Uluslararası Fecr Tiyatro Festivali

37'inci Fecr Tiyatro Festivali Nader Borhani Merend sekreterliği ile İslam İnkılabının kırkıncı zafer yıldönümü dolayısı ile 11 Şubat'ta başlayıp 23 Şubatta kapanış töreni ile sona erdi.

Uluslararası Fecr Tiyatro Festivali İran'da her sene İslam İnkılabının zaferi yıldönümü dolayısı ile düzenlenen en önemli tiyatro festivallerindendir. Bu festival genellikle yarışma formatında düzenlenip sahnelenme dalı, uluslararası performanslar, radyo performansları ve sokak ifaları dallarında gerçekleştirilmektedir.

Bu kez Uluslararası Fecr Tiyatro Festivalinde 155 gösterim eseri sergilendi. Bunların 13'ü yabancı ülkelerden 142'isi ise İran'dandı. Yine bunların arasında 88'i sahnelenme eseri, 26'ısı sokak ifası, 18'i başka ifaya dayalı eserler ve 10'u ise radyo piyesi idi.

Bunların yanı sıra Sanat Akademisi ve İnkılap Sonrası Tiyatrosu Belgeleri Fuarında İnkılab sonrası dönemin tiyatrosuna ait 3 afiş, fotoğraf ve belgeler sergisi de düzenlenmiş oldu. Bu sergiler yüzlerce sanatseverin ilgisini çekti.

37'inci Uluslararası Fecr Tiyatro Festivali " İslam İnkılabının Kırkıncı Yaşı", Uluslararası Yarışmalar, İran-2 Yarışması ve Misafir adlı dallarda da İran tiyatrosunun tanınmış yönetmenlerini bir araya getirdi. İslam İnkılabının Kırkıncı Yaşı dalında İslam İnkılabının zaferi ve ayrıca kutsal savunma yılları içerikli eserlerini sahnelendiren ünlü yönetmenlerin katılımı ile en çok dikkatleri çeken dallar arasında idi.

Fecr Tiyatro Festivaline katılan İranlı piyesler ve gösteriler, farklı konularından dolayı birçok dalda katılım gösterdiler. Sohbetimizin devamında bu eserlerin birkaçına değinmek istiyoruz.

37'inci Fecr Tiyatro Festvaline katılan tiyatro eserleri arasında türev eserler ve piyesler en çok paya sahipti. Bu piyesleri sahnelendirmek için farklı kaynaklar ve metinlere baş vurularak özel bir müzik ve hikaye eşliğinde geniş yelpazeli bir koordinasyon gerektirmektedir.

Oblomov, Ölüm ve Penguen, Kuğu Gölü, Steve Jobs, Küçük Prenses, Kırmızı Saçlı Ann, Karanlıkta Fil ve Süreç adlı piyesler bu festivalde sahnelenip yeni açılardan ele alınan eserler arasında yer alır.

Uluslararası Fecr Film Festivalinin 37'inci dönemindeki eserleri başka türlü bir tasnif etmek istersek bir bölümü de dünyaca ünlü gösteri sanatı eserlerine piyeslerinde yer veren eserlerdir. Dramatoloji ve tanınmış piyeslere yönelik yeni bakışlar, bu eserlerin bariz özelliğidir. Bu eserlerin ifade edilmesi için ise farklı düzenlemeler yapıldı.

Mecid Kazemzade Mojdehi'nin yönetmenliği ile yönetilen "Ana" piyesi, Fransız piyes yazarı Floraian Zeller'in eserlerine dayanarak yapılmıştır.  Rahmet Emini yönetmenliğindeki  " Tanrıçalar" piyesi ise Woody Allen'in eserlerinden alıntı yapılarak yapılmıştır.

