تفسیر | چرا جنگ اقتصادی ترامپ علیه ایران به خود آمریکا بازمی‌گردد؟

به گزارش پارس‌تودی، محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی ایران در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «یک سیاست خارجی یخ‌زده و بدون ابتکار، اقتصادی یخ‌زده و راکد به بار می‌آورد. تنها چیزی که هنوز در حرکت است؟ بومرنگ ایران که به صورت خودتان برمی‌گردد». این تشبیه، دقیقاً همان واقعیتی را نشانه گرفته که مقامات کاخ سفید ترجیح می‌دهند نادیده بگیرند: کارزار فشار اقتصادی بی‌سابقه‌ای که دونالد ترامپ رئیس جمهور و اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، علیه ایران راه انداخته‌اند، نه تنها تهران را به زانو درنمی‌آورد، بلکه هزینه‌های سنگینی را بر اقتصاد آمریکا و متحدانش تحمیل خواهد کرد.

ترامپ در ۱۹ اوت ۲۰۲۶، با اعلام « روز تهاجم اقتصادی » علیه ایران، وعده «کوبنده‌ترین عملیات اقتصادی که تاکنون علیه هر کشوری انجام شده» را داد. بسنت نیز یک روز بعد در مصاحبه با شبکه سی‌ان‌بی‌سی، از متحدان آمریکا خواست تا در «بزرگ‌ترین انزوای اقتصادی هماهنگ‌شده در تاریخ جهان» مشارکت کنند و تأکید کرد که واشنگتن «سخت‌ترین تحریم‌های تاریخ» را علیه ایران اعمال خواهد کرد. او با لحنی تهدیدآمیز به کشورها و شرکت‌هایی که با ایران تجارت می‌کنند، هشدار داد که «تمام توان وزارت خزانه‌داری و دولت آمریکا» را علیه خود خواهند دید.

اما آیا این تهدیدها در عمل به نتیجه‌ای جز تشدید بحران برای خود آمریکا منجر خواهد شد؟ شواهد موجود نشان می‌دهد که پاسخ مثبت است. نخستین و آشکارترین جلوه بازگشت بومرنگ، در بازار جهانی انرژی قابل مشاهده است. تشدید تنش‌های اقتصادی در حالی رخ می‌دهد که جنگ شش‌ماهه آمریکا علیه ایران، عبور و مرور در تنگه هرمز را به شدت مختل کرده است. تنگه هرمز به‌طور معمول حدود یک‌پنجم نفت مصرفی جهان را منتقل می‌کند و کاهش تردد نفتکش‌ها از این آبراه، بازارهای انرژی را به لرزه درآورده است. قیمت نفت برنت در پی اعلام جنگ اقتصادی جدید، از مرز ۹۳ دلار در هر بشکه عبور کرد و برخی تحلیلگران احتمال افزایش آن تا ۱۰۰ دلار را مطرح می‌کنند. این افزایش قیمت، مستقیماً بر جیب مصرف‌کننده آمریکایی تأثیر می‌گذارد: قیمت بنزین در آمریکا از مرز ۴ دلار در هر گالن عبور کرده و نسبت به یک سال پیش حدود ۲۹ درصد افزایش یافته است. این در حالی است که ترامپ در آستانه انتخابات میاندوره‌ای نوامبر ۲۰۲۶، به‌دلیل هزینه‌هایی که جنگ بر مصرف‌کنندگان آمریکایی تحمیل کرده، تحت فشار شدیدی قرار دارد و محبوبیت او بر اساس نظرسنجی رویترز/ایپسوس به پایین‌ترین سطح دوران ریاست‌جمهوری‌اش یعنی به ۳۳ درصد کاهش یافته است. 

