Էներգիայի փոխանցման գծերը՝ տնտեսության և քաղաքականության գործոն (9)

Անցած մի քանի հաղորդումների ընթացքում մենք ուսումնասիրել ենք TAPI խողովակաշարը, որը նախատեսված է Թուրքմենստանի գազը Աֆղանստանով և Պակիստանով Հնդկաստան հասցնել, ապա Հնդկաստանի տարածքով դեպի տարածաշրջանային շուկաներ: Այս թողարկման ընթացքում կանդրադառնանք TAPI խողովակաշարի վերաբերյալ Ռուսաստանի մոտեցմանը և գազատարի ուժեղ ու թույլ կողմերին:

TAPI գազատարի վերաբերյալ բարձրացված խնդիրներից մեկը Ռուսաստանի դիրքորոշումն է. Այս խողովակաշարի միջոցով Թուրքմենստանը նվազեցնում է իր ավանդական կախվածությունը Ռուսաստան գազի արտահանումից և հույս ունի վերջ դնել Ռուսաստանի գազի մենաշնորհին Կենտրոնական Ասիայում: Ըստ այդմ, Ռուսաստանը դրական տեսակետ չունի TAPI նախագծի վերաբերյալ: Մոսկվայի կարծիքով, TAPI նախագիծը համահունչ է ԱՄՆ-ի և արևմտյան երկրների նպատակներին՝ Կենտրոնական Ասիայում էներգիայի փոխանցման նախագծերում Ռուսաստանի դիրքերը թուլացնելու համար: TAPI նախագծի կառուցումը ոչ միայն կնվազեցնի թուրքմենական գազի տարանցումը Ռուսաստանով, այլ նաև կմեծացնի Աշխաբադի սակարկության կարողությունը՝ Ռուսաստանով գազի տարանցման իրավունքը նվազեցնելու համար:

2014-ի մայիսին ռուսական «Գազպրոմը» և Չինաստանի ազգային նավթային կորպորացիան կնքեցին  400 միլիարդ դոլար արժողությամբ 30 տարվա գործարք: Ըստ այդմ ՝ Ռուսաստանը տարեկան 30 միլիարդ խորանարդ մետր գազ է արտահանելու Չինաստան Սիբիր-2 գազատարի միջոցով: Համաձայնագիրը ցույց է տալիս ռուսների ու չինացիների ջանքերը էներգետիկ դաշինք կազմելու ուղղությամբ: Ռուսները ձգտում էին այս կոալիցիան տարածել Կենտրոնական Ասիայում, բայց TAPI նախագիծը դիտվում է որպես գործիք ԱՄՆ-ի համար Ռուսաստան-Չինաստան էներգետիկ դաշինքին հակազդելու համար: Քանի որ այս գազատարի կառուցմամբ կվերացվի Թուրքմենստանի կողմից Ռուսաստան-Չինաստան էներգետիկ դաշինքին միանալու անհրաժեշտությունը:

TAPI- ի թույլ կողմերից մեկը ծրագրի բարձր արժեքն է, որը գնահատվում է 2-ից 3 մլրդ դոլար: Տարծաշրջանի աշխարհագրական դիրքը և անվտանգության պայմանները դժվարացրել են ծրագրի համար կապիտալ ներգրավելը և բարձրացրել ապահովագրական ռիսկի գինը: TAPI նախագծի մարտահրավերների վերաբերյալ նախ և առաջ պետք է նշենք Աֆղանստանի և Պակիստանի որոշ հատվածների անվտանգության սպառնալիքները: Անվտանգության սպառնալիքները ներառում են Թալիբանի, Ալ-Ղաիդայի և ԻԼԻՊ-ի ուժերի կողմից Աֆղանստանի ներսում աշխատողների, օբյեկտների և հաղորդման գծերի վրա հարձակման սպառնալիքը: Այս խմբերը վտանգի տակ են դրել Աֆղանստանի սահմանը Թուրքմենստանի և Պակիստանի հետ, ինչը անկասկած լուրջ խոչընդոտ է TAPI նախագծի իրականացման կամ նախապես որոշված ​​նպատակներին հասնելու համար: Աֆղանստանում տնտեսական, տարանցիկ և տեխնիկական թույլ ենթակառուցվածքները TAPI գազատարի առջև ծառացած ևս մեկ հիմնական մտահոգություն և մարտահրավեր են: Փաստորեն, TAPI խողովակաշարը Աֆղանստանով անցնող միջազգային էներգետիկ խողովակաշարի առաջին լուրջ փորձն է:

TAPI ծրագրի մեկ այլ թույլ կողմը Պակիստանի և Աֆղանստանի միջև այս նախագծի շուրջ քաղաքական տարաձայնությունների ծանր ստվերն է:

