Մեկնաբանություն - Էրդողանի վտանգավոր նկրտումները Հարավային Կովկասում
Մի կետ, որին Թուրքիայի և Կովկասի հարցերով շատ փորձագետներ բազմիցս անդրադարձել են ԶԼՄ-ներում և ուշադրության չի արժանացել ինստիտուտների և որոշում կայացնող կենտրոնների կողմից, այն հարցն էր, որ եթե Էրդողանը վերընտրվի Թուրքիայի նախագահի պաշտոնում, ապա Հարավկովկասյան տարածաշրջանում ԻԻՀ արտաքին քաղաքականության մարտահրավերներն ու լարվածություններն ավելի կսրվեն:
Հաշվի առնելով այս փաստը, արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը պետք է կոնկրետ սցենարներ ու ծրագրեր ունենա՝ երկրի առավելագույն շահերն ապահովելու համար։
Այս իրողության մասին է վկայում վերջին մի քանի տարիներին, հատկապես 2020 թվականին տեղի ունեցած ղարաբաղյան երկրորդ պատերազմից հետո Էրդողանի տարածաշրջանային դիվանագիտությունը, որի հիմամբ՝ Անկարայի և Թելավիվի աջակցությամբ աշխարհաքաղաքական փոփոխություններ տեղի ունեցան տարածաշրջանում հօգուտ Բաքվի կառավարության:
Դա պատճառ դարձավ,որ Թուրքիայի կառավարությունն ու Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանն ավելի ինտենսիվորեն հետամուտ լինեն իրենց թուրքական աշխարհը ստեղծելու գաղափարին։ Այս գաղափարը թույլ է տալիս Թուրքիային մերձենալով Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի թյուրքալեզու երկրներին և որոշ արևմտյան երկրներին, Օսմանյան կայսրության նման կայսրություն ստեղծելու հույսեր փայփայել:
Այս գաղափարի իրագործումը պահանջում է տարածքային հասանելիություն Կենտրոնական Ասիայի և Կովկասի թյուրքալեզու երկրների միջև, ընդորում Հայաստանի Հանրապետությունը և Իրանի Իսլամական Հանրապետությունը համարվում են ամենամեծ խոչընդոտները Թուրքիայի այս հավակնոտ գաղափարի իրականացման ճանապարհին:
Թուրքական աշխարհին հասանելիություն ունենալու համար Թուրքիայի ամենակարևոր քայլը ՆԱՏՕ-ի թուրանական միջանցքի (Զանգեզուրի միջանցքի) կառուցման ծրագիրն է Ադրբեջանի Հանրապետությունը Նախիջևանի ինքնավար Հանրապետությանը կապելու համար: Այս միջանցքը Թուրքիան Նախիջևանի տարածքով կմիացնի Ադրբեջանին և այնուհետև Կասպյան ծովով Կենտրոնական Ասիայի երկրներին:
Սկզբում Բաքուն Թուրքիայի աջակցությամբ մտադիր էր Հայաստանին ճնշման տակ դնելով և ԼՂ-ի 120 հազար բնակիչներին պատանդ վերցնելու լծակով և Հայաստանը ԼՂ-ին կապող միակ ճանապարհը՝ Լաչինի միջանցքը փակելով Երևանին ստիպել համաձայնելու Զանգեզուրի միջանցքի կառուցման ծրագրին:
Իսլամական հեղափոխության գերագույն առաջնորդի իմաստուն և հզոր արտահայտություններով Իրանը վերոնշյալ ծրագիրը լուսանցք մղեց: Իսլամական հեղափոխության գերագույն առաջնորդն ասել է, որ Իրանը թույլ չի տա որևէ աշխարհաքաղաքական փոփոխություն իր հյուսիս-արևմտյան սահմանին և պատմական սահմաններին: Ուկրաինայի պատերազմն սկսվելով և այս տարածաշրջանում ՆԱՏՕ-ի ճակատի հետ Ռուսաստանի բախվելով, Բաքուն և Անկարան առիթը պատեհ համարելով վերստին սկսեցին ճնշման տակ դնել Հայաստանին, և այս անգամ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և գործող կառավարության քաղաքական ուղեկցությամբ և եվրոպական երկրների ու ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ ավելի մեծ պահանջներ ներկայացրին՝ առաջ քաշելով Հայաստանի Սյունիքի մարզի օկուպացման նախագիծը: Վերոնշյալ ծրագիրը խախտում է միջազգային իրավունքի բոլոր կանոնները և միայն կեղծ պնդումների հիման վրա պահանջում օկուպացնել Հայաստանի հարավային շրջանը և բռնակցել Ադրբեջանի Հանրապետությանը: Հայաստանի հարավային տարածքը այս երկրի և Իրանի Իսլամական Հանրապետության սահմանն է։ Չարաբաստիկ ծրագիր, որը կարող է տարիներ շարունակ պատերազմի կրակը վառ պահել Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում և Իրանի հյուսիս-արևմուտքում,ինչը անվտանգային ծանր հետևանքներ է ունենալու ԻԻՀ համար:
Անցած մեկ տարվա ընթացքում Բաքվի և Անկարայի քաղաքական և ռազմական գործունեությունը վերոնշյալ գաղափարի իրականացման համար հետաձգվել է Մոսկվայի և Թեհրանի որոշ նախաձեռնությունների շնորհիվ, սակայն Ռուսաստանի համար ուկրաինական պատերազմի երկարաձգումը և Թեհրանի իր միջուկային հարցով զբաղվելը, վերստին պատեհ առիթ են ընձեռել Թուրքիային և Ադրբեջանին իրենց նկրտումներն իրականացնելու համար:
Էրդողանի վերընտրմամբ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում սկսվել է լարվածության նոր փուլ՝ Թուրքիայի աջակցությամբ ու ղեկավարությամբ։ Սա հենց այն հարցն էր, որի կապակցությամբ զգուշացրել էին փորձագետները։