Rusya’nın INSTEX’e Katılmak İstemesi

Rusya, 4+1 Grubu ülkelerinden biri olarak her daim Bercam Nükleer Anlaşmasının korunmasına vurgu yapmıştır. Moskova Avrupalıların İran ile ticaret yapmak için kurdukları özel mali sistem INSTEX’e katılmak istediğini bildirmesi ile 4+1 Grubunun İran karşısındaki taahhütlerini daha hızlı bir şekilde yerine getirmesine zemin hazırlamak istiyor.

Bu doğrultuda Rusya’nın AB daimi temsilcisi, INSTEX’e katılma konusunda AB ile müzakerelerin yapıldığını bildirdi. Vladimir Çizov yaptığı açıklamada, "Rusya Avrupa'nın İran ile kurulan özel mali sistem-INSTEX’e katılma konusunda AB ile müzakereler ve görüşmeler gerçekleştirmektedir." Dedi.
Buna rağmen Çizov, Avrupalıların bu özel sistemi yürürlüğe sokmak ve uygulamakta ciddi sorunlarla karşı karşıya olduklarını da belirtti. Rusya AB temsilcisi INSTEX sürecinin hali hazırda gelişme göstermediğine değinerek şöyle dedi: "Buna rağmen, bu özel mali sistemin hayata geçirilmesi için çabalar devam etmektedir.”
 Rusya’nın INSTEX’e katılma kararının ardından Hollanda da bu sisteme katılmak istediğini duyurdu. Hollanda hükümeti bu ülkenin yasama kurumuna yazdığı mektupta INSTEX özel mali sistemini destekleyerek bu sisteme katılmak için gereken planlama ve yatırımları gerçekleştirmesini istedi.
Fransa, Almanya ve Britanya’dan oluşan Avrupa Troykası ise 31 Ocak 2019’da İran’ın Bercam Nükleer Anlaşmasından doğan ekonomik ve mali çıkarlarının korunması için İran ile Avrupa arasında özel mali sistem-INSTEX’in resmi şekilde tescil edildiğini duyurdu. Ancak o günden bu yana bu özel mali sistem uygulama aşamasına geçmemiştir.
Fransa ise Avrupa’nın İran ile özel mali sistemine ev sahipliği yapmaktadır. Merkezi Paris'te olan özel mali sistemin yürütme kurulu başkanlığı ise Almanya tarafından ve denetleme komitesi başkanlığı ise Britanya tarafından yapılmaktadır. INSTEX’in Avrupa bürosunun kurulmasından 3 ay geçmesine karşın İran tarafındaki bürosu da 29 Nisanda tescil edildi. Ancak Avrupa hala bu konudaki taahhütlerini uygulamayı ertelemektedir.
Amerika’nın Bercam Nükleer Anlaşmasından çekilmesinden bir yıl geçmesine rağmen AB ve Avrupa Troykası hala vaatlerini özellikle de INSTEX konusundaki vaatlerini yerine getirememişlerdir.
Avrupalı tarafların bu gecikmesi ise İran İslam Cumhuriyeti’nin 8 Mayıs 2019’da Bercam Nükleer Anlaşmasından doğan taahhütlerini yine anlaşma çerçevesinde azalttığını ve Avrupalıların vaatlerini yerine getirmek için 60 günlük bir ültimatom belirlemesine neden oldu.
İran’ın Avrupalıların özellikle de INSTEX konusunda aylar önce ciddi adımlar atmasını ümit ettiğine rağmen ancak hala Avrupalı taraflar bu konuda gecikmeli davranmaktadırlar. Belki de Tahran bu yüzden, Avrupalı tarafların Bercam anlaşmasının korunmasındaki kabiliyeti ve esasında iradesine tereddütle yaklaşmasına sebep olmuştur. İran şimdi de bu anlaşma konusunda kararlılığını sergileme mecburiyeti hissetmiştir.
AB Dış Siyaset Konseyi Düşünce Merkezi-ECFR sitesinde ise bu hususta şöyle yazılmıştır: "İran, mevcut durumun artık devam ettirilemeyeceği ve kabul edilemez olduğu kanısına varmıştır."
Şimdi de Rusya’nın INSTEX’e katılmaya hazır olması ile Avrupalılar bir an önce vaatlerini yerine getirip bu özel mali sistemi hayata geçirmek için harekete geçip güçlü bir tavır sergilemeli. Rusya’nın yanı sıra Hollanda’nın da resmi olarak bu mali sisteme katılmak istemesi bu konuyu daha da önemli hale getirmiştir.
Rusya da İran ile yapılan nükleer anlaşmanın dünya ve bölgenin barışı ve istikrarı için yararlı olduğunu savunup bir yandan da Moskova ve Tahran ilişkilerinin ekonomik ve ticari boyutlarda da devam ettirilmesini istiyor. Rusya Cumhurbaşkanı Vladimir  Putin’in dediğine göre mevcut kısıtlamalar ve yaptırımlara rağmen Rusya İran ile yapılan tüm anlaşmalar ve ortak projeler alanından işbirliklerini devam ettirip taahhütlerine bağlı kalacaktır.
Böylece Amerika’nın isteklerine ve Washington’un tek taraflı yaklaşımına rağmen Rusya bu önemli anlaşmanın korunmasından ve vaatlerin yerine getirilmesinden yanadır./