Avrupa'nın UAEA yeni başkanından Bercam'ı koruma beklentisi

UAEA, Birleşmiş Milletler gözlemcisi olarak üye ülkelerin nükleer faaliyetleri ve tesislerini denetleme bağlamında üyelerin nükleer girişimlerinin garanti edilmesi ve de nükleer enerjiyi barışçıl alanlarda kullanılmasını yaymak gibi çok önemli görev ve rolü vardır.

Bir süre önce UAEA genel başkanı Yukio Amano'nun ani ölümü ile yönetim kurulundaki 35 ülke temsilcisi Salı günü gizli oturumda Rafael Mariano Grossi'yi dünyada 171 ülkenin nükleer faaliyetlerini uluslararası çapta denetleyen ajansın yeni genel müdürü olarak seçtiler. Grossi çalışmasına bir Ocak 2020 tarihide resmen başlayacaktır.
Grossi'nin seçilmesi ile onun gelecek muhtemel çalışmaları hakkında tahminler de başladı. Ajans'ın başlıca çalışma konularından biri olan uluslararası Bercam nükleer anlaşmanın önemi nedeni ile 4+1 grubun bazı üyeleri Grossi'den anlaşmanın korunması için çalışmasını istediler. 
Bu bağlamda AB, yeni genel müdür Grossi'den Bercam'ın korunması için işbirliklerin güçlendirilmesini çalışma programına almasını istedi. AB Çarşamba günü yayınladığı bildiride, Rafael Grossi'nin UAEA yeni genel müdürü olarak seçilmesinden memnuniyetini belirterek, Brüksel'in Bercam'ın korunması ve tamamen gerçekleşmesi bağlamında UAEA ile işbirliğini güçlendirmek niyetinde olduğunu duyurdu.
Fransa, Almanya ve İngiltere'den oluşan Avrupa troykası ve AB, 8 mayıs 2018 tarihinde Amerika'nın Bercam nükleer anlaşmasından çıkışı ardından İran'ın anlaşmada öngörülen ekonomik menfaatlerinin sağlanmasını garanti vaadi ile uluslararası barış ve istikrarın korunması için çok önemli olan bu anlaşmayı korumaya çalıştılar. 
Avrupalılar Amerika'nın Bercam karşıtı tutumunu eleştirmelerine rağmen İran'la özel mali mekanizması INSTEX ile ilgili bir çok vaade rağmen kendi yükümlülüklerini yerine getirme bağlamında pratikte hiçbir etkili adım atmadılar. 
Bu olaya tepki olarak İran ise Amerika'nın anlaşmadan çekilmesinin yıl dönümünde ve Avrupa'nın İran'ın Bercam menfaatlerini sağlamadaki acziyeti ve verdiği sözleri tutmaması ardından  8 mayıs 2019 tarihinde bizzat Bercam anlaşması çerçevesinde kendi yükümlülüklerini 3 adımla azalttı veya askıya aldı. İran'ın 4. Adımı atmak için Avrupa'ya tanıdığı süre ise 6 Kasım 2019 tarihinde bitecektir.
Bu yüzden şimdiden UAEA yeni genel müdürünün Bercam ve İran ile ilgili tutumu hakkında tahminler yürütülüyor. 
Grossi'nin 2010-2013 yılları arasında Amano'nun yardımcısı olduğu süreçte her zaman İran'a karşı tutumu sert olmuştu ve bu mesele, Grossi'nin UAEA genel müdürlüğüne seçilmesi hakkında İran'ın açıkça endişelerini açıklamasına sebep oldu. 
İran'ın Viyana'da bulunan uluslararası kurumlardaki daimi temsilcisi Kazım Garibabadi Çarşamba günü Rafael Grossi'nin UAEA genel müdürü seçilmesine tepki olarak, İran'ın her zaman Ajans'ın tarafsızlığına ve profesyonelliğine vurgu yaptığına işaretle, Tahran'ın her zaman Ajans ve yetkililerinin her türlü şartlar altında bu tutumu korumasını ve üye ülkelerin de Ajans'a baskı uygulamaktan kaçınmalarını beklediğini söyledi.
Garibabadi şöyle dedi:
"İran'ın davranışı ve siyaseti her zaman bu ilkelere riayet etme ve yayılmasına dayanmıştır ve hiç şüphesiz söz konusu ilkelerin Ajans tarafından korunması, devam etmesi ve güçlenmesi, İran tarafından olumlu ve etkileşimli çözüm yolu bulması ile karşılaşacaktır. Ajans'ın Bercam anlaşmasını denetleme görevi nedeni ile yeni genel müdürün de selefi gibi Ajans'ın nükleer anlaşmayı koruma bağlamındaki önemli rolünü doğru ifa etmesi umut ediliyor."
İran'ın Ajans'ın yeni müdürü ile ilgili tutumu, tüm endişeleri açıklarken, aynı zamanda İran barışçıl nükleer çalışmaları ve özellikle Bercam nükleer anlaşması ile ilgili konularda tarafız ve bağımsız tutumunun devamını vurguluyor. 
Tabi ki İran kendi nükleer programını şeffaflaştırmakla aslında diğer tarafların bahane aramalarına mecal bırakmamıştır. Bu konu bizzat UAEA'ın yayınladığı 16 raporunda açıkça belirtilirken 4+1 üyeleri tarafından da onaylanmıştır./