تفسیر| جنگ اوکراین چگونه به بحران معیشت فرانسه رسید؟

 معترضان خواستار خروج فرانسه از ناتو و اتحادیه اروپا، توقف ارسال سلاح به کی‌یف و پایان تأمین مالی جنگ شدند. شعار «ماکرون، برو بیرون» نیز در کنار شعار «ما برای اوکراین نخواهیم مرد» سر داده شد. اهمیت این تجمع در پیوندی است که معترضان میان جنگ خارجی و هزینه زندگی در داخل فرانسه برقرار کرده‌اند. فلوریان فیلیپو، رهبر حزب ملی‌گرای «میهن‌پرستان» و نامزد  انتخابات ریاست جمهوری سال آینده فرانسه  تلاش کرد همین پیوند را به محور اعتراض تبدیل کند. حرف او روشن بود: منابعی که پاریس برای حمایت از اوکراین هزینه می‌کند، باید برای کاهش فشار اقتصادی بر فرانسوی‌ها استفاده شود. این روایت، اختلافی ژئوپلیتیک را به مسئله‌ای روزمره تبدیل می‌کند. دیگر بحث فقط ناتو و اوکراین نیست. بحث این است که دولت فرانسه پول خود را کجا هزینه می‌کند و اولویت نخست آن چیست.

این استدلال در خلأ شکل نگرفته است. فرانسه از آغاز جنگ میلیاردها یورو تجهیزات نظامی و حمایت مالی در اختیار اوکراین قرار داده است. وزارت نیروهای مسلح فرانسه ارزش تجهیزات نظامی تحویل‌شده تا پایان ۲۰۲۳ را ۲.۶ میلیارد یورو اعلام کرده و از پرداخت ۱.۲ میلیارد یورو به «تسهیلات صلح اروپا» خبر داده است. این وزارتخانه همچنین اعلام کرده که در چهار ماه نخست ۲۰۲۴ بیش از ۱.۳۲ میلیارد یورو حمایت نظامی جدید برای اوکراین فراهم شده است.

این ارقام الزاماً به معنای آن نیست که تمام مشکلات اقتصادی فرانسه ناشی از کمک به اوکراین است. چنین ادعایی از نظر اقتصادی قابل دفاع نیست. بحران بدهی، هزینه انرژی، تورم، رشد ضعیف و فشار بر بودجه عمومی، مجموعه‌ای از عوامل مستقل دارند. اما در سیاست، نحوه دیده‌شدن هزینه‌ها اهمیت تعیین‌کننده دارد. وقتی دولت از محدودیت منابع سخن می‌گوید و همزمان تعهدات خارجی خود را حفظ می‌کند، شهروندان حق دارند درباره اولویت‌های بودجه‌ای سؤال کنند.

اینجا است که جنگ اوکراین به مسئله معیشت تبدیل می‌شود. دولت ماکرون می‌گوید حمایت از اوکراین بخشی از دفاع از امنیت اروپا است. وزارت دفاع فرانسه نیز حمایت از اوکراین را مستقیماً با امنیت اروپا و بازدارندگی در برابر روسیه پیوند می‌زند. منتقدان اما سؤال دیگری مطرح می‌کنند، امنیت اروپا چه نسبتی با امنیت اقتصادی شهروند فرانسوی دارد؟ اگر هزینه این راهبرد افزایش می‌یابد، دولت چگونه باید میان تعهدات خارجی و مطالبات داخلی توازن برقرار کند؟ از این منظر، تجمع پاریس را نباید نشانه‌ای از تغییر فوری موضع اکثریت فرانسه دانست. داده‌های مرکز پیو در بهار ۲۰۲۶ نشان می‌دهد ۵۲ درصد فرانسوی‌ها نگاه مثبتی به اتحادیه اروپا دارند و ۴۷ درصد نگاه منفی. فرانسه در میان کشورهای بررسی‌شده یکی از دو جامعه‌ای است که افکار عمومی در آن درباره اتحادیه اروپا تقریباً به دو نیمه تقسیم شده است. بنابراین، «فرگزیت» هنوز مطالبه اکثریت نیست؛ اما نارضایتی از عملکرد اتحادیه اروپا نیز واقعیتی قابل چشم‌پوشی نیست.

همین تمایز درباره ناتو نیز اهمیت دارد. فیلیپو خواستار خروج کامل فرانسه از ناتو است. این موضع با رویکرد جریان اصلی راست فرانسه یکسان نیست. بنابراین نمی‌توان شعارهای میدان پاله‌روایال را به کل اردوگاه راست یا جامعه فرانسه تعمیم داد. اما ایده‌ای که فیلیپو مطرح می‌کند، مهم‌تر از وزن انتخاباتی شخص اوست؛ به این معنا که آیا تعهدات فراآتلانتیک فرانسه با منافع اقتصادی و اولویت‌های داخلی آن همخوان است؟

این پرسش می‌تواند در صورت استمرار جنگ و افزایش فشار اقتصادی اهمیت بیشتری پیدا کند. زیرا هرچه جنگ اوکراین طولانی‌تر شود، کمک‌های خارجی بیشتر به موضوع بودجه تبدیل می‌شود. هرچه فشار معیشتی افزایش یابد، مقایسه میان هزینه‌های خارجی و نیازهای داخلی سیاسی‌تر می‌شود. در این وضعیت، مخالفان دولت می‌توانند جنگ اوکراین را از یک پرونده سیاست خارجی به نماد سیاست‌های اقتصادی و امنیتی دولت تبدیل کنند.

بنابراین، تجمع پاله‌روایال را نه باید «صدای فرانسه» نامید و نه صرفاً یک اعتراض حاشیه‌ای تلقی کرد. این تجمع یک نشانه سیاسی است. نشانه‌ای از اینکه شکاف بر سر اوکراین، ناتو و اتحادیه اروپا در حال اتصال به شکاف بر سر معیشت و هزینه‌های دولت است.  این همان نقطه‌ای است که برای کاخ الیزه اهمیت دارد. اختلاف بر سر جنگ زمانی برای دولت خطر سیاسی بیشتری پیدا می‌کند که شهروندان آن را با قبض انرژی، مالیات، قدرت خرید و خدمات عمومی خود مرتبط ببینند. پرسش اصلی دیگر این نیست که چند صد نفر در پاله‌روایال تجمع کردند؛ پرسش این است که اگر جنگ ادامه یابد و هزینه‌های داخلی افزایش پیدا کند، چه تعداد از رأی‌دهندگان فرانسوی این سؤال را تکرار خواهند کرد: چرا هزینه سیاست خارجی فرانسه باید از جیب جامعه فرانسه پرداخت شود؟