İsmail Muvahhedi yönetmenliğindeki "Tuzak" piyesi de  Polonyalı yazar Tadeusz Różewicz'in eserlerinin birine dayandırılarak yapılmıştır. "Tiyatro'da Yaşam" adlı piyesin yönetmeni Muhammed Borhani ise David Mamet'in piyesini kaynak göstermiştir. " Akşam Yemeği Masasında" adlı piyesin yönetmeni Muhammed Cevad Sarâmi ise İspanyol Federica Garcia Lorca'nın çağdaş döneme uyarlanmış eserini taklit ederek böyle bir eser meydana getirmiştir.

Bunların yanı sıra Fecr Tiyatro Festivalinde yabancı eserleri baz alarak yapılmış başka eserler de vardır.

Neda Kasımiyan yönetmenliğindeki "Medea" piyesi de antik Yunan trajedi şairi  Euripides'i baz alınarak yazılmış Heiner Müller'in eserlerinden gerçekleştirilen izlenim sonucu yapılmıştır.

37'inci Uluslararası Fecr Tiyatro Festivaline katılan eserleri tasniflendirmemize yardımcı olacak başka bir ölçüt de bu deneyimsel yaklaşıma dayanan eserlerdi. Tabii bu tür eserlerin sınıflandırılması klişe dışına çıktıkları için pek zordur. Ancak Deneyimlere dayanan eserlerin Fecr Tiyatro Festivalindeki sayısı dikkat çekici idi.

Görsel sanatlarda özellikle de tiyatro sanatında toplumsal sorunların ele alınması bu festivalde de görünen bir mesele idi. Bundan yola çıkarak bu temele dayalı eserleri ayrı bir grup halinde ele almak mümkün. Tabii bu eserlerin her biri farklı bir kalıp içerisinde farklı ifa şekilleri ile farklı nitelikler taşımaktadır. Böylece tiyatro festivalleri ve şenliklerinde sergilenen eserleri yapı ve rivayet itibarı ile farklı ve çeşitli kategorilerde sınıflandırmak mümkün.

37'inci Uluslararası Fecr Tiyatro Festivalinin en önemli özelliklerinden biri de toplumsal sorunlara ve gelişmelere yer veren eserlerin tanıtılması idi.

Göç ile ilgili "Avustralya" piyesi, ev bulma sorunları ile ilgili " Santimetre" başlıklı piyes, Kobani'yi savunanların bir gecesini anlatan " Erkekleşmiş" piyesi ve savaşın afetlerinden konuşan " Aniden herkes başka türlü uyanır" başlıklı piyesler bu festivalde en çok ilgi gören piyesler arasında yer aldı.

37'inci Fecr Tiyatro Festivali'nin İslam İnkılabının Kırkıncı Yaşı dalı da İran tiyatrosunun uluslararası arenadaki en önemli etkinliklerden sayılır. İran'ın farklı kuşaklarının yönettiği eserlere yer verilen bu dalda da farklı farklı konular ele alındı. Despotluk ile mücadelede tarihi gelişmeler, Pehlevi Rejimi ile halkçı mücadeleler, dayatılan sekiz yıllık zorunlu savaş, esaret ve şehadet, kaybolan şehitlerin pak naaşlarının aranması, şehit ve gazi ailelerinin toplumsal durumu ve tabii IŞİD terör örgütü karşısında mücadele eden Harem Savunucuları gibi konular ele alındı.

İslam İnkılabının 40'ıncı zafer yıldönümü dolayısı ile gerçekleştirilen bu dalda 6 alt dalda da eserler sahnelendi. Bu dallar sahne sanatlar, sokak performansı, radyo piyesleri, İslam İnkılabı sonrası tiyatronun durumunu inceleyen bilimsel seminer, İslam İnkılabı sonrası tiyatro belgeleri sergisi ve İslam İnkılabı sonrası tiyatrosunun sözlü tarihi'dir.

Bu uluslararası festivalin sahne performansları dalında 13 eser sahnelendi. " Hadi Merzban yönetimindeki " Gül ile Beraber Yavaş Yavaş " Hamidreza Azereng yönetimindeki " Hatıraların Sonundaki Serinlik", Atabek Parkının Trajedisi, Kanlı Bahçe ve Güneş Halep'ten Doğuyor eserleri bu festivale katılan sahne performans dalındaki en önemli eserlerdi.

