اروپا در گذرگاه بازتعریف راهبردی؛ میان وابستگی فراآتلانتیک و جست‌وجوی خودمختاری

پارس تودی- قاره اروپا در یک سال گذشته زیر فشار همزمان جنگ اوکراین، چالش‌های اقتصادی، بحران انرژی و تحولات سیاسی داخلی، ناگزیر به بازاندیشی در جایگاه امنیتی و اقتصادی خود شده و اکنون در تلاش است میان حفظ اتحاد با واشنگتن و تقویت استقلال راهبردی توازن ایجاد کند.

اروپا در میانه مجموعه‌ای از تحولات امنیتی، اقتصادی و سیاسی قرار گرفته که آن را به سوی بازتعریف اولویت‌های راهبردی سوق داده است. جنگ اوکراین همچنان محور اصلی دستور کار امنیتی کشورهای اروپایی است و حمایت مالی و نظامی از کی‌یف ادامه دارد، در حالی که افزایش بودجه‌های دفاعی در برخی اعضای اتحادیه اروپا نشان‌دهنده نگرانی از تداوم بی‌ثباتی و آینده تضمین‌های امنیتی خارجی است.

همزمان، تقویت حضور سازمان پیمان آتلانتیک شمالی در جناح شرقی اروپا بر رویکرد بازدارندگی تأکید دارد، اما بحث درباره میزان اتکا به آمریکا و ضرورت خودمختاری دفاعی اروپا پررنگ‌تر شده است.

در حوزه اقتصادی، رشد ملایم همراه با تورم نسبتاً بالا، بدهی‌های سنگین در جنوب اروپا و کاهش شتاب صنعتی در اقتصادهایی مانند آلمان، چشم‌انداز اقتصادی قاره را با ابهام مواجه کرده است. سیاست فاصله‌گیری از انرژی روسیه و افزایش واردات گاز طبیعی مایع و سرمایه‌گذاری در منابع تجدیدپذیر، وابستگی را کاهش داده اما هزینه‌های کوتاه‌مدت برای خانوارها و صنایع به همراه داشته است.

در این میان، تلاش بانک مرکزی اروپا برای مهار تورم و جلوگیری از رکود، با موجی از اعتصاب‌های کارگری در فرانسه، آلمان و بریتانیا همزمان شده که بازتاب فشارهای معیشتی است.

تحولات سیاسی نیز نشان‌دهنده رشد جریان‌های ملی‌گرا و افزایش حساسیت نسبت به مهاجرت و حاکمیت ملی است. اصلاحات اقتصادی و بازنشستگی در فرانسه با اعتراض‌های اجتماعی همراه بوده و در آلمان اختلاف‌نظر درباره سیاست انرژی و هزینه‌های دفاعی ادامه دارد. بریتانیا نیز در چارچوب روابط پسابرگزیت، رویکردی عمل‌گرایانه‌تر برای کاهش تنش‌های تجاری با اتحادیه اروپا دنبال کرده است.

در سطح راهبردی، اتحادیه اروپا برنامه‌هایی برای تقویت استقلال صنعتی و دیجیتال، سرمایه‌گذاری در نیمه‌هادی‌ها، تنظیم مقررات هوش مصنوعی و همکاری‌های دفاعی مشترک در دستور کار قرار داده است. همزمان، تلاش برای تنوع‌بخشی به شرکای تجاری در آفریقا، آمریکای لاتین و آسیای جنوب‌شرقی نشان‌دهنده حرکت به سوی کاهش وابستگی خارجی است.

برآیند این روندها حاکی از آن است که اروپا در نقطه عطفی قرار دارد؛ نقطه‌ای که در آن توانایی ایجاد توازن میان اتحاد فراآتلانتیک و خودمختاری راهبردی، مدیریت شکاف‌های داخلی و پاسخ به مطالبات اجتماعی، مسیر آینده قاره را تعیین خواهد کرد.

hm