Ինչո՞ւ են Իրանի դեմ նավթային պատժամիջոցները ձախողվել
Pars Today – «Tanker Trackers» միջազգային նավթատար նավերի հետևման կազմակերպությունը իր վերջին զեկույցում հայտարարել է, որ Իրանի հում նավթի արտահանումը 2025 թվականի սեպտեմբերին հասել է օրական մոտ երկու միլիոն բարելի, ինչը համարվում է վերջին յոթ տարիների ընթացքում ամենաբարձր ցուցանիշը։
Այս վիճակագրությունը հրապարակվել է այն ժամանակ, երբ Անվտանգության խորհրդի կողմից Իրանի դեմ կիրառված միակողմանի և անօրինական պատժամիջոցները վերսկսվել են հոկտեմբերի սկզբից։ Վաշինգտոնը և նրա եվրոպացի դաշնակիցները սպասում էին, որ պատժամիջոցների վերադարձի դեպքում իրանական նավթի արտահանման գործընթացը կկանգնի կամ առնվազն կնվազի, սակայն միջազգային հաստատությունների նոր տվյալներն ու գնահատականները ցույց են տալիս, որ այդ պատժամիջոցները անարդյունավետ են Իրանի արտահանման ցուցանիշների համար։
«Tanker Trackers» կայքի համաձայն՝ Իրանի ներկայիս արտահանման մակարդակը աննախադեպ է 2018 թվականի կեսերից ի վեր (1397)։ Պատժամիջոցների ներքո արտահանման աճը կրկին ապացուցել է Իրանի կարողությունը պահպանելու իր բաժինը համաշխարհային էներգետիկ շուկայում։
Իրանի նավթի նախարար Մոհսեն Փակնեժադը նախկինում ընդգծել էր, որ Անվտանգության խորհրդի պատժամիջոցների վերադարձը նոր ճնշում չի գործադրի երկրի նավթի արտահանման վրա։ Անդրադառնալով Իրանի վերջին տարիների հաջող փորձին՝ նա ասաց. «Իրանը հաղթահարել է ԱՄՆ-ի ամենախիստ պատժամիջոցները և պահպանել է նավթի արտահանումը կայուն մակարդակի վրա՝ հենվելով ներքին ուժի և արտասահմանյան գործընկերների հետ համագործակցության վրա»։
Իրանում Չինաստանի դեսպան Չժոնգ Պեյվուն նույնպես անդրադարձել է երկու երկրների միջև ամուր հարաբերություններին և ասել է. «Իրան-Չինաստան հարաբերությունները չեն տուժի ԱՄՆ գործողություններից։ Մենք աջակցում ենք Իրանին որպես բարեկամ երկիր և թույլ չենք տա, որ պատժամիջոցներն ազդեն երկու երկրների միջև համագործակցության վրա»։
Նա հավելեց. «Մենք չենք ընդունում ԱՄՆ-ի անհիմն ճնշումները և գործնականում ցույց ենք տվել, որ այս քաղաքականությունը չի կարող խաթարել Իրան-Չինաստան փոխգործակցությունը»։
Վերջին տարիներին Չինաստանը մնացել է իրանական նավթի խոշորագույն գնորդներից մեկը և ապահովել է Իրանից էներգիայի ներմուծման զգալի մասը։ Մասնագետները կարծում են, որ Թեհրանի և Պեկինի միջև էներգետիկ հարաբերությունները հիմնված են փոխադարձ կարիքների և ընդհանուր շահերի վրա, ինչը միակողմանի պատժամիջոցները դարձրել է անարդյունավետ։
Միջազգային փորձագետները կարծում են, որ իրանական նավթային պատժամիջոցների ձախողմանը նպաստել են մի քանի հիմնական գործոններ.
Նախ՝ արտահանման ուղիների բազմազանությունը և Իրանի կողմից իր նավթը տեղափոխելու համար օգտագործված տեխնիկական և դիվանագիտական գործիքները։ Երկրորդ՝ համագործակցություն անկախ երկրների հետ, ինչպիսիք են Չինաստանը, Հնդկաստանը և որոշ արաբական երկրներ, որոնք չեն ճանաչում ԱՄՆ պատժամիջոցները։ Երրորդ՝ համաշխարհային էներգետիկ շուկայի իրանական նավթի կարիքը, որը մնում է անփոփոխ՝ չնայած պատժամիջոցներին։
Պահպանելով և զարգացնելով իր նավթի արդյունահանման, վերամշակման և փոխադրման ենթակառուցվածքները՝ Իրանը կարողացել է պահպանել իր արտահանման հզորությունները և նոր շուկաներ ձեռք բերել Ասիայում, Աֆրիկայում և Լատինական Ամերիկայում։ Այս երկրներից շատերը Իրանը համարում են հուսալի և ծախսարդյունավետ մատակարար։
Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը, որն ունի աշխարհում չորրորդ խոշորագույն նավթային պաշարները և աշխարհում երկրորդ խոշորագույն բնական գազի պաշարները, համաշխարհային էներգետիկ շուկայի գլխավոր դերակատարներից է։ Պարսից ծոցին և Օմանի ծովին հարակից Իրանի աշխարհագրական դիրքը նաև հնարավորություն է տալիս հեշտությամբ արտահանել ասիական և միջտարածաշրջանային շուկաներ։
2025 թվականին ԱՄՆ-ի և Արևմուտքի նավթային պատժամիջոցները, ինչպես նախորդ ժամանակահատվածներում, չկարողացան կանգնեցնել Իրանի նավթի արտահանումը։ Օգտագործելով փորձը, նախաձեռնողականությունը և ակտիվ դիվանագիտությունը՝ Իրանը ոչ միայն պահպանել է իր արտահանումը, այլև ավելացրել է այն։
Այս հաջողությունը Իրանի տնտեսական հզորության և ռազմավարական ինտելեկտի նշան է, որը կարողացել է ամրապնդել իր դիրքերը համաշխարհային էներգետիկ շուկայում՝ չնայած արտաքին ճնշումներին և ապացուցել Արևմուտքի պատժամիջոցների քաղաքականության անարդյունավետությունը։