Sokak performansları dalında ise Tahran, İsfahan, Doğu Azerbaycan ve Buşehr eyaletlerinden gelen sanatkarlar 6 piyes gösterisi gerçekleşti. Sahne ve sokak performansı eserleri ve sanatçılarının yanı sıra radyo piyes gösterileri de ayrı bir dalda yerini aldı. Bu dalda İran'ın Gilan, Kum, Tahran, Erdebil, İsfahan, Kuzey Horasan ve Fars eyaletlerinden gelen sanatkarlar eserlerini sergilediler.

Uluslararası Fecr Tiyatro Festivalinin İslam İnkılabının Kırk Yaşı dalında gerçekleşen bir başka etkinlik de " İslam İnkılabından sonraki Tiyatro'yu İnceleme" başlıklı araştırma semineri idi. Bu seminerde 10 seçkin araştırmacı konuşmalar yaptılar.

Bu uluslararası festivalde en çok muhatapların ve katılımcıların ilgisini çeken eserler ise Finlandiya'dan " Sadece Kemikler" adlı eser ve Romanya'dan " Erkek Çocukların Asansörü Erkek Çocukları'dır" adlı eser ile " Dekorasyon-Geçit" adlı piyesleri idi.

37'inci Fecr Tiyatro Festivali'nin Uluslararası dalındaki çabalar ile düzenlenen İran'ın Performansa Dayalı Milli Sanatlarının Tezgahı-SHOWCASE, İranlı yönetmenler ve tiyatro gruplarına eserlerini bütünleşik ve özet olarak yabancı muhataplarına iletme imkanı yaratıyor. Bu daldaki yabancı katılımcılar arasında İtalyalı tiyatro festivali sekreteri Michele Panella'ya değinebiliriz. İtalya tiyatro festivali her sene Milan'daki Piccolo tiyatro merkezinde düzenlenmektedir.

Michele Panella İran'daki İlk Performansa Dayalı Milli Sanatların Tezgahı ile ilgili şöyle bir değerlendirmede bulunmaktadır:" 37 yıldır İran'da Uluslararası Fecr Tiyatro Festivali düzenlenmektedir. Böyle bir girişimde ilk kez bulunulmaktadır. Bu yüzden önemli bir gelişme sayılır. Çünkü bu sanattaki araştırmalar zaten bu sahadaki sanatkarlar tarafından yapılmasına zemin oluşturur.

Michele Anella sözlerine  şu şekilde açıklık getirdi:" Benim duygum İran'ın zengin kültürel mirasa sahip olduğunu ve bu bunun da sanatında kendini gösterdiğini söylüyor. Bu zengin mirasın bir örneği ise gösteriye dayalı taziye sanatıdır. İşte bu sanat dalı tiyatronun mahiyeti ve geleneklerinde derin kökler salmıştır. Burada gördüğüm gösteriler benim ülkemde de Avrupa'da da beğeni kazanabilir.

Uluslararası Fecr Film Festivalinde İslam İnkılabı Dönemi Tiyatro Belgeleri Sergisi de düzenlendi. Buna paralel olarak 19 Şubattan 23 Şubata kadar da Tahran'daki Merkez Tiyatro Binasının konferans salonunda İran Tiyatrosunun Sözlü Tarihi Araştırma Panelleri de düzenlendi.

İslam İnkılabı dönemi İran Tiyatrosu Sözlü Tarihi panelleri üniversite hocası araştırmacı Emin Azimi tarafından yönetildi. Bu panellerin her birinde İran'ın son kırk yıllık tiyatro tarihi 10 yıl ara ile ele alındı. Her dönemde faaliyet gösteren tiyatrodaki tanınmış şahsiyetler ise muhatapların sorularını cevapladı.