Իրանի վճռորոշ դերը Կովկասում ուժերի հավասարակշռության մեջ. աշխարհաքաղաքականությունից մինչև տարածաշրջանային անվտանգություն
Հարավային Կովկասում վերջին զարգացումները կրկին ցույց տվեցին, որ այս տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը զգալիորեն կապված է Իրանի դիրքորոշման հետ. մի երկիր, որը դարձել է տարածաշրջանային կարգի հիմնական հենասյուներից մեկը՝ իր աշխարհաքաղաքական դիրքի, կենսականորեն կարևոր էներգետիկ խոչընդոտների նկատմամբ գերիշխանության և Կենտրոնական Ասիայի, Կովկասի և Արևմտյան Ասիայի միջև կապի շնորհիվ: Նման պայմաններում Թեհրանի դեմ ցանկացած անկայունացնող սցենար ազդում է ոչ միայն տեղական հավասարումների, այլև տարածա
Մակրո մակարդակում, Իրանի դեմ Արևմուտքի բախման ծրագրերի ձախողումը վկայում է բախումների բնույթի փոփոխության մասին. այն աստիճան, որ այս բախումը դուրս է եկել զուտ ռազմական ոլորտից և տարածվել է այնպիսի ոլորտների վրա, ինչպիսիք են էներգետիկ շուկան, տարանցիկ միջանցքները և տերությունների աշխարհաքաղաքական հեղինակությունը: Հենվելով հյուծման պատերազմների փորձի և իր տարածաշրջանային կարողությունների վրա՝ Իրանը կարողացել է կառավարել այս բախումը և մեծացնել ծախսերը իր մրցակիցների համար:
Հարավային Կովկասում ստեղծված իրավիճակը անմիջականորեն ազդում է Հայաստանի անվտանգության հավասարումների վրա։ Ղարաբաղյան պատերազմից հետո Երևանի առջև ծառացած լուրջ անվտանգության մարտահրավերների և որոշ ավանդական դաշնակիցների հետ հարաբերությունների թուլացման պայմաններում, Իրանի դերը որպես աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների զսպող գործոն դարձել է ավելի ակնառու, քան երբևէ։ Tasnim լրատվական գործակալության տվյալներով՝ Թեհրանի կողմից վիճելի միջանցքների ստեղծման նման ծրագրերի նկատմամբ դիմադրությունը դարձել է տարածաշրջանում սահմանների փոփոխության հիմնական խոչընդոտներից մեկը։
Տնտեսական տեսանկյունից Իրանի կարևորությունը Հայաստանի համար անհերքելի է։ Երկրի հասանելիությունը տարանցիկ ուղիներին և անհրաժեշտ ապրանքների մատակարարումը մեծապես կախված է Իրանի հետ նրա կապերից, և այդ ուղիների ցանկացած խափանում կարող է լուրջ հետևանքներ ունենալ նրա փխրուն տնտեսության համար։
Միևնույն ժամանակ, տարածաշրջանային այլ խաղացողներ նույնպես բախվում են այս հավասարման բարդություններին։ Թուրքիան, չնայած իր ազդեցությունը ընդլայնելու ջանքերին, մտահոգված է հնարավոր անկայունության հետևանքներով, իսկ Ադրբեջանը, չնայած որոշ քայլերի, խուսափում է Իրանի հետ անմիջական բախումից։ Ավելի լայն մակարդակում, որոշ խաղացողների արտաքին աջակցության, մասնավորապես Միացյալ Նահանգների, վրա կախվածությունը ուղեկցվում է լուրջ կասկածներով։
Ընդհանուր առմամբ, Հարավային Կովկասի հեռանկարը ցույց է տալիս, որ այս տարածաշրջանի կայունությունը ցանկացած այլ գործոնից ավելի կախված է առկա հավասարակշռության պահպանումից. հավասարակշռություն, որի ձևավորման և շարունակականության գործում Իրանը կարևոր դեր է խաղում։
Հեղինակ՝ Տիգրան Յագավյան, աշխարհաքաղաքական վերլուծաբան
Աղբյուր՝ Tasnim լրատվական գործակալություն