحات اتمی مذاکره کنند.
گوترش روز پنجشنبه در بیانیهای با اشاره به انقضای پیمان استارتنو گفت: ما برای اولین بار در بیش از نیمقرن گذشته با دنیایی مواجهیم که هیچ محدودیت الزامآوری بر زرادخانه هستهای راهبردی فدراسیون روسیه و ایالاتمتحده آمریکا وجود ندارد. هردو کشور اکثریت قابلتوجهی از ذخایر جهانی سلاحهای هستهای را دارند. دبیرکل سازمانملل هشدار داد که «خطر استفاده از تسلیحات هستهای به بالاترین سطح در دهههای» اخیر رسیده است. گوترش افزود که اکنون فرصتی برای «ازسرگیری و ایجاد یک رژیم کنترل تسلیحاتی» متناسب با وضعیت فعلی به وجود آمده است. وی همچنین از تاکید سران روسیه و آمریکا بر لزوم جلوگیری از بازگشت به دنیایی که نظارتی بر اشاعه تسلیحات هستهای وجود ندارد، استقبال کرد. گوترش گفت: دنیا اکنون به روسیه و آمریکا نگاه میکند تا آنها سخنان خود را به عمل تبدیل کنند.
پیمان «استارتنو» در سال ۲۰۱۰ میان آمریکا و روسیه امضا شد و هدف آن محدودسازی تعداد کلاهکهای هستهای مستقر در موشکهای قارهپیما و بمبافکنهای راهبردی بود. این پیمان زرادخانههای اتمی این دو کشور را که ۹۰ درصد تسلیحات هستهای دنیا را در خود جای دادهاند، به حداکثر ۱۵۵۰ کلاهک هستهای مستقر در سامانههای پرتاب محدود میکرد؛ این سامانهها شامل موشکهای بالستیک قارهپیما، موشکهای بالستیک پرتابشونده از زیردریایی و بمبافکنها بودند. این پیمان همچنین تعداد پرتابگرها (لانچرها) و بمبافکنهای استراتژیک را به ۸۰۰ فروند محدود میکرد، شامل سازوکارهای بازرسی متقابل و اعتمادسازی بود و آخرین توافق فعال در حوزه کنترل تسلیحات هستهای میان دو قدرت بزرگ محسوب میشد.
این پیمان که باموافقت جو بایدن، رئیسجمهور سابق آمریکا، در فوریه ۲۰۲۱ به مدت پنج سال تمدید شد، در ۴ فوریه ۲۰۲۶ به پایان رسید در حالی که اقدامی برای حصول به توافق جایگزین صورت نگرفت. ولادیمیر پوتین رئیسجمهور روسیه در سپتامبر ۲۰۲۵ پیشنهاد تمدید یکساله این پیمان را مطرح و اعلام کرد که به صورت داوطلبانه و به مدت یکسال به محدودیتهای مربوط به تسلیحات هستهای راهبردی گنجاندهشده در پیمان استارتنو پایبند میماند. دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا در اکتبر ۲۰۲۵ آن را ایده خوبی دانست. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز اعلام کرد که گفتوگوهای احتمالی با روسیه در این زمینه در جریان است. با این حال وزارت خارجه روسیه چهارشنبه شب ۴ فوریه ۲۰۲۶ در بیانیهای اعلام کرد که مسکو تاکنون پاسخی رسمی از سوی آمریکا برای پایبندی به تعهدات مندرج در استارتنو دریافت نکرده است.
در سالهای اخیر، بهویژه پس از جنگ اوکراین، روابط آمریکا و روسیه بهشدت تیره شده است. تشدید رقابت هستهای میان آمریکا و روسیه آینده پیمان «استارتنو» را با خطر فروپاشی مواجه کرد. این پیمان که آخرین توافق کنترل تسلیحات هستهای میان دو قدرت بزرگ محسوب میشد، در سایه تنشهای سیاسی و نظامی بهشدت آسیبپذیر شده بود و احتمال تمدید یا اجرای کامل آن کاهش یافته بود. روسیه در سال ۲۰۲۳ اعلام کرد که مشارکت خود در پیمان استارتنو را تعلیق میکند. البته پوتین در یک سخنرانی به شدت ضدغربی تاکید کرد که تعلیق مشارکت روسیه در پیمان «استارتنو» و آمادگی برای انجام آزمایشهای تسلیحات هستهای جدید به معنای بیرون رفتن کرملین از این پیمان نیست. آمریکا نیز با توسعه سامانههای موشکی و مجوز ترامپ برای آزمایشهای هستهای جدید، پیام روشنی از بازگشت به رقابت هستهای فرستاد. هر دو کشور به دنبال مدرنسازی زرادخانههای هستهای خود بودهاند که این امر با روح پیمان استارتنو در تضاد بوده است. کارشناسان هشدار داده بودند که عدم تمدید این توافق برای نخستین بار پس از ۱۹۹۱، امکان استقرار تسلیحات هستهای برد بلند بدون محدودیت را فراهم کرده و میتواند منجر به سوءتفاهم، محاسبات نادرست و افزایش خطر بحران شود. برخی تحلیلگران معتقد بودند که یک توافق سیاسی برای حفظ سقف فعلی تسلیحات هستهای میتواند سریع و موثر باشد.در داخل آمریکا فشارهای جمهوریخواهان برای عدم تمدید این پیمان افزایش یافت، در حالی که ترامپ به محدودیتها و کنترل تسلیحات هستهای، نه فقط با روسیه بلکه با چین نیز علاقه نشان داده بود.
با ادامه تنشهای سیاسی و امنیتی بین مسکو و واشنگتن و بیمیلی واشنگتن برای تمدید این معاهده، پیمان استارتنو در پایان روز ۴ فوریه ۲۰۲۶ بدون تمدید منقضی شد. این امر به معنای پایان آخرین محدودیتهای رسمی بر زرادخانههای هستهای بوده و تأثیرات منفی بر امنیت جهانی خواهد داشت. فروپاشی پیمان استارتنو میتواند به رقابت بیمهار در تولید و استقرار کلاهکهای هستهای منجر شود. در عین حال پایان این پیمان به معنای نابودی آخرین ستون نظام کنترل تسلیحات هستهای خواهد بود. ضمن این که کشورهای دیگر ممکن است احساس کنند که باید زرادخانههای خود را تقویت کنند و این امر امنیت جهانی را تهدید میکند.
بدین ترتیب با پایان پیمان استارتنو و افزایش آزمایشهای هستهای، جهان برای نخستین بار پس از دههها با احتمال استقرار تسلیحات هستهای بدون محدودیت مواجه خواهد شد. این وضعیت نهتنها روابط دو قدرت هستهای بزرگ یعنی روسیه و آمریکا را بحرانیتر میکند، بلکه چشمانداز ناامیدکنندهای درباره امنیت جهانی ارائه میدهد.
srm
