تفسیر| اعتراف تاریخی ناتو؛ افشای همدستی اروپا در جنگ علیه ایران

به گزارش پارس‌تودی، در نامه تصریح  شده : اظهارات مارک روته دبیرکل ناتو ناظر بر استفاده گسترده از پایگاه‌های نظامی اروپا در حمایت از اقدام نظامی ایالات متحده بوده و از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران، با تعهدات ناشی از حقوق بین‌الملل مغایرت دارد.

سفیر و نماینده جمهوری اسلامی ایران نزد سازمان ملل تاکید کرد: اظهارات مذکور، با توجه به جایگاه گوینده و محتوای آن، حاکی از نقش قابل‌توجه سرزمین و زیرساخت‌های اروپایی در پشتیبانی از اقدامات نظامی ایالات متحده علیه ایران است. از دیدگاه جمهوری اسلامی ایران، این امر می‌تواند مسئولیت بین‌المللی دولت‌های ذی‌ربط و نیز مسئولیت کیفری فردی مقامات اروپایی دخیل در برنامه‌ریزی، آماده‌سازی، تسهیل یا اجرای اعمالی را که مصداق تجاوز و جنایات جنگی ارتکابی توسط ایالات متحده و رژیم اسرائیل در ایران هستند، مطرح کند.

«غلامحسین درزی» گفت: این اظهارات، با توجه به شواهدی که پیش‌تر درباره مشارکت یا مساعدت برخی کشور‌های اروپایی در نقض‌های مورد اشاره و نیز نقض‌های ارتکابی در سال ۲۰۲۵ علیه جمهوری اسلامی ایران ارائه شده، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. از این‌رو، انتظار می‌رود شورای امنیت، در چارچوب مسئولیت خود در قبال حفظ صلح و امنیت بین‌المللی، موضوع را با دقت و فوریت بررسی کند.

جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران که از ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ با عملیات موسوم به «خشم حماسی» آغاز شد، نه یک درگیری صرفاً دوجانبه، بلکه نمایشی از کارکرد تمام‌عیار زیرساخت نظامی ناتو در خدمت قدرت‌نمایی واشنگتن بود. نقطه عطف افشاگرانه این واقعیت، اعتراف صریح مارک روته، دبیرکل ناتو، در ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ بود که اعلام کرد از ۲۸ فوریه تا اواسط آوریل، نزدیک به ۵۰۰۰ سورتی پروازی از پایگاه‌های اروپایی در حمایت از عملیات علیه ایران صورت گرفته و رقم واقعی پس از آن «احتمالاً بسیار بیشتر» بوده است.

این اظهارات که با واکنش فوری جمهوری اسلامی ایران در قالب نامه‌ای به دبیرکل سازمان ملل و شورای امنیت روبه‌رو شد، صرفاً یک آمار نظامی نیست، بلکه سندی بر مشارکت ساختاری اروپا در تجاوزی است که به گفته تهران، ماده ۲ بند ۴ منشور ملل متحد و قاعده آمره «منع تجاوز» را نقض کرده است.

ابعاد کمی این مشارکت، فراتر از عدد ۵۰۰۰ سورتی پرواز قابل ردیابی است. بر اساس گزارش بازرس کل پنتاگون، نیروهای آمریکایی در مرحله اصلی عملیات خشم حماسی حدود ۳۶۰۰۰ سورتی پرواز رزمی انجام دادند و بیش از ۱۳۵۰۰ هدف را در ایران مورد اصابت قرار دادند. این در حالی است که بیش از ۵۰ هزار نظامی آمریکایی برای پشتیبانی از این کارزار در منطقه مستقر شدند و یازده پایگاه اروپایی  از جمله رامشتاین در آلمان، آویانو در ایتالیا، فیرفورد در بریتانیا و پایگاه‌های واقع در پرتغال، فرانسه و یونان  به‌عنوان شبکه انجام و تداوم عملیات عمل کردند. پایگاه رامشتاین به‌طور مشخص به‌عنوان مرکز کنترل و فرماندهی پهپادهای تهاجمی آمریکایی در عملیات علیه ایران عمل کرد؛ واقعیتی که روزنامه وال‌استریت ژورنال آن را تأیید کرده و دولت آلمان نیز صرفاً با این استدلال که «محدودیتی برای استفاده آمریکا از این پایگاه اعمال نکرده، طرف جنگ محسوب نمی‌شود» از زیر بار مسئولیت شانه خالی کرده است.

