Bercam’ın bekası, Avrupalıların pratik bağlılığına bağlı

Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, Avusturya’nın başkenti Viyana’da UAEK genel müdürü Yokio Amano ile görüşmesinde, Bercam nükleer anlaşmasında İran için belirlenen haklara kavuşmadıkları takdirde her türlü şartların altında yeni kararlar alacaklarını belirtti.

Cumhurbaşkanı Ruhani Batı Avrupa turunun ikinci ayağında gittiği Avusturya’nın başkenti Viyana’da UAEK genel müdürü Yokio Amano’yu kabul etti. Görüşmede Cumhurbaşkanı Ruhani Bercam nükleer anlaşması UAEK ve uluslararası diplomasi için büyük bir başarı olduğunu, bu başarının devam etmesi ise Bercam anlaşmasına taraf olan tüm ülkelerin yükümlülükleri arasında dengenin korunmasına bağlı olduğunu belirtti.

Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif de Çarşamba günü Bercam nükleer anlaşması ortak komisyonunun Cuma günü Viyana’da Dışişleri Bakanları düzeyinde düzenleyecekleri oturumun arifesinde twitter hesabında Bercam nükleer anlaşmasına yönelik yükümlülüklerin açıkça ortada bulunduğunu ve bu yöndeki iradenin hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

Gerçekte Bercam nükleer anlaşmasına taraf olan ülkelerin ortak komisyonunun Viyana’da düzenleyeceği Amerika’sız oturumu Avrupalı yetkililer için Amerika yönetimi bu anlaşmadan çekildikten sonra anlaşmayı korumakta ne denli ciddi olduklarını ve anlaşmayı korumak istedikleri söylemlerinde ne denli kararlı olduklarını gösterme bakımından hayati önem arzeden bir oturumdur.

Bilindiği üzere Bercam nükleer anlaşmasının Avrupalı tarafları Amerika Başkanı Donald Trump 8 Mayıs 2018 tarihinde bu anlaşmadan çekildiklerini açıklamasından sonra sürekli bu anlaşmayı desteklediklerini açıkladı ve diplomatik beyanatlarında bu yöndeki iradelerini ortaya koydu.

Ancak İran İslam Cumhuriyeti açısından bu konuda önemli olan şey, Avrupalı tarafların iradelerini pratiğe dökmeleridir, nitekim şimdi İran’ın Avrupalı taraflara anlaşmanın devamı için İran’ın anlaşmadaki çıkarlarını ABD’nin yaptırımlarını dayatmasından sonra güvence altına almaları yönünde tanıdığı sürenin sonuna yaklaşılmaktadır.

Bu arada haber kaynakları Avrupalı tarafların Cuma günü Avrupalı Bercam adı ile tabir edilen bu anlaşmanın bekası için İran İslam Cumhuriyeti’ne öneri paketini sunacağını duyurdu. Ancak bu öneri paketi, İslam İnkılabı Lideri Ayetullah Hamanei’nin belirlediği çerçevelere uygun olması gerekiyor. İran’ın ihtiyaç duyduğu kadar petrolünü satabilmesi, İran ve Avrupa bankaları arasında mali ve bankacılık işlemlerinin rahat bir şekilde devam etmesi ve özellikle ABD’nin dayatmak istediği yaptırımlara net bir şekilde muhalefet edilmesi, İslam İnkılabı Lideri Ayetullah Hamanei’nin Avrupalı Bercam anlaşmasının devam etmesi için belirlediği şartlardır.

Gerçi şimdiye kadar Bercam nükleer anlaşmasının korunması için Avrupalı taraflardan beklentilerde İran’ın istediği kadar yeterli ilerleme kaydedilmedi, ancak Avrupa parlamentosu Çarşamba günü Avrupa yatırım bankasının İran ile ticaret ve yatırımlara destek vermesini öngören yasa tasarısına destek verdi. Bu destek hiç kuşkusuz Bercam nükleer anlaşmasının korunması yolunda atılan önemli adımlardan biri sayılır. Bu doğrultuda Rusya Dışişleri Bakanı Yardımcısı Sergey Riabekov da geçen Salı günü yaptığı açıklamada, İran ile imzalanan nükleer anlaşmanın korunması için yürütülen çabalarda bazı ilerlemeler kaydedildiğini, ancak kaydedilen ilerlemeler yeterli olmadığını belirterek Cuma günü Viyana’da düzenlenecek Bercam ortak komisyonu oturumunda anlaşmada kalan altı ülkenin Dışişleri Bakanları Amerika’nın haksız yaptırımlarına karşı İran’ın Bercam nükleer anlaşmasındaki çıkarlarını koruma yolları ele alınacağını belirtti.

Gerçekte İran İslam Cumhuriyeti Bercam nükleer anlaşmasındaki çıkarlarının korunması ve bu yönde pratik güvenceleri almak için Avrupalı taraflarla yürüttüğü müzakerelerde gerçekçi davranıyor ve sadece AB troykasında yer alan üç ülkenin siyasi açıklamaları ve sözlü destekleri ile yetinmiyor. İran İslam Cumhuriyeti Avrupalı taraflardan Amerika’nın çekilmesinden sonra ortada kalan Bercam nükleer anlaşmasının korunması için pratik adımlar bekliyor ve İran’ın petrol satışı ve bankacılık işlemleri Amerika’nın yaptırımları geri geldiğinde güvence altına alınmasını istiyor. Bir başka ifade ile İran’a dayatılan yaptırımların kaldırılması Bercam nükleer anlaşmasının ayrılmaz bir parçasıdır ve Avrupa bu yönde İran İslam Cumhuriyeti’ne güvence vermelidir.

Ancak bu arada Amerika Başkanı Donald Trump’ın İran’a yönelik yaptırımları ağırlaştırma tehditleri Avrupalı büyük firmaları İran ile işbirliğini sürdürmekte kuşkuya düşürdüğü ve bu yüzden İran ile işbirliğine son vermekten söz etmeye başladıkları gözleniyor. Avrupalı firmaların bu tutumu Avrupalı yetkililerin Bercam nükleer anlaşmasını koruma yönündeki açıklamaları ile örtüşmüyor ve bu yüzden İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif’in bir kez daha İran’ın Avrupa’ya tanıdığı sürenin sonuna yaklaşıldığını ve iradenin pratiği dönüşmesi gerektiğini hatırlatma ihtiyacı hissettiği anlaşılıyor.

Gerçi şimdiye kadar Avrupalı yetkililerin Bercam anlaşmasını koruma yönünde ciddi bir adım atıldığı göze çarpmıyor, ama yine de Cuma günü Viyana’da düzenlenmesi beklenen oturum büyük ölçüde bu konuya açıklık getirecektir. Buna göre İran mevcut şartları kabul etmediği takdirde şartları değiştirmek, İran’ın önünde duran bir seçenek olacaktır.

Aslında Amerika’nın esas amacı İran’ı Bercam’dan çekilmeye zorlamaktır, fakat İran izlediği mantıklı ve ilkeli politikaları ile topu Avrupalı yetkililerin sahasına atmış ve şimdi karşı tarafın atacağı adımı beklemektedir.