دومین جلوه بازگشت بومرنگ، در بی‌اثری تاریخی تحریم‌های آمریکا علیه ایران ریشه دارد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در واکنش به تهدیدات جدید ترامپ، با اشاره به سابقه شکست‌خورده سیاست‌های فشار واشنگتن نوشت: «چهارده سال پیش: "فلج‌کننده‌ترین تحریم‌های تاریخ"؛ شکست خورد. هشت سال پیش: "فشار حداکثری"؛ شکست خورد. پنج ماه پیش: "تسلیم بی‌قیدوشرط"؛ شکست خورد. امروز: "کوبنده‌ترین عملیات اقتصادی تاریخ"؛ سرنوشت آن قطعاً شکست است». این روایت تاریخی، که ایران طی چهار دهه تحریم، مقاومت در برابر فشار را نه یک گزینه بلکه تنها مسیر بقا یافته است، نشان می‌دهد که تهدیدات جدید نیز در مسیر همان سرنوشت محتوم قرار دارند. تحلیلگران مؤسسه چتم هاوس نیز معتقدند که ترامپ بار دیگر «اراده رهبری ایران را دست‌کم گرفته است؛ رهبری که مقاومت را به جای تسلیم، تنها مسیر ممکن برای بقا می‌داند».

سومین نشانه بازگشت بومرنگ، انزوای روزافزون خود آمریکا در عرصه بین‌المللی است. بسنت از متحدان و حتی چین خواسته تا در کنار واشنگتن قرار گیرند، اما پکن به صراحت این خواسته را رد کرده است. چین که بیش از ۸۰ درصد نفت صادراتی ایران را خریداری می‌کند، اعلام کرده که «تحریم‌ها و فشار مشکل را حل نمی‌کنند» و از تمامی طرف‌ها خواسته است تا از طریق دیپلماسی به حل بحران بپردازند. این موضع‌گیری، نشان می‌دهد که ادعای آمریکا مبنی بر «با ما یا علیه ما» در عمل با استقبال چندانی روبه‌رو نشده است. 

چهارمین و مهم‌ترین وجه بازگشت بومرنگ، در خود عبارت «فشار خردکننده اقتصادی» نهفته است. قالیباف با اشاره به اقدام اخیر ترامپ برای واردات گوشت یخ‌زده به منظور کنترل قیمت‌ها، پرسشی کلیدی مطرح می‌کند: «برای اوراق قرضه چه نقشه‌ای دارید؟ می‌خواهید بازدهی یخ‌زده وارد کنید؟ برای مسکن، خریداران یخ‌زده وارد می‌کنید؟». این پرسش‌ها، تناقض اساسی راهبرد آمریکا را آشکار می‌سازند: در حالی که کاخ سفید بر تشدید جنگ اقتصادی علیه ایران پافشاری می‌کند، اقتصاد داخلی آمریکا خود با تورم مزمن، افزایش نرخ بهره و رشد بدهی ملی دست‌وپنجه نرم می‌کند. تشدید تنش‌ها در غرب آسیا ، هزینه‌های انرژی را افزایش می‌دهد، نرخ تورم را در آمریکا بیشتر می‌کند و سیاست‌های فدرال رزرو را با پیچیدگی‌های بیشتری روبه‌رو می‌سازد. به عبارت دیگر، هر گام جدید در مسیر فشار اقتصادی علیه ایران، گامی در جهت تشدید بحران‌های اقتصادی خود آمریکا خواهد بود.

در نهایت، آنچه قالیباف با تصویر بومرنگ به آن اشاره کرده، نه یک ادعای شعاری، بلکه تحلیلی راهبردی از واقعیت‌های ژئوپلیتیک و اقتصادی امروز جهان است. سیاست خارجی «یخ‌زده و بدون ابتکار» آمریکا در قبال ایران، نه تنها نتوانسته به اهداف خود دست یابد، بلکه به عاملی برای بی‌ثباتی اقتصادی در خود ایالات متحده تبدیل شده است. از افزایش قیمت بنزین برای مصرف‌کننده آمریکایی گرفته تا کاهش محبوبیت رئیس‌جمهور در آستانه انتخابات، و از انزوای بین‌المللی واشنگتن تا بی‌اثری تاریخی تحریم‌ها، همه بر این حقیقت گواهی می‌دهند که فشار اقتصادی بر ایران، بومرنگی است که با قدرتی مضاعف به سوی پرتاب‌کننده‌اش بازمی‌گردد. ایران در این میدان، نه تنها ایستاده، بلکه با گسترش روابط تجاری با همسایگان و طراحی سناریوهای جایگزین برای دور زدن تحریم‌ها، ثابت کرده است که راهکارهای فرار از فشار را به خوبی آموخته است./