Մեկնաբանություն.Թեհրան-Երևան բանակցությունները` Հյուսիս-Հարավ միջանցքի շուրջ

«Հյուսիս-Հարավ» միջազգային տրանսպորտային միջանցքի նախագծում Հայաստանի ներգրավվածությամբ, կասկած չկա, որ դեպի Ռուսաստան և Եվրոպա Իրանի հաղորդակցության ուղիների բազմազանությունն էլ ավելի կավելանա։

Փաստորեն, պետք է ասել, որ «Հյուսիս-Հարավ» միջազգային միջանցքի կառուցման ծրագրում  Հայաստանի ներգրավվածությամբ մի քանի կարևոր իրադարձություններ տեղի կունենան Ռուսաստանը  Պարսից ծոցի տաք և բաց ջրերին, Օմանի ծովին, Հնդկական օվկիանոսին, Ասիայի հարավ-արևելքին, արևմուտքին ու հարավին միացնող ճանապարհին և հակառակը Իրանի տարածքով անցնող ճանապարհին։ 

Եվրասիական տնտեսական միությանը Հայաստանի անդամակցությունը Երևանին և անդամ մյուս երկրներին հնարավորություն է ընձեռել  ավելի լավ օգտագործել Իրանի աշխարհագրական ներուժը՝ սեփական ազգային շահերի ուղղությամբ:

Հատկապես Ղարաբաղյան հակամարտությունից հետո, Իրան-Հայաստան հարաբերությունների գործընթացը ցույց է տալիս, որ երկու երկրները, բացի երկկողմ համագործակցությունից, պետք է նաև առավել քան երբևէ օգտվեն  տարածաշրջանային՝ ներառյալ Եվրասիական միության, առևտրի  և ազատ գոտիների հնարավորություններներից։ 

Այս առումով, անխուսափելի անհրաժեշտություն է դարձել կապի և տարանցման կարևորությունը աշխարհի հետագա միջազգային հարաբերություններում և տարածաշրջանային համագործակցության նպատակով   Թեհրանի  ու Երևանի տարանցիկ հնարավորությունների  օգտագործումը ։

Այս կապակցությամբ Իրանի և Հայաստանի որոշ տնտեսական հարցերի փորձագետներն ասում են. «Հայաստանում և Իրանի սահմանամերձ  տարածքում Գորիս-Կապան նոր ճանապարհի կառուցումը, Իրանի և Հայաստանի միջև ազատ գոտիների ստեղծումն ու շահագործումը, Հայաստանի Սյունիքի մարզում Իրանի կողմից տնտեսական և արդյունաբերական միավորների կառուցումը և այս գործում Երևանի աջակցությունը, անվտանգության ոլորտում  երկու հարևան երկրների համագործակցության ընդլայնումը, նաև Ռուսաստանի, Վրաստանի և դեպի Սև ծով ու Եվրոպա տանող Պարսից ծոցի միջանցքի կառուցման համար Հնդկաստանի հետ  համագործակցությունը վեց կարևոր և առաջնահերթ քայլեր են, որոնք Իրան-Հայաստան համագործակցության ընդլայնման շրջանակում պետք է ուշադրություն կենտրոնում լինեն»։

Թեհրանի և Երևանի միջև փոխանակումների աճի միտումը ցույց է տալիս, որ Իրանի և Հայաստանի մասնավոր հատվածը և գործարարները մեծապես հետաքրքրված են առևտրատնտեսական հարաբերությունների և փոխադարձ ներդրումների ընդլայնմամբ, հատկապես արտադրության ոլորտում։ Ինչը ցույց է տալիս, որ Հայաստանը, որպես կովկասյան տարածաշրջանի երկիր և Եվրասիական տնտեսական միության անդամ, դառնում է Իրանի համար կարևոր առևտրային գործընկեր։ Մարտի 21-ին ՀՀ ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանը  ՀՀ ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նիստում հայտարարել է․- «Իրանի հետ ակտիվ բանակցություններ են ընթանում Հյուսիս-հարավ միջազգային տրանսպորտային երթուղու ձևավորման շուրջ»։

ՀՀ արտաքին գերատեսչության ղեկավարն ասել է․-«Իրանի հետ ավանդական բարիդրացիական հարաբերությունների խորացման նպատակով 2021 թվականի օգոստոսի 5-ին վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն Իրանի Իսլամական Հանրապետություն աշխատանքային այցի շրջանակներում հանդիպել է ԻԻՀ նախագահ Իբրահիմ Ռայիսիին, հանդիպում է տեղի ունեցել նաև սեպտեմբերի 17-ին Դուշանբեում: Այդ հանդիպումներում քննարկվել են հայ-իրանական բազմակողմ հարաբերությունների հետագա զարգացմանը և տարածաշրջանում տեղի ունեցող գործընթացներին վերաբերող հարցեր»:

ՀՀ ԱԳ նախարարն  ի դեպ հստակեցրել է․ «Տարեվերջին Իրանի կառավարությունն ընդունել է որոշում՝ Կապանում գլխավոր հյուպատոսություն հիմնելու վերաբերյալ, հայկական կողմից քննարկվում է Թավրիզում Հայաստանի գլխավոր հյուպատոսություն բացելու հարցը»:

Փաստորեն, տարանցիկ, տնտեսական  ու առևտրային  շահեկան նախագծերի իրականացումը, բխում է ոչ միայն Իրանի և Հայաստանի այլ նաև   Կենտրոնական Ասիայի տարածաշրջանի և Կովկասի այլ երկրներից։ Չնայած այս երկկողմ և տարածաշրջանային կառուցողական նախագծերի իրականացմանը, թվում է, որ մի շարք նախագծեր, այդ թվում Ադրբեջանի  և Թուրքիայի նկատի առած միջանցքի կառուցումը տարածաշրջանում, անօգուտ կլինեն և  այդ երկրները դրանք կյանքի կոչելու պատճառ չեն ունենա։