Koment | Pse vendet arabe të Gjirit Persik janë zhgënjyer nga Amerika?

Pars Today – Zhgënjimi ndaj Amerikës në mesin e vendeve arabe të Gjirit Persik po rritet.

Sipas Pars Today, gazeta The Washington Post shkroi se zhgënjimi ndaj Shteteve të Bashkuara të Amerikës në mesin e vendeve të Gjirit Persik po rritet, pasi ato besojnë se presidenti i SHBA-së nuk është në gjendje të menaxhojë diplomacinë për të garantuar paqen me Iranin.

Një zyrtar i një prej vendeve të Gjirit Persik, me kusht që emri i tij të mos bëhej publik, tha: “Donald Trump, presidenti i SHBA-së, e filloi luftën kundër Iranit dhe ne po paguajmë çmimin e saj. Zemërimi ndaj Amerikës është në nivelin më të lartë që prej sulmit të SHBA-së dhe Izraelit ndaj Iranit në muajin shkurt.”

Megjithëse vendet arabe të Gjirit Persik vazhdojnë të mbështeten te Uashingtoni si një partner i afërt në fushën e sigurisë dhe si furnizuesi kryesor i armëve, ndërsa Katari dhe Bahrejni presin baza të mëdha të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, zhgënjimi po i shtyn disa prej këtyre vendeve të shqyrtojnë marrëveshje të reja. Lidhur me këtë, një zyrtar i lartë evropian tha se “marrëveshja e përbashkët e mbrojtjes, e nënshkruar javën e kaluar nga Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani, ishte një sinjal për Shtetet e Bashkuara”.

Disa analistë argumentuan se nuk ka gjasa që këto dinamika ta ndryshojnë në mënyrë të konsiderueshme rajonin në plan afatshkurtër, por disa vende kanë filluar të shqyrtojnë opsionet e veta.

Raporti i gazetës The Washington Post për zhgënjimin në rritje të vendeve arabe të jugut të Gjirit Persik ndaj Donald Trumpit dhe politikave të SHBA-së nxjerr në pah një zhvillim të thellë strategjik që mund ta ndryshojë arkitekturën e sigurisë së rajonit për dekadat e ardhshme. Ky zhgënjim, të cilin zyrtarë të lartë rajonalë e kanë përshkruar hapur me fjalinë “Trumpi e filloi luftën kundër Iranit dhe ne po paguajmë çmimin e saj”, nuk është një zemërim i përkohshëm diplomatik, por një tërmet në themelet e besimit te aleati i tyre tradicional. Këshilli i Bashkëpunimit të Gjirit Persik, i cili gjithmonë e ka përcaktuar sigurinë e vet kolektive nën ombrellën ushtarake të Uashingtonit, tani gjendet në një situatë ku jo vetëm që këto garanci janë zbehur, por aleati i tyre i vjetër është shndërruar në një faktor për destabilizim të mëtejshëm dhe rritje të cenueshmërisë së tyre.

Në nivelin e shkaqeve, rrënjët e këtij zhgënjimi duhen kërkuar në tre faktorë themelorë. Së pari, qasja transaksionale dhe e njëanshme e Trumpit, e cila e ka reduktuar sigurinë në një mall për negociata ekonomike. Vendet e Gjirit Persik, të cilat kanë bërë investime të mëdha në ekonominë amerikane, nga ana tjetër kanë parë shpërfilljen e Uashingtonit ndaj angazhimeve të veta në fushën e sigurisë. Faktori i dytë është qasja e paparashikueshme dhe, në disa raste, armiqësore e Trumpit, e cila është shfaqur qartë në përjashtimin e vendeve më të vogla, si Bahrejni dhe Kuvajti, nga programi i vizitës rajonale dhe në deklaratat kërcënuese të Sekretarit Amerikan të Tregtisë lidhur me tarifat. Faktori i tretë dhe më i rëndësishëm është ndjenja e mosmbrojtjes strategjike. Zyrtarët e Gjirit Persik kanë arritur në përfundimin se operacionet ushtarake amerikane janë përqendruar vetëm në mbrojtjen e Izraelit dhe interesave të vetë Uashingtonit, duke i lënë të vetme vendet arabe që iu nënshtruan kërkesës së Uashingtonit për të marrë pjesë në sulmin ndaj Iranit, përballë valëve të hakmarrjes me raketa dhe dronë nga Irani. Natyrisht, edhe më herët kjo ndjenjë kishte arritur kulmin me sulmin e Izraelit ndaj Dohas së Katarit në shtator 2025, i cili u krye me heshtjen ose bashkëpunimin e tërthortë të Amerikës dhe ngjalli frikën në të gjitha këto vende arabe se Amerika mund të braktisë parimin e kahershëm të “mbrojtjes së aleatëve nga çdo agresor rajonal”.