با این حال، تصویر اروپا در این جنگ یکدست نیست. در حالی که زیرساخت های نظامی این قاره در خدمت عملیات آمریکایی قرار گرفت، چند دولت اروپایی علناً از همکاری امتناع کردند. اسپانیا نه‌تنها اجازه استفاده از پایگاه‌ها و حریم هوایی خود را نداد، بلکه پدرو سانچز نخست‌وزیر آن جنگ آمریکا علیه ایران را «خطای بزرگ» خواند. ایتالیا نیز با تأکید بر اینکه «در وضعیت جنگ نیست و نمی‌خواهد وارد جنگ شود»، از مشارکت آشکار در عملیات تهاجمی خودداری کرد. نظرسنجی مؤسسه یوگاو در بریتانیا نشان داد ۴۹ درصد پاسخ‌دهندگان با اقدام نظامی آمریکا علیه ایران مخالف بودند، در حالی که تنها ۲۸ درصد از آن حمایت کردند؛ در اسپانیا این رقم مخالفت به ۶۸ درصد رسید. این شکاف، به گفته کارشناسان، یکی از عمیق‌ترین بحران‌های اعتماد درون ناتو از پایان جنگ سرد تاکنون را رقم زده است.

از دیدگاه حقوق بین‌الملل، اعتراف دبیرکل ناتو پیامدهای سنگینی دارد. کنوانسیون ۱۹۷۴ سازمان ملل متحد در تعریف تجاوز، «اجازه دادن به دولت دیگر برای استفاده از قلمرو خود به منظور ارتکاب تجاوز علیه دولت ثالث» را مصداق تجاوز می‌داند. کاظم غریب‌آبادی، معاون حقوقی و بین‌الملل وزارت خارجه ایران، با استناد به قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی، تأکید کرد که دولت‌هایی که قلمرو خود را در اختیار آمریکا قرار داده‌اند، نمی‌توانند از مسئولیت فرار کنند و «این مشارکت بی‌پاسخ نخواهد ماند». نامه ایران به سازمان ملل نیز به‌صراحت از «مسئولیت کیفری فردی مقامات اروپایی دخیل در برنامه‌ریزی، آماده‌سازی، تسهیل یا اجرای اعمالی که مصداق تجاوز و جنایات جنگی هستند» سخن گفته است.

هزینه انسانی این کارزار، عمق فاجعه را آشکارتر می‌کند. پنتاگون آمار رسمی تلفات آمریکایی در عملیات خشم حماسی را ۱۴ کشته و ۴۱۸ زخمی اعلام کرد، هرچند مجموع کل کشته های آمریکا به ۱۸ نفر و زخمی‌های آمریکایی از آغاز درگیری به ۸۶۱ نفر رسید. در سوی دیگر، وزیر خارجه ایران در سازمان ملل اعلام کرد که حملات آمریکا و اسرائیل بیش از ۵۰۰۰ شهید در ایران برجای گذاشته که صدها زن و کودک در میان آنان بوده‌اند.

به نظر می رسد که اعتراف دبیرکل ناتو به ۵۰۰۰ سورتی پرواز از خاک اروپا، پرده از واقعیتی برداشت که پیش از آن نیز از خلال گزارش‌های رسانه‌ای و اسناد حقوقی قابل ردیابی بود: اروپا در جنگ ۲۰۲۶ علیه ایران نه تماشاگر بی‌طرف، بلکه بخشی از زیرساخت تجاوز بود. این واقعیت، در کنار شکاف درونی ناتو و امتناع برخی دولت‌ها از همکاری، تصویری پیچیده از ائتلاف فرا‌آتلانتیکی ارائه می‌دهد؛ ائتلافی که در آن، زیرساخت‌های نظامی مشترک در خدمت جنگ‌های آمریکا قرار می‌گیرند، اما هزینه حقوقی و انسانی آن بر دوش کل اروپا تحمیل می‌شود./