ԱՄՆ-ի ժողովրդավարությունն անկում է ապրում

Հունվարի 6-ին ԱՄՆ մայրաքաղաք Վաշինգտոնում տեղի ունեցած ապստամբությունը, որը հանգեցրեց Կոնգրեսի շենքի գրավմանը, կրկին բարձրացրեց ԱՄՆ-ում ժողովրդավարության և դրա հիմքերի թուլության հարցը :

Ամերիկացի որոշ տեսաբաններ և քաղաքական գործիչներ ԱՄՆ-ի նախագահի զայրացած աջակիցների կողմից այդ երկրի Կոնգրեսի վրա հարձակումը  գնահատում են որպես ԱՄՆ-ում  ժողովրդավարության թուլության  նշան: ԱՄՆ նորընտիր նախագահ Ջո Բայդենն այդ քայլը որակել է, որպես հարձակում ժողովրդավարության դեմ:

Հունվարի 6-ին ԱՄՆ Կապիտոլիումի տարածք մուտք գործելուց ժամեր անց նա հեռուստատեսային ելույթի ժամանակ ասաց.«Այս պահին մեր ժողովրդավարությունը աննախադեպ ագրեսիայի վտանգի տակ է, իրադարձություն, որն աննախադեպ է մեր օրերում: Ազատության օրրան համարվող Կոնգրեսի վրա հարձակումը նշանակում է հարձակում Կոնգրեսի պատգամավորների և ոստիկանության վրա, ովքեր երդվել են պաշտպանել նրանց»:

ԱՄՆ փոխնախագահ և Սենատի նախագահ Մայք Փենսը , որը նախագահում էր Կոնգրեսի համատեղ նիստը՝  2020 թ. Նախագահական ընտրությունների արդյունքները հաստատելու համար ապստամբների հարձակման պահին, նույնպես այդ քայլը անվանեց սև օր Ամերիկայի պատմության մեջ և շեշտեց, որ ինքը և իր գործընկերները պատրաստ են պաշտպանել սահմանադրությունը: Հաջորդ օրերին այլ քաղաքական գործիչներ և լրագրողներ Կոնգրեսի վրա հարձակումը որակել են, որպես հարձակում ամերիկյան ժողովրդավարության վրա:

Բայց իրականում հունվարի 6-ի իրադարձությունը, որը կոչվում է հարձակում ժողովրդավարության վրա, միանգամից տեղի չունեցավ: Դեմոկրատները և Թրամփի որոշ հանրապետական ​​քննադատներ փորձում են մեղադրել գործող նախագահին ամերիկյան ժողովրդավարության վրա հարձակման մեջ և դատապարտել Թրամփին անկարգություններ առաջացնելու մեջ: Իհարկե, վերջին չորս տարվա ընթացքում Թրամփը ջանք չի խնայել ԱՄՆ-ում ժողովրդավարության հիմքերը թուլացնելու  և իշխանությունը պահպանելու նպատակով մրցակիցներին ասպարեզից հանելու համար: 

Թրամփը ԱՄՆ վերջին ընտրությունները անվանեց պատմության մեջ ամենակեղծված ընտրությունները, դեմոկրատներին անվանեց երկրի դավաճաններ, ԶԼՄ-ներն անվանեց «Ֆեյք լրատվամիջոցներ» և իր կողմնակիցներին կոչ արեց փողոց դուրս գալ ընտրությունների արդյունքները  փոխելու համար: Նա խոսել է այնպիսի  գաղափարների մասին, ինչպիսիք են ԱՄՆ-ում նախագահության մշտական ​​հաստատումը կամ արտաիրավական լիազորությունների ձեռքբերումը: Թրամփի նախագահության տարիներին, սակայն, Թրամփի աջակցությամբ, աջ ու ծայրահեղական հոսանքները սկսեցին ֆիզիկական կամ բանավոր հարձակումներ գործել  ԱՄՆ-ում ժողովրդավարական հաստատությունների վրա, որի վերջին օրինակը Կոնգրեսի վրա խայտառակ հարձակումն  էր: Այնուամենայնիվ, ժողովրդավարության անկումը չի սկսվել 2017 թվականից, երբ Թրամփը մտավ Սպիտակ տուն, այլև այս գործընթացն ունի շատ երկար պատմություն:

Փաստորեն, նույնիսկ նախքան 1776 թ.-ին ԱՄՆ-ի  անկախության հռչակագրի ընդունումը , բրիտանական տասներեք գաղութներում ժողովրդավարությունը թույլ  ու խարխլված էր: Չնայած գաղութներում կային որոշ ժողովրդավարական կառույցներ, ինչպիսիք են սահմանադրությունը, խորհրդարանը և ընտրությունները,այնուամենայնիվ ժողովրդավարությունը սահմանափակվում էր սպիտակամորթների փոքր խմբով, որոնք ունեին նվազագույն հարստություն: Այն ժամանակ բնիկ ամերիկացիները, սեւամորթ ստրուկները և աղքատ սպիտակամորթներն ու կանայք չէին ընդգրկվում  ժողովրդավարության  հասկացության մեջ:

Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների քաղաքական հանրապետության համակարգի հիմնադրման հենց սկզբից ժողովրդավարությունը վտանգված էր: Տասնիններորդ դարի ընթացքում գործադիր իշխանության աճող ուժը և քաղաքական խորը կոռուպցիան թուլացրել էին Ամերիկայի նորաստեղծ ժողովրդավարությունը: Այդ տարիներին թույլ ժողովրդավարությունը կապված էր նաև ստրկության առավել անմարդկային ձևի հետ ամբողջ պատմության ընթացքում: Դրանից ազատվելու համար քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում առնվազն 600,000 մարդու արյուն հեղվեց: Չնայած միլիոնավոր ստրուկներ ազատ արձակվեցին քաղաքացիական պատերազմի ավարտից հետո, այնուամենայնիվ, ձևավորվեց ռասայական տարանջատման անարդար համակարգ ՝ ի հայտ գալով այնպիսի բռնի հոսանքներ, ինչպիսին է «Կու-կլուքս-կլանը», որն ամենասարսափելի կերպով ոտնահարեց ժողովրդավարությունն ու մարդու իրավունքները:

Քսաներորդ դարի սկզբին նախորդ երկու գործոններին ավելացավ նոր գործոն: Այս երկու գործոնները ներառում էին գործադիր իշխանության հզորության բարձրացումը և ռասիստական ​​սոցիալական վերաբերմունքը, որը խարխլեց ժողովրդավարությունը Միացյալ Նահանգներում: Բայց նոր գործոնի գալով, որը ցանկանում էր կայսրություն ստեղծել սահմաններից դուրս, այս միտումը սրվեց: Տասնիններորդ դարի վերջին Միացյալ Նահանգները ժողովրդավարական հանրապետություն էր համարվում: Բայց քսաներորդ դարի սկզբին ԱՄՆ ​​գտնվում էր համաշխարհային կայսրություն դառնալու ճանապարհին: Քսաներորդ դարի առաջին 50 տարիների ընթացքում ԱՄՆ-ն  ամրապնդեց իր կայսրությունն ամերիկյան մայրցամաքում և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին ստեղծեց իր կայսրությունը: Ամերիկայի Հանրապետությունը ԱՄՆ-ի կայսրության վերափոխման արդյունքում ժողովրդավարական կառույցները, ներառյալ  ընտրական համակարգերը, Կոնգրեսը և կուսակցություններն անցան միջամտող կառավարության, արկածախնդիր բանակի և միջազգային կապիտալիստների վերահսկողության տակ, ինչը հանգեցրեց «թաքնված պետություն» երևույթի առաջացմանը: Կառավարությունը, որը կազմված էր վետերան քաղաքական գործիչների, զինվորականների և Ուոլ Սթրիթի ազդեցիկ գործիչների կոալիցիայից, ֆինանսական օլիգարխիային տիրական դարձրեց Միացյալ Նահանգներում: Գումար բաժանելով քաղաքական գործիչներին ՝ օլիգարխիան վերահսկում էր Կոնգրեսը և Սպիտակ տունը, որպեսզի առաջինը օրենքներ ընդունելով հօգուտ ֆինանսական օլիգարխիայի, իսկ երկրորդը ՝ գործադրելով այդ օրենքները ՝ ի շահ ֆինանսական օլիգարխիայի: Այսպիսով, մի կառավարություն, որը, ըստ Աբրահամ Լինքոլնի, պետք է ծառայեր զանգվածներին  «ժողովրդի կառավարումը ժողովրդի վրա» սկզբունքով, դարձավ «հարուստների կառավարություն աղքատների վրա» ՝ էլիտայի շահերը սպասարկելու համար:

Իհարկե, վերջին տասնամյակների ընթացքում ֆինանսական օլիգարխիայի նկատմամբ դիմադրություն է ձևավորվել ԱՄՆ-ում՝ նպատակ ունենալով փրկել ժողովրդավարական հիմքերը այդ երկրում: Դրանցից են քաղաքացիական իրավունքների շարժումը, գենդերային հավասարության շարժումը, տնտեսական արդարադատության շարժումը և «Սևամորթների կյանքերն արժեք ունի» շարժումը: Այնուամենայնիվ ժամանակի անցումը միայն ամրապնդեց ավտորիտար քաղաքական-տնտեսական հոսանքը Միացյալ Նահանգներում, որն ունի իշխանության բոլոր գործիքները և իշխում է ժողովրդի կամքին հակառակ: Այն փաստը, որ 2021 թ.-ի հունվարի 6-ին ԱՄՆ կոնգրեսի վրա հարձակումը հարձակում էր ժողովրդավարության վրա, չի համապատասխանում այս երկրում հասարակական-քաղաքական զարգացումների պատմական ընթացքին:

Եթե ​​ամերիկյան ժողովրդավարության դեմ հարձակման թվական պետք է նշվի, ապա դա պետք է լինի ավելի վաղ: Երբ ամերիկյան հեղափոխության իդեալները և այս երկրի անկախության հռչակագիրը և սահմանադրության սկզբունքները անտեսվեցին խարդախ քաղաքական գործիչների և ագահ կապիտալիստների կողմից և առաջացավ մի երկիր, որն այժմ ներսից և դրսից պատերազմում է ժողովրդավարական արժեքների դեմ: