Чаро кишварҳои минтақа хоҳони суботи Эрон ҳастанд?

Порс Тудей – Иғтишошоти ахир дар Эрону таҳдиди Трамп ба ҳамлаи низомӣ барои ҳимоят аз ба истилоҳ муътаризон мӯҷиби нигаронии кишварҳои минтақа шудааст.

Ба гузориши Порс Тудей, сайти нашрияи “Дейли Сабоҳ” дар мақолае ба қалами Мустафо Ҷонр дар 15 январ таҳти унвони чӣ касоне хоҳони «фурӯпошии ҳукумат» дар Эрон ҳастанд? Ба баррасии масъалаи иғтишошоти ахир дар Эрону таҳдиди Трамп ба таҳоҷуми низомӣ барои ҳимоят аз ба истилоҳ муътаризон пардохта, ки мӯҷиби нигаронии кишварҳои минтақа шудааст.

Таҳаввулоти геополитии минтақа

Аз дидгоҳи нависанда, иғтишошоти Эрон дар замоне рух дода, ки минтақа дар ҳоли таҷрибаи тағйироти жарфи геополитӣ аст. Охирин таҳаввули бузург пеш аз ин давра, мавҷи бедории исломӣ буд, ки сохтори сиёсии Ғарби Осиё ва шимоли Африқоро дигаргун кард ва заминаи густариши нуфузи Эрон дар кишварҳое монанди Сурия, Лубнон, Ироқу Яманро фароҳам овард. Ин вазъият боис шуд, бархе кишварҳои арабӣ Эронро омили бесуботӣ бидонанд ва дар давраи раёсатҷумҳурии Доналд Трамп, фишорҳо алайҳи Теҳрон ба авҷ расид. Аммо пас аз ҳамагирии Корона ва коҳиши ҳимояти Амрико аз муттаҳидони минтақаии худ, кишварҳое монанди Арабистони Саудӣ, Имороту Миср низ бо чолишҳои ҷадиде рӯбарӯ шуданд. Ҷанги Украина низ бар бесуботии ҷаҳонӣ афзуд ва ниёз ба суботи минтақаиро афзоиш дод. Дар чунин фазое, Эрону Арабистони Саудӣ дар соли 2023 тасмим ба одисозии равобит гирифтанду Туркия низ равобити худро бо кишварҳои арабӣ беҳбуд бахшид.

Паёмадҳои 7 октябр ва нақши Исроил

Пас аз ҳамалоти 7 октябри 2023, Исроил ба унвони муҳимтарин манбаи бесуботии минтақа шинохта мешавад. Ҳамалоти Исроил ба Лубнон, Сурия ва Эрон, амнияти кули минтақаро таҳдид кардааст. Убӯри ҳавопаймоҳои низомии режими саҳюнистӣ аз осмони кишварҳои мухталиф ва ҳатто ҳадаф қарор гирифтани кишварҳое монанди Қатар, нишондиҳандаи густариши танишҳост. Режими саҳюнистӣ дар рухдодҳои дигаре низ нақш доштааст; аз буҳрони Судон ва таҳаввулоти шохи Африқо то ҳимоят аз таҷзияталабӣ дар Сомалиленд. Ин режим бо сохторҳои сиёсии босубот дар минтақа мухолиф аст ва аз тазъифи давлатҳо суд мебарад.

Дар муқобил , кишварҳое монанди Туркия , Арабистони саъӯдӣ , Қатару Миср ба дунболи тақвияти давлатҳои минтақау афзоиш зарфият наҳодӣ он ҳо ҳастанд . Ин кишварҳо дар Сурияи сармоя гузорӣ кардаанд ва дар баробари таҳаввулоти Сӯдону Сумолии ланд низ мавозиъии мушобеҳ иттихоз кардаанд . Эрон низ дар ин маворид бо Туркияу Арабистони саъӯдӣ ҳамсӯ бӯдааст .

Таҳаввулоти Яману рақобатҳои минтақаӣ

Амалиёти ҳавоии ахири Арабистони Саудӣ зарбае ҷиддӣ ба барномаҳои Исроил дар Яман ворид кард. Ҳамалоти Шӯрои интиқолии ҷануби Яман, ки талош дошт музокироти Арабистону Ансоруллоҳи Яманро мухтал кунад, таҳдиде барои амнияти Риёз маҳсӯб шуд. Вокуниши сареъи Арабистони Саудӣ нишон дод, ки ин кишвар қасд дорад дар баробари тарҳҳои Исроил дар шохи Африқо ва Дарёи Сурх биистад. Тавофуқи дифоии ахир миёни Туркия, Арабистони Саудӣ ва Покистон низ дар ҳамин чорчӯб қобили таҳлил аст.

Маънои геополитии иғтишошоти Эрон

Расонаҳои ғарбӣ Ризо Паҳлавиро ба унвони саркардаи эҳтимолии иғтишошгарон муаррифӣ мекунанд, аммо мизони ҳимояти воқеӣ аз ӯ дар дохили Эрон маҳали тардид аст. Равобити наздики ӯ бо режими саҳюнистӣ, ҳимоят аз ҳамалоти режим ба Эрону ҳузури ҳаводоронаш бо парчами Исроил, нишондиҳандаи пайванди иғтишошот бо муҳосиботи минтақаии Тел Авив аст. Бархе расонаҳо ҳатто таҷзияи Эронро гузинае матлубтар аз бозгашти Паҳлавӣ барои режими саҳюнистӣ медонанд. Дар ин шароит, кишварҳои минтақа чигуна вокуниш нишон додаанд? Вазири хориҷаи Туркия ба нақши Исроил дар пушти пардаи иғтишошоти Эрон ишора карда ва манобеи эронӣ аз ҳамкории иттилоотӣ бо Туркия алайҳи гуруҳҳое монанди Пижок хабар додаанд. Вазири хориҷаи Уммон ба Теҳрон сафар карда ва Арабистони Саудӣ низ тамосҳои дипломатӣ бо Эронро идома додааст.

Чаро кишварҳои минтақаи хоҳони фурӯпошии Эрон нестанд?

Сукути кишварҳои арабӣ, бавижа давлатҳои Халиҷи Форс, ношӣ аз нигаронӣ аз сирояти нооромиҳо ба дохили марзҳои худ ва ҳамчунин тарс аз табдил шудан ба ҳадафи Эрон (дар сӯрати ҳамлаи Амрико ва ҳамалоти мутақобили Эрон ба пойгоҳҳои Амрико) аст. Аммо муҳимтар аз ҳама, фурӯпоши (маддиназари Вашингтону Тел Авив)-и Эрон метавонад буҳронҳое эҷод кунад, ки ҳеҷ кишваре тавони мудирияти онро надорад. Ба ҳамин далел, тақрибан ҳамаи бозигарони минтақаӣ – ба ҷуз режими саҳюнистӣ – хоҳони ҳифзи субот дар Эрон ҳастанд.