Türkiye ile Rusya Arasında Yeni Gerilim Kaynakları

Türkiye'nin Rusya ile ilişkilerinde yeni gerilimlerin ortaya çıkmasıyla birlikte, iki ülke arasında iyice gelişen ilişkiler bir kez daha bozulma raddesine gelmiş gibi görünüyor. Ankara ile Moskova arasındaki ticari sorunlar ve engeller, ikili ilişkilerin gerilim süreci yaşadığının başka bir biçimini gösteriyor.

Bu bağlamda, on yıldan kısa bir süre içinde ikinci kez Türk-Rus ilişkilerinin üçüncü bir ülkeden etkilenerek düşmanlık ve gerginliğe doğru gittiği görülmektedir.

İki ülkenin tarihi göz önüne alındığında, Ankara ile Moskova arasındaki gerilimlerin ikili ticareti engellemesi ve hatta ekonomik yaptırımların uygulanması sürecine doğru gitmesinin pek olası olmadığı söylenmelidir. Çünkü bu durumda kuşkusuz Türkiye'nin Rusya'ya yaptığı gıda ihracatı sekteye uğrayacak ve Rus turistler de Türkiye'ye seyahat etmek için birçok engelle karşılaşacaktır. Aslında Türkiye'nin Rusya'ya ihracatı yılda 20 milyar doları aşarken, Türkiye Rus turistlerden yılda yaklaşık 5 milyar dolar kazanıyor. Bu alandaki engellemeler ise büyük zararlara denk gelmektedir. 

Bununla birlikte, Türk-Rus ilişkilerinde uluslararası öneme sahip bir konu, son yıllarda iki ülke arasındaki askeri işbirliğidir. Aslında Rus silahlarının Türkiye'ye satışı, ikili ve bölgesel işbirlikleri, Batılı hükümetlere ve Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü-NATO'ya kadar uzanan çevrelerin tepkilerine yol açmıştır. Bu bağlamda S400 füze sistemlerinin NATO üyesi Türkiye'ye satışı en çok tepkiyi toplamıştır. 

Askeri uzmanlar, Rus füze sisteminin oldukça kabiliyeti olduğunu ve ABD'nin gelişmiş silahlarını bozup etkisiz hale getirebileceğini ve NATO ve ABD sistemlerini olumsuz etkileyebileceğini söylüyor.

Türkiye ordusunun Suriye topraklarında Rus savaş uçağını düşürmesinin ardından Ankara-Moskova ilişkilerinde gerginlik yaşanmışsa da sonuç olarak, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin özellikle Türkiye'ye yaptırım uygulamaya çalışsa da  Rusya'nın Türkiye'ye uyguladığı yaptırımlar 11 ay kadar sürdü ve daha sonra sular duruldu. 

Türkiye ile Rusya arasında üçüncü bir ülke yüzünden yeni bir anlaşmazlık dalgasının başlaması ile önemli bir gelişme sayılmaktadır. Rus yetkililer, Türkiye'nin Ukrayna'ya insansız hava aracı satarak Kırım yarımadasında Rus birliklerine sorun yarattığını söylüyor. Ancak sorun yaşayan ülkelerde askeri bir varlık gösterme konusunda istekli olan Türkiye yetkilileri, Rusya'nın Ukrayna hükümetinin Türkiye yapımı insansız hava araçları kullanması nedeniyle Ankara'yı suçlamaması gerektiğini söyledi.

Türkiye Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu muhabirlere verdiği demeçte, Roma'daki G20 zirvesinin oturum aralarında Rus mevkidaşı Sergei Lavrov ile bir araya gelişi ile ilgili şu açıklamada bulundu:  ""Bir ülke, bizden, başka bir ülkeden almışsa o silah daha fazla Türk ya da Rus ya da Ukrayna silahı olarak anılamaz. Bir devlet bizden bunu satın alıyorsa, o daha fazla Türk ürünü değildir. Belki Türkiye'de üretilmiş olabilir ama Ukrayna'ya ait. Türkiye bununla suçlanamaz."

Rus hükümeti, Ukrayna hükümetinin Kırım yarımadasında konuşlanmış Rus birlikleri tarafından kontrol edilen mevzilere saldırıda Türkiye insansız hava aracı kullanılmasının ardından geçen Çarşamba günü tepki gösterdi. Moskova yetkilileri, "Türkiye insansız hava araçlarının doğu Ukrayna üzerinde istikrarsızlaştırıcı bir etki yapma tehlikesiyle karşı karşıya olunduğunu" söylediler.

Moskova yetkililerinin Türkiye İHA'larının Rusya'nın arka bahçesindeki ülkelere satışına ilişkin endişeleri kesinlikle bu İHA'ların satışını sınırlayacaktır. Aslında Türkiye, bu İHA'ları Orta Asya, Kafkasya ve Doğu ve Orta Avrupa ülkelerine satarak bu bölgelerde askeri varlığının temellerini atmak istiyordu. Bu yüzdendir ki Türkiye dışişleri bakanı bu hususta müsamahaya dayalı açıklamalar yapmıştır. Bir diğer yandan Türkiye'nin Rusya'ya karşı kesin bir karşı duruş sergilemek istemediği de ortadadır.