Koruma Konseyi'nin konumu ve cumhurbaşkanlık seçimlerinin yapılmasının önemi

Koruma Konseyi sözcüsü Hâdi Tahan Nazif yaptığı açıklamada, yasalar uyarınca, cumhurbaşkanlık adaylarının yeterliliklerinin incelenmesi için 5 günlük sürenin 8 Haziran Cumartesi günü sona erdiğini, yeni yasal sürenin kullanılmasına karar verildiği takdirde, bunu bildireceklerini duyurdu.

Koruma Konseyi sözcüsü, Konseyin adayların yeterliliklerini “titizlikle” incelemekte olduğunu ve her şeyin belirlenen takvime göre ilerlediğini belirtti.
Koruma Konseyi’nin yeterlilikleri incelemek için 5 günlük süresi 8 Haziran Cumartesi günü sona erdi. 14. Cumhurbaşkanlık adayların kayıt işlemi ise 30 Mayıs 2024 tarihinde başladı ve 3 Haziran tarihinde ise sona erdi. Toplamda İçişleri Bakanlığı'nda bulunan seçim merkezine başvuran 278 adaydan 80'i kayıt yaptırdı. Bunun ardından Koruma Konseyi 5 gün içinde adayların niteliklerini inceledi.
İçişleri Bakanlığı'nın daha önce yaptığı açıklamaya göre, isimlerin açıklanmasının ardından adaylara seçim kampanyaları için 15 gün süre tanınacak ve son olarak Cumhurbaşkanlığı seçimi için oylama 28 Haziran'da yapılacak.
Anayasayı Koruma Konseyi, İran İslam Cumhuriyeti sistemindeki en önemli siyasi kurumlardan biridir ve Anayasaya göre bu kurumun çeşitli görevleri bulunmaktadır. Koruma Konseyi, İran İslami Şura meclisinin tüm onaylarını İslami standartlara ve Anayasaya çelişki teşkil etmemesi açısından kontrol etmekle görevlidir; eğer bir çelişki yoksa parlamentonun kararı yasal bir şekil alır.
Bu konsey, 6 fakih ve 6 hukukçudan ve 6 yıllık bir süre için seçilirler, ayrıca bir sekreter ve Konsey üyelerinden  bir vekil ve bir sözcü de bir yıllığına seçilir. Anayasanın yorumlanması da bu konseyin temel görevlerinden biridir. 
İran anayasasının 91. Maddesinde şöyle deniliyor: “İslam ahkâmı ve anayasanın, İslami şura meclisinin kararlarının onlara aykırılık arz etmemesi bakımından korunmaları amacıyla, anayasayı kollama ve koruma konseyi adında bir konsey aşağıda belirlenen üyelerle kurulur:
1. Adil ve çağının gereğini ve güncel meseleleri bilen fakihlerden 6 kişi. Bu üyeleri seçmek rehberin görevidir.
2. Çeşitli hukuk alanlarında uzman olan 6 kişi ki bunlar da yargı erki başkanı tarafından İslami şura meclisine sunulan Müslüman hukukçular arasından ve meclis tarafından seçilir.”
Fakat hiç şüphesiz Koruma Konseyin en önemli görevi, seçim döneminde başlıyor ve Konsey üyeleri kayıt süresinin etapları, adayların özellikleri ve kabiliyetlerini dikkate alarak onların İslami Şura Meclisi seçimlerine veya cumhurbaşkanlık seçimlerine katılma haklarını onaylamasıdır.
Anayasaya göre cumhurbaşkanlık adayların yeterlilikleri, seçimden önce Koruma Konseyi’nde incelenir. Anayasanın 110. Maddesinin 9. Bendinde şöyle deniliyor: “Halkın seçmesinden sonra, cumhurbaşkanlığı görevini onaylamak. Cumhurbaşkanlığı adaylarının bu yasada belirtilen şartlara sahip olma bakımından salahiyetleri seçimlerden önce anayasayı kollama ve koruma konseyi ve ilk dönemde rehber tarafından onaylanması gerekir.”
İran İslam Cumhuriyeti 8. Cumhurbaşkanı Seyyid İbrahim Reisi’yi taşıyan helikopter 19 Mayıs tarihinde Kız Kalesi barajın açılış töreni dönüşünde, İran’ın kuzey batısında bulunan doğu Azerbaycan eyaletinin Verzegan bölgesinde geçirdiği kaza sonucu Cumhurbaşkanı ve dışişleri bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan ve beraberindekiler şehit oldular.
İran İslam Cumhuriyeti anayasasının 131. Maddesi şöyle diyor: “Cumhurbaşkanının vefatı, azledilmesi, istifası, iki aydan fazla süren yokluğu veya hastalığı durumunda veya cumhurbaşkanlığı görev süresinin bitmesine karşın yeni cumhurbaşkanının bazı engeller yüzünden seçilememesi durumunda veya buna benzer durumlarda, cumhurbaşkanlığı birinci yardımcısı rehberin onayı ile cumhurbaşkanının yetki ve sorumluluklarını üstlenir ve meclis başkanı, yargı erki başkanı ve cumhurbaşkanı birinci yardımcısından oluşan bir konsey, en geç 50 gün içinde yeni cumhurbaşkanının seçilmesi için gereken tedbirleri alması gerekir.” 
Cumhurbaşkanının şehadeti nedeni ile yokluğuna rağmen, İran İslam Cumhuriyeti’nin başarılı geçmişi, siyasi kurumların anayasa uyarınca görevlerini en iyi şekilde yerine getirdikleri ve siyasi nizamın da halkın katılımı ve anayasaya dayanarak en istikrarlı konumda olduğunu göstermiştir./