Քաբուլը Իսլամաբադին մեղադրում է ծայրահեղական խմբավորումներին, ներառյալ «Թալիբան» -ին, «Ալ-Ղաիդա» -ին և նույնիսկ ԻԼԻՊ ահաբեկչական խմբավորմանն Աֆղանստանում օգտագործելու մեջ: Այս վեճերը սպառնում են համագործակցել TAPI- ի շուրջ: Քաբուլ-Իսլամաբադ ավանդական վեճը Դիվարանդի սահմանագծում և երկու երկրների  երկու սահմանամերձ ցեղերի իրավիճակի շուրջ մի քանի անգամ հանգեցրել է լարվածության և սահմանափակ ռազմական բախումների Պակիստանի և Աֆղանստանի ուժերի միջև: Բացի Աֆղանստանի հետ Պակիստանի խնդիրներից, Պակիստանի ներսում TAPI նախագիծը բախվում է անվտանգության մարտահրավերների հետ: Պակիստանի կենտրոնական կառավարությունը չունի քաղաքական և անվտանգության վերահսկողություն երկրի Բալուչիստան շրջանում բնակվող տարբեր ցեղերի նկատմամբ: Իսլամաբադը նույն մարտահրավերին է բախվում  Պակիստանի սահմանային մի քանի այլ շրջաններում: Այս ցեղերը, որոնք սերտ կապեր ունեն ծայրահեղական հոսանքների, այդ թվում Թալիբանի և Ալ-Ղաիդաի պակիստանյան մասնաճյուղի հետ հաճախ կառավարական օբյեկտների վրա հարձակումները և տնտեսական ծրագրերին սպառնալը օգտագործում են,որպես ճնշման լծակ կենտրոնական կառավարության դեմ: Բայց եթե նրանք ստանան տնտեսական օգուտներ և շահեր, նրանք կաշխատեն Պակիստանի կառավարության հետ`ապահովելու էներգիայի հաղորդման գծերը, ինչպիսին է TAPI- ին: Դա կբարձրացնի TAPI խողովակաշարի իրականացման տնտեսական ծախսերը:

TAPI- ի մեկ այլ խնդիրը Պակիստանում  թույլ ֆինանսական և տնտեսական ենթակառուցվածքներն են: Պակիստանի կառավարության անկարողությունը ֆինանսավորելու խաղաղ գազատարի նախագծերի իրականացումը, որի մի մասը, եթե կառուցվեր, կանցներ Պակիստանի տարածքով, այն խնդիրներից մեկն է, որը կարող է կրկնվել TAPI գազատարի կառուցման գործընթացում:

Հնդկաստանի մասնակցությունը TAPI գազատարի նախագծին նաև կդրդի դվոբանդիյա սալաֆիստական ​​խմբավորումներին, ինչպիսիք են Թալիբան, Ալ-Ղաիդան, Սահաբեի բանակը, Լաշկարէ Ջահանգվի, Ջեյշ ալ Մուհամեդ, Խոդամ-ալ-իսլամ և Ջունդալլահ խմբերը, որոնք շատ բացասական են վերաբերվում Հնդկաստանին Քաշմիրի խնդրի պատճառով և հնդիկներին կռապաշտներ են համարում: Հնարավոր է, որ այս ծայրահեղական և ահաբեկչական խմբավորումները հարձակվեն TAPI խողովակաշարի օբյեկտների և էներգակիրների գծերի  վրա: Քաշմիրի շուրջ Հնդկաստանի և Պակիստանի միջեւ  տարաձայնությունները կարող են դիտվել, որպես TAPI գազատարի նախագծի  իրականացման մեկ այլ լուրջ մարտահրավեր: 2016-ին Քաշմիրում տեղի ունեցած անկարգությունները, որոնց արդյունքում զոհվեցին և վիրավորվեցին մի շարք մարդիկ, հստակ ցույց տվեցին, թե տարածաշրջանը որքանով է հակված լարվածության և բախումների:

Նման պայմաններում պատասխան հարվածները, նույնիսկ մահմեդական և հինդուական մզկիթների և տաճարների վրա հարձակումները, կարող են լուրջ սպառնալիք և մարտահրավեր հանդիսանալ երկու երկրների համատեղ տնտեսական նախագծերի, այդ թվում՝  TAPI գազատարի անվտանգության համար:

Հարգելի ունկնդիրներ. այս ծրագրի թեմաներն ամփոփելիս կարող ենք ասել, որ TAPI- ն ոսկե հնարավորություն է Թուրքմենստանի համար, որը տասնամյակներ շարունակ կախված է Ռուսաստանին իր գազի վաճառքից: Այն ինչպես գրավում է օտարերկրյա կապիտալը, այնպես էլ դիվերսիֆիկացնում է իր հաճախորդներին: Այսպիսով, Ռուսաստանը չի կարող գազի գներ պարտադրել Թուրքմենստանին կամ ճնշում գործադրել Թուրքմենստանի տնտեսության վրա ՝ չեղյալ հայտարարելով կամ հետաձգելով վճարումները:Այս ծրագրով Թուրքմենստանն ավելի մոտենում է արևմտյան ճամբարին և մասնավորապես ԱՄՆ-ին:

Չնայած Թուրքմենստանի համար TAPI նախագծի տնտեսական օգուտներն անհերքելի են, սակայն Ուկրաինայի և Վրաստանի փորձը լուրջ մտահոգություններ են առաջացնում: Արեւմուտքին մոտենալիս նրանք նույնպես բախվեցին այլ սպառնալիքների: Նրանք կամ դարձել են Արևմուտքի և Ռուսաստանի դիմակայության ասպարեզ, կամ դարձել են երկու կողմերի գործարքի առարկա: Երկու դեպքում էլ նրանք չեն շահել:

Բայց Աֆղանստանի համար TAPI ծրագիրն ավելին է, քան համատեղ տարածաշրջանային տնտեսական պլանը: TAPI- ն վերջ է դնում տարածաշրջանում այս երկրի տնտեսական մեկուսացմանը և բացի օտարերկրյա կապիտալ ներգրավելուց և աշխատատեղեր ստեղծելուց և էներգիայի դեֆիցիտի վերացումից, այլև Աֆղանստանին տալիս է տարածաշրջանային դիրքորոշում, որը կարող է լինել տարածաշրջանային համաձայնագրերի կողմ: Բայց եթե տարածաշրջանում մի նախագիծ ապահովի միայն մի քանի երկրների շահերը և վնասի այլ երկրների շահերին, ապա դա հեռու կլինի իր համար նախանշված ապագայից:

Մեր հաջորդ հաղորդման ընթացքում կանդրադառնանք Կովկասից սկսվող և դեպի  Եվրոպա տանող խողովակաշարերը: