فرصت‌هایی که ریاض نباید از دست بدهد

پارس‌تودی – سایت شورای خاورمیانه برای امور جهانی (The Middle East Council on Global Affairs (MECouncil)) در ۱۹ فوریه ۲۰۲۶ در مقاله‌ای تحت عنوان «تنش‌زدایی ایران و عربستان؛ ضرورتی راهبردی» به تشریح وضعیت روابط تهران و ریاض در سایه تنش‌زدایی در روابط دو کشور پرداخته است.

به گزارش پارس‌تودی، درباره مقاله «تنش‌زدایی ایران و عربستان؛ ضرورتی راهبردی» نکات و ملاحظاتی مطرح است:

نخست اینکه، نویسنده مقاله ادعا کرده که تنش‌زدایی یک اولویت راهبردی برای تهران است: بازگشت خودکار تحریم‌ها (اسنپ‌بک) بر عدم اطمینان اقتصادی پیش روی ایران افزوده و تهدید حملات نظامی آتی توسط اسرائیل و آمریکا همچنان پابرجاست. این امر ایران را وادار می‌کند تا برای کاهش ریسک‌ها، با همسایگان خود به آشتی و سازگاری برسد.

در پاسخ باید گفت که تنش‌زدایی در روابط تهران و ریاض با توجه به منافع دو جانبه ایران و عربستان سعودی در چند سال اخیر شکل گرفته است. برای ریاض، تنش‌زدایی با تهران فراتر از یک گزینه تاکتیکی، به یک ضرورت راهبردی تبدیل شده است. عربستان با درک این موضوع که امنیت واقعی را نمی‌توان از بیرون وارد کرد و تکیه صرف بر تضمین‌های نظامی غرب پایدار نیست، به این نتیجه رسیده که ثبات منطقه‌ای در گرو تعامل با ایران است. تجربه جنگ ۲۰۲۵ نشان داد که ریاض نمی‌خواهد صحنه درگیری نیابتی یا مستقیم با ایران باشد. از این رو، دیپلماسی با تهران راهکاری هوشمندانه برای مدیریت رقابت، کاهش هزینه‌های امنیتی و تمرکز بر چشم‌انداز اقتصادی «چشم‌انداز ۲۰۳۰» با توجه به بی‌ثباتی منطقه‌ای است. در عین حال تاکید ایران بر روابط برادرانه بین کشورهای اسلامی و ایجاد جبهه‌ای واحد برای پیشبرد اهداف مشترک در سطح جهان اسلام به خصوص در موضوعاتی مانند فلسطین و نیز وحدت جهان اسلام موجب می‌شود تا روند روابط تهران و ریاض به سمت تنش‌زدایی و نیز گسترش روابط دو جانبه سوق پیدا کند.

مورد دومی که نویسنده مقاله به آن اشاره کرده این است که گسترش روابط تجاری بیشتر در حد کاغذ باقی مانده است: توافق‌نامه‌های دوجانبه در مورد همکاری‌های فنی وعده افزایش تجارت سالانه را با محوریت توسعه صنعتی، افزایش سرمایه‌گذاری‌ها و گردشگری می‌دهند، اما ریسک‌ها همچنان مانعی برای تعمیق روابط هستند.

در پاسخ به این مسئله نیز باید گفت منافع عربستان در گسترش روابط تجاری و اقتصادی با ایران، فراتر از مبادلات صرف و در راستای اهداف راهبردی کلان این کشور تعریف می‌شود. در سطح داخلی، این تعامل مستقیماً از چشم‌انداز ۲۰۳۰ پشتیبانی می‌کند. همکاری با ایران می‌تواند از طریق جذب متخصصان ایرانی در حوزه‌های فناوری اطلاعات، هوش مصنوعی و نانوتکنولوژی به تحول دیجیتال و توسعه پایدار عربستان کمک کند. همچنین، ایران با ظرفیت‌های خود در صادرات محصولات پتروشیمی، دارویی، فلزات و مواد کشاورزی، می‌تواند به تأمین نیازهای بازار عربستان و تکمیل زنجیره تولید منطقه‌ای کمک کند. در سطح منطقه‌ای، ثبات حاصل از تعامل اقتصادی با ایران، بستر را برای سرمایه‌گذاری مشترک در پروژه‌های زیرساختی و انرژی، به‌ویژه در کشورهای در حال بازسازی مانند عراق و یمن فراهم می‌کند. این همکاری می‌تواند به مدیریت بازار نفت و ثبات قیمت‌ها نیز منجر شود. در نهایت، ریاض با نگاه به آینده، از موقعیت ژئوپلیتیک ایران برای دسترسی به بازارهای کشورهای شمال غرب آسیا و حتی آفریقا (از طریق ایران) بهره خواهد برد.

مورد سومی که در این مقاله آمده است این است که واکنش شورای همکاری خلیج فارس به جنگ ۱۲ روزه باعث تقویت تنش‌زدایی شد: محکومیت اقدامات نظامی اسرائیل علیه ایران توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس و نشانه‌های واضح آن‌ها مبنی بر عدم استفاده از خاک خود به عنوان سکوی پرتاب برای چنین حملاتی، تلاش‌های آشتی را تقویت کرده است.

در پاسخ باید گفت که هر چند محکومیت حمله اسرائیل و همراهی آمریکا با آن از جانب کشورهای شورای همکاری خلیج فارس امری مثبت است، اما باید توجه داشت که با توجه به افزایش استقرار نظامی آمریکا در اطراف ایران به خصوص در پایگاه‌های نظامی واشنگتن در این کشورها، باید به این امر توجه جدی داشته باشند که هر گونه اقدام نظامی ایالات متحده از پایگاه‌های نظامی مستقر در کشورهای عربی خلیج فارس علیه ایران، با واکنش مستقیم ایران مواجه خواهد شد. لذا با وجود حسن‌نیت تهران و تلاش برای برقراری روابط دوستانه و مبتنی بر حسن‌همجواری، اما هرگونه همدستی و یا مشارکت با واشنگتن در اقدام علیه ایران ، آنها را تبدیل به اهدافی مشروع کرده و منجر به پاسخ سخت از جانب تهران خواهد شد.

srm