Բարի օր սիրելի բարեկամներ: Նախորդ հաղորդման ժամանակ անդրադարձանք երեխաների կողմից վատ բառերի օգտագործմանը: Այդ մասին հարցը ստացել էինք ունկնդիր մայրիկից: Այսօր փորձելու ենք պատասխանել հետևյալ հարցին ՝« Ի՞նչ անել, երբ երեխան ստում է» : Հաղորդման հյուրն է Կարինե Խաչատուրյանը : Որպես աղբյուր օգտվել ենք «Փսիլայֆ oնլայն» ռադիոյի «Տարիքի գաղտնիքները» հաղորդաշարից: Հաղորդման տեքստի պատրաստման համար օգտվել ենք այլ աղբյուրներից: Մնացեք մեզ հետ: ..............................

Գրեթե անհնար է գտնել մեկին, ով երբևէ չի ստել: Սուտը, եթե պարզ մեկնաբանենք, ապա կարելի է պարզապես ասել, որ այն ճշմարտության հակառակն է:

Մինչև 3-4 տարեկան երեխան հստակ չի տարանջատում իրականությունը երևակայությունից, ուստի նաև չի ըմբռնում  թե ինչ է նշանակում սուտ կամ ճիշտ խոսել:

Եթե մինչև 3-4 տարեկան երեխան ստում է, դրա պատճառը կարող է լինել

Վառ երևակայությունը

Այս տարիքում երեխաները կարծում են, որ ճիշտ է այն ամենը, ինչին իրենք հավատում են: Հաճախ երեխաներն իրենց կատարածի մեղքը բարդում են իրենց երևակայական ընկերների վրա: Երևակայական ընկերները վկայում են երեխայի վառ երևակայության մասին: Նման պարագայում ծնողը պարզապես պետք է երեխային բացատրի, որ փոքրիկի երևակայական ընկերները իրավասու չեն կատարել այն, ինչ արել են:

Մոռացկոտությունը

Երբ երեխան ասում է, որ, օրինակ, պատի վրա գրիչով ինքը չի գրել, նա կարող է և չստել: Պարզապես երեխան մոռացել է իր այդ արարքի մասին, կամ էլ զղջում է իր արածի համար ու ուզում է իրեն հավատացնել, որ նման բան չի արել:

«Անմեղ հրեշտակ» ձևանալը

Ծնողները սովորաբար հավատացած են, որ իրենց երեխան վատ բան անել չի կարող:  Դրան հավատում է նաև երեխան: Ու երբ նա վատ բան է անում, նա նախընտրում է իր այդ արարքը չնկատել:

Արդեն դպրոցական հասակում երեխան կարող է ստել` վախենալով պատժվելու հեռանկարից: Որքան խիստ է սպասվող պատիժը, այնքան ավելի հավանական է, որ երեխան կստի:

Երբ այս տարիքի երեխան երբեմն-երբեմն ստում է, դա այդքան էլ վտանգավոր չէ:  Պարզապես ծնողները պետք է հիշեն, որ ճիշտ չէ պատժել փոքրիկին, երբ նա շատ է չափազանցնում կամ հորինում:

Սակայն երբ ստելը պարբերական բնույթ է կրում, դա արդեն մտահոգիչ է:

Եթերում հոգեբան Կարինե Խաչատուրյանն է:

...

Ի՞նչ կարող են անել ծնողները

Խրախուսեք ճիշտ խոսելը

Եթե երեխան ճիշտ է խոսում, խրախուսեք նրան` շնորհակալություն հայտնելով: Փոքրիկի ամեն մի կարգազանցությունից մի կորցրեք Ձեր ինքնատիրապետումը: Օրինակ, երբ երեխան խոստովանում է, որ ինչ որ վատ կամ արգելված բան է արել, մի բարկացեք կամ պատժեք նրան, այլ  գովեք, որ ճիշտն է ասում: Եթե բարկանաք կամ պատժեք նրան, դժվար թե փոքրիկը ճիշտ խոսելը խրախուսելի համարի:  Հիշեք, որ ճիշտ վարքագծի խրախուսումը հրաշքներ է գործում և էլ ավելի ոգևորում երեխային:

Մի մեղադրեք երեխային

Ձեր նկատողությունները ձևակերպեք այնպես, որ երեխան ոչ թե ժխտի կատարվածը, այլ  խոստովանի:

Մի ծանրաբեռնեք երեխային

Ձեր չափազանց մեծ ակնկալիքներով և խստապահանջ կարգուկանոնով մի ծանրաբեռնեք երեխային: Նա այդ ամենը կամ չի հասկանա կամ ի վիճակի չի լինի  հետևել դրանց: Արդյունքում երեխան ստիպված կլինի ստել, որպեսզի չբարկացնի Ձեզ:

Ստեղծեք վստահության մթնոլորտ Ձեր և երեխայի միջև

Երեխան պետք է իմանա, որ Դուք հավատում եք իրեն, ինքն էլ կարող է Ձեզ վստահել: Ծնող-երեխա հարաբերություններում ամենակարևորը անկեղծությունն է: Եվ ծնողները պետք է ազնվության օրինակ ծառայեն իրենց երեխաների համար, երեխայի հետ հարաբերություններում խուսափեն կիսաճշմարտություններից և կատարեն իրենց խոստումները:

...