Përmasat e këtij zhgënjimi shtrihen përtej marrëdhënieve dypalëshe dhe mund të përcaktohen në tri nivele: ushtarak, politik dhe identitar. Në dimensionin ushtarak, analistët e lartë rajonalë besojnë se lufta kundër Iranit jo vetëm që nuk e ndryshoi ekuilibrin e fuqisë, por i shndërroi vendet e Gjirit Persik në objektiva më të drejtpërdrejtë dhe më të cenueshëm. Rezervat e raketave interceptuese të këtyre vendeve po shterojnë me shpejtësi dhe ato e shohin veten të përfshira në pasojat e kësaj lufte. Në dimensionin politik, marrëveshja e përbashkët e mbrojtjes e nënshkruar së fundmi nga Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani konsiderohet si një “sinjal i qartë për Shtetet e Bashkuara”. Kjo marrëveshje tregon se këto tri vende po kërkojnë të diversifikojnë partneritetet e tyre të sigurisë dhe nuk e konsiderojnë më Amerikën “të mjaftueshmen e vetme”. Në dimensionin identitar, qëndrimi i liderëve të Gjirit Persik ndaj luftës kundër Iranit ka pësuar një ndryshim themelor. Sipas një zyrtari evropian, “edhe pse në fillim nuk ishin plotësisht kundër luftës, tani qasja e tyre ka ndryshuar tërësisht”. Ky ndryshim buron nga kuptimi i hidhur i këtij realiteti: sjellja e SHBA-së në rajon i ka bërë ata më të pasigurt, jo më të sigurt! Natyrisht, kjo qasje vlen për Arabinë Saudite, Katarin dhe Omanin, por Emiratet e Bashkuara Arabe, Kuvajti dhe Bahrejni vazhdojnë të mbështesin dhe inkurajojnë përpjekjet luftarake të Amerikës kundër Iranit.

Por pasojat e këtij zhgënjimi janë të thella dhe shumëdimensionale.

Në plan afatshkurtër, po realizohet një distancim strategjik në rritje ndërmjet SHBA-së dhe aleatëve të saj arabë, distancim që është shfaqur konkretisht përmes afrimit të sërishëm të këtyre vendeve me Iranin dhe përpjekjeve për menaxhimin e tensioneve përmes dialogut. Çrregullimi i rrugëve të tregtisë detare dhe kërcënimi ndaj Ngushticës së Hormuzit, i cili ndikon drejtpërdrejt në eksportet energjetike të këtyre vendeve, i ka çuar ato në përfundimin se stabiliteti i tyre ekonomik nuk mund të bëhet peng i aventurave ushtarake të Uashingtonit. Në plan afatmesëm, ky proces mund të çojë në rënien e ndikimit amerikan në Gjirin Persik dhe në rritjen e rolit të fuqive rivale si Kina dhe Rusia, një çështje që më herët kishte ngjallur shqetësimin e zyrtarëve amerikanë. Në të njëjtën kohë, vendet e Gjirit Persik po shqyrtojnë alternativa, përfshirë krijimin e një sistemi rajonal të përbashkët të mbrojtjes, ndonëse një zyrtar i lartë rajonal ka pranuar hapur se “ato nuk kanë një alternativë të menjëhershme dhe të zbatueshme për bashkëpunimin e tyre shumëdekadësh në fushën e sigurisë me Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe nuk mund t’i thonë jo Amerikës!” Kjo kontradiktë e dukshme tregon një krizë identitare dhe strategjike për vendet e Gjirit Persik.

Vendet arabe të jugut të Gjirit Persik kanë arritur në realitetin e hidhur se mbështetja vetëm te Shtetet e Bashkuara të Amerikës, me një qasje që e redukton sigurinë në një marrëveshje ekonomike dhe i ekspozon aleatët e saj ndaj rreziqeve të mëdha, nuk u përgjigjet më nevojave të tyre strategjike dhe se ato duhet të kërkojnë zgjidhje dhe alternativa të tjera. Ndoshta pakti trepalësh i mbrojtjes ndërmjet Arabisë Saudite, Pakistanit dhe Turqisë mund të analizohet nga ky këndvështrim.

(Kërkoni video, na ndiqni: https://t.me/ParsTodayshqip)