Hazar Denizi Kapsamlı Stratejik İş Birliği Belgesinin Önemi Hangi Açılardan Gelmektedir?

Parstoday – Hazar Denizi Kapsamlı Stratejik İş Birliği Belgesi'nin imzalanması ve içeriğinde yer alan maddelere göre, hiçbir yabancı ülke veya bölge dışı güç Hazar Denizi’nin iç işlerine müdahale etme hakkına sahip olmayacaktır.

Parstoday’in haberine göre, İran İslam Cumhuriyeti Ordusu Deniz Kuvvetleri Komutanı Amiral Şehram İranî’nin katılımıyla, Hazar Denizi’ne kıyısı olan ülkelerin deniz kuvvetleri komutanları zirvesi 8 Ekim'de Rusya’nın St. Petersburg kentinde düzenlendi. Zirvenin sonunda İran İslam Cumhuriyeti, Rusya Federasyonu, Kazakistan ve Azerbaycan Cumhuriyeti deniz kuvvetleri komutanları tarafından Hazar Denizi Kapsamlı Stratejik İş Birliği Belgesi imzalandı. Bu belgenin maddelerine göre, hiçbir yabancı ülke veya bölge dışı güç Hazar’ın iç meselelerine müdahale etme hakkına sahip değildir. Zirvenin sonunda yayımlanan bildiride deniz kuvvetleri komutanları, Hazar Denizi’nin yalnızca beş kıyıdaş ülkeye ait olduğunu ve bu doğrultuda güvenlik sağlanması ile ilgili tüm konuların sadece kıyıdaş ülkelerin kararıyla yürütülmesi gerektiğini vurguladılar.

Bu belge, Hazar’a kıyısı olan ülkelerin yüksek düzeyli yetkililerinin iradesi doğrultusunda, çok taraflı ilişkilerin güçlendirilmesi, sürdürülebilir güvenliğin sağlanmasında koordinasyonun artırılması ve Hazar Denizi'nde ortak iş birliğinin geliştirilmesi amacıyla imzalanmıştır.

"Hazar Kapsamlı Stratejik İş Birliği Belgesi" sadece teknik veya askeri bir anlaşma değil; dünyanın en önemli jeopolitik bölgelerinden birinde yerel bir güvenlik mimarisinin oluşumunun sembolüdür. Hazar Denizi yalnızca dünyanın en büyük kapalı gölü değil, aynı zamanda 21. yüzyılın jeopolitik denkleminde giderek önem kazanan stratejik bir alandır. Enerji, ulaşım, güvenlik ve çevre açısından bu su kütlesi, bölgesel ve küresel güçlerin hesaplarında özel bir yere sahiptir. Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından, yeni bağımsız kıyıdaş ülkelerin ortaya çıkmasıyla birlikte, iş birliği ya da rekabet için çeşitli fırsatlar ve zorluklar ortaya çıkmıştır. Bu süreçte İran ve Rusya, her zaman “Hazar güvenliğinin yerel olması” gerektiğini ve bölge dışı güçlerin varlığına karşı olduklarını açıkça ifade etmişlerdir. Son deniz kuvvetleri zirvesi ve “Kapsamlı Stratejik İş Birliği Belgesi”ne yapılan vurgu da bu çerçevede değerlendirilebilir.

Bu stratejik belge üç ana unsurdan oluşmaktadır:

1. Kıyıdaş Egemenliği Temelinde Güvenlik Kararlarının Tekelinin Korunması:

Bu madde, egemenlik ilkesinin ve dış müdahalenin reddedilmesinin açık bir teyididir. Son yıllarda ABD ve NATO’nun Gürcistan ve Azerbaycan gibi yollarla Hazar Denizi’ne yaklaşma girişimlerine karşılık, özellikle İran ve Rusya, bu yolların kapatılması gerektiğini savunmaktadır. Güvenlik kararlarının tekeli, hiçbir bölge dışı aktörün (NATO, ABD hatta Çin dahil) Hazar güvenlik düzenlemelerine doğrudan müdahale etme hakkının olmayacağı anlamına gelir. Bu ilke, Hazar’ı dünya deniz alanlarından farklı özel bir güvenlik modeli olan bölge haline getirmektedir.

2. Kıyıdaş Ülkeler Arasında Askerî ve Denizcilik Koordinasyonunun Güçlendirilmesi:

Son yıllarda kıyıdaş ülkeler arasında askeri iş birlikleri ve ortak tatbikatlar artış göstermiştir. Bu tatbikatlar yalnızca güç gösterisi değil, aynı zamanda dış tehditlere karşı caydırıcılık işlevi görmektedir. Yeni belge, bu iş birliklerini stratejik düzeye taşımaktadır. Denizcilik koordinasyonu; bilgi paylaşımı, deniz birliklerinin uyumu, acil iletişim hatlarının kurulması ve hatta ortak gözlem merkezlerinin kurulması gibi unsurları içerebilir. Bu tür iş birlikleri bir yandan üyeler arasındaki güveni artırırken, diğer yandan yabancı güçlerin varlığını en aza indirmektedir.

3. Bölge Dışı Gruplaşmalardan Bağımsız Bölgesel Güvenlik Stratejisinin Taslağının Oluşturulması:

Bölge dışı gruplaşmalardan bağımsızlık, “yerel güvenlik” yaklaşımının açık bir göstergesidir. Hazar güvenliği için öngörülen model, yalnızca kıyıdaş ülkeler arasında iş birliğine dayanmaktadır. Bu durum, Batı ile Rusya ve Çin arasındaki küresel rekabetin yoğunlaştığı bir ortamda daha da önem kazanmaktadır. Hazar güvenlik stratejisi, diğer bölgeler için bağımsızlık ve güvenlikte öz yeterliliğin örneği olarak değerlendirilebilir.

Bu unsurlar, sadece kıyıdaş ülkelerin yerel iş birliği iradesini değil, aynı zamanda uluslararası sistemin mevcut koşullarına ve Hazar çevresindeki güvenlik gelişmelerine yönelik üstü kapalı bir mesaj da içermektedir.

“Hazar Kapsamlı Stratejik İş Birliği Belgesi” kıyıdaş ülkelerin yalnızca bölge dışı güçlerin nüfuzunu engellemeyi değil, aynı zamanda çok kutuplu yeni bir uluslararası düzen için bir model sunmayı hedeflediklerini göstermektedir. Bu belgenin açık mesajı şudur: Hazar, kapalı ve yerel bir bölgedir ve güvenliği yalnızca kıyıdaş ülkeler tarafından, dış müdahale olmaksızın sağlanmalıdır.