Երեխան հաճախ ստում է` առանց այդ փաստը գիտակցելու: Ծնողները պետք է սովորեցնեն նրան  ճանաչել և սիրել ճշմարտությունը:

Ստի եւ ճշմարտության գաղափարները երեխան սովորում է տանը: Ծնողների համար միշտ անհանգստացնող է, երբ իրենց երեխան կամ դեռահասը ստում է:

Այժմ խոսենք այն ստի մասին, որը լուրջ չէ:

Փոքր երեխաները (4-5 տարեկան) հաճախ պատմություններ են հորինում եւ հեքիաթներ պատմում: Սա նորմալ վարք է, որովհետեւ նրանց հաճելի է հեքիաթներ լսել եւ ուրախ պատմություններ հորինել: Փոքր երեխաները աղավաղում են սահմանը իրականության եւ երեւակայության միջեւ:

Ավելի մեծ երեխան եւ դեռահասը սուտ է ասում սեփական շահերից ելնելով (օրինակ՝ ինչ-որ բան անելուց կամ իր արարքների պատասխանատվությունից խուսափելու համար): Ծնողները պետք է ստի որոշ դեպքերում խոսեն երեխայի հետ ճշմարտության, անկեղծության եւ վստահության կարեւորության մասին:

Դեռահասներից ոմանք պարզում են, որ սուտը որոշ դեպքերում ընդունելի է, օրինակ՝ երբ ընկերուհուն կամ ընկերոջը չես ասում հարաբերությունները խզելու բուն պատճառը, որպեսզի չվիրավորեն նրա զգացմունքները: Ոմանք կարող են ստել իրենց անձը պաշտպանելու կամ հոգեբանորեն ծնողներից անկախ լինելու համար (օրինակ՝ ժխտեն, որ գիշերը թաքուն դուրս են եկել տանից):

Կա սուտ, որը բխում է երեխայի հուզական խնդիրներից:

Որոշ երեխաներ, որոնք գիտակցում են ստի եւ ճշտախոսության տարբերությունը, այնպիսի վարպետությամբ են պատմություններ հորինում, որ դժվար է կասկածել դրանց ճշմարտության մեջ: Երեխաները կամ դեռահասները սովորաբար խանդավառություն են ապրում նման պատմություններ պատմելիս, քանի որ մեծ ուշադրության են արժանանում սուտ ասելիս:

Այլ երեխաներ կամ դեռահասներ, որոնք պատասխանատու մարդիկ են երեւում, սկսում են կրկնողաբար սուտ ասել: Նրանց թվում է, թե սուտը ծնողների, ուսուցիչների եւ ընկերների պահանջներին դիմանալու ամենահեշտ ձեւն է: Այս երեխաները սովորաբար նպատակ չունեն վատը կամ չարը լինել, բայց անվերջ սուտ ասելը վատ սովորույթ է դառնում:

Կան նաեւ այնպիսի երեխաներ, որոնց չի հուզում իրենց ստախոսությունը եւ ուրիշներին իրենց շահերի համար օգտագործելը: Դեռահասները կարող են նաեւ սուտ ասել՝ իրենց այլ մեծ խնդիրը կոծկելու համար:

...

Երեխաների համար ամենաօրինակելին իրենց ծնողներն են: Երբ երեխան կամ դեռահասը ստում է, ծնողները պետք է ժամանակ գտնեն նրա հետ լրջորեն զրուցելու եւ հետեւյալ հարցերը քննարկելու համար.

• կեղծ համոզմունքների եւ իրականության, ստի եւ ճշտախոսության տարբերությունը

• տանը եւ հասարակության մեջ ազնվության կարեւորությունը

• ստի հնարավոր տարբերակները

Եթե երեխան կամ դեռահասը սուտ ասելը լուրջ սովորություն է դարձնում, նրան անհրաժեշտ է մասնագիտական օգնություն: Անհրաժեշտ է մանկապատանեկան հոգեբույժի գնահատում, որը կօգնի երեխային եւ ծնողներին հասկանալ սուտ ասելու պատճառները եւ ցույց կտա հետագայում սուտը կանխելու ճանապարհները:

...