İran’ın petrol ihracatını sıfıra indirmak; Sözden pratiğe

Bir süredir Amerikalı yetkililer Avrupalı küçük ve orta ölçekteki firmaları İran ile işbirliğini durdurma yönünde baskılarını arttırmaya paralel olarak İran petrolünün alıcı ülkeleri ile de müzakere yürütüyorlar. Ancak İran’a dayatılan petrol yaptırımı dünya petrol piyasalarını nasıl etkileyebilir? Acaba Amerika İran petrolünün satışını sıfır seviyesine indirme hedefine ulaşabilecek mi?

İran’ın OPEC temsilcisi Hüseyin Kazımpur Erdebili, üretici ülkelerin petrol piyasalarına arz eksikliğini gideremeyeceklerini belirterek, buna göre Amerika yönetimi İran’ın petrol ihracatını sıfır seviyesine indirme hedefine ulaşamayacağını belirtiyor. Cuma günü Reuters haber ajansına konuşan Erebili, Amerika yönetimi İran’ın petrol ihracatını sıfır seviyesine indirme konusunda ciddi zorluklarla karşılaşacağını, zira petrol piyasası ve İran’ın rakip ülkeleri Tahran’ın petrol satışının engellenmesinden doğan eksikliği telafi edemeyeceklerini vurguladı.

Bilindiği üzere Amerika Başkanı Donald Trump 8 Mayıs 2018’de İran hakkında bir dizi mesnetsiz suçlamaları tekrarlayarak Bercam nükleer anlaşmasından çekildiğini ve nükleer yaptırımları yeniden uygulayacağını açıkladı. Amerika yönetimi Bercam’dan çekildikten sonra müttefiklerinden de Tahran’a dayattığı yaptırımların çerçevesinde İran’dan petrol alımını durdurmalarını istedi.

Ancak şimdi Amerika’nın İran’da dayattığı yaptırımların ikinci aşamasının başlamasına iki ay kaldığı bir sırada petrol piyasalarında arzın azalmasından duyulan kaygı fiyatların yükselmesine yol açtığı gözleniyor. Bu çerçevede geçen hafta ham petrol fiyatları varil başına 80 dolar sınırını aştı ki bu da Mayıs ayından bu yana en yüksek fiyat sayılıyor.

Öte yandan petrol piyasalarından gelen raporlar başka ülkelerin hiç birinde üretim fazlalığı bulunmadığını gösteriyor. Amerika yönetimi 20 Ağustos’ta petrol fiyatlarının artışını önlemek için stratejik stoklarından 11 milyon varil ham petrolü satışa çıkaracağını açıkladı.

Uluslararası Enerji Ajansı ise 2018’in sonlarına doğru ABD’nin İran’a dayattığı petrol yaptırımları yürürlüğe girdiğinde petrol piyasalarında büyük fırtına kopacağı uyarısında bulundu. Ajansın raporunda İran’a karşı petrol yaptırımları uygulandığında, petrol piyasalarının durumu şimdiki gibi sakin olamayacağı vurguladı.

Buna karşın Amerika Enerji Bakanı Rick Perry Cuma günü Reuters haber ajansına verdiği demeçte, Arabistan ve Kuveyt’in yakında sınır anlaşmazlığını çözümlemelerini ve sınır bölgesindeki ortak sahalardan petrol çıkarmaya yeniden başlamalarını umduklarını belirtti.

Her halükarda Amerika yönetiminin İran petrolünü sıfır seviyesine indirme hedefine ulaşması, petrol üreticilerinin izleyeceği tutuma ve yine İran’ın önemli petrol alıcılarının tepkisine bağlıdır. Ancak hali hazırda da bu iki etkenden hiç biri Amerika’nın hedefinin doğrultusunda olmadığı gözleniyor.

Rusya Enerji Bakanı Aleksandır Novak ise Cuma günü CNBC kanalına verdiği mülakatta şöyle dedi: Bu yaptırımların doğuracağı sonuçların hakkında görüş beyan etmek çok zor, zira biz henüz imzalancak ve açıklanacak belgelerin hukuki koordinatlarını bilmiyoruz, firmaların nasıl tepki vereceklerini, İran ile teamülde bulunan ülkelerin nasıl tepki vereceklerini bilmiyoruz.

Aslında Amerika’nın hesaplarında soru işareti ile karşılaşan nokta, beyaz sarayın uluslararası camianın Amerika’nın tek yanlı dayatmalarına destek vereceği yönündeki iyimser yaklaşımıdır. Oysa her ülke ancak kendi çıkarlarına öncelik verir ve petrol piyasaları da kendine özel karmaşık şartları vardır ve bir çok siyasi ve iktisadi etkenden etkilendiği bilinmektedir.