Emirabdullahiyan’ın İran ve Afganistan arasındaki mevcut sorunların çözülmesi gerektiğini vurgulaması

İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı, Afganistan Dışişleri Bakan Vekili ile yaptığı görüşmede, sınır ve su sorunları da dâhil olmak üzere iki ülke arasındaki mevcut sorunların çözülmesi gerektiğini vurguladı.

İran İslam Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı Emirabdullahiyan, pazar akşamı Tahran'da Afganistan Dışişleri Bakan Vekili Emirhan Muttaqi ile bir araya gelerek Gazze'deki son gelişmeleri ve bu bölgedeki soykırımı açıklayarak, Filistin halkına yardım konusunda tüm Müslüman ve özgürlüğü sevenlerin iş birliğinin gerekli olduğunu vurgulayarak, İran ve Afganistan arasındaki ikili ilişkileri ele aldı ve Afganistan yönetim yetkililerinin mevcut sorunları çözmek için pratik adımlar atacağını umut etti.

İran'ın Afganistan'la ilişkileri, Taliban'ın 2021'de bu ülkede yeniden iktidara gelmesinden bu yana, bazı zaman dilimlerinde gerginliklere şahit oldu, sınır gerginlikleri ve su hakkı konuları ise bu cümledendir. İran su hakkının sağlanmaması ve dolayısı ile yaşanan kuraklık, İran’ın Sistan ve Beluçestan halkı için sorunlara sebep oldu, bu yüzden İran Hirmend suyu ile ilgili 1351 anlaşmasında öngörülen tüm maddelerin titizlikle uygulanmasını istiyor.

Hirmend Nehri, Afganistan'ın Hindukuş Dağları'ndan kaynaklanır ve daha sonra İran'a akar, ancak Afganistan, tarımsal ihtiyaçlarını karşılamak için bu nehir üzerine çeşitli barajlar inşa ederek İran'a giren suyun akışını etkilemiştir.

Afganistan'ın yönetimini elinde bulunduran Taliban'ın, Hirmend Antlaşması'nı uygulamaya ve bu antlaşmaya dayanarak İran'ın su hakkını ödemesi gerekir; Taliban yetkilileri ise defalarca bu konuda İranlı yetkililerle iş birliği yapma sözü verdi. Örneğin Afganistan Dışişleri Bakan Vekili Emirhan Muttaqi daha önce Taliban’ın İran'ın su hakkını tanıdığını ve asla İran'a sorun yaratmak istemediğini vurgulamıştı.

Uyuşturucu kaçakçılığı, silahlı grupların yasa dışı yollardan İran'a girme girişimleri, Taliban güçleri ile İran sınır muhafızları arasında yaşanan çok sayıda çatışma gibi sorunların da iki ülke arasındaki ilişkileri etkileyen ve hatta zaman zaman ilişkileri gerginleten olaylar arasında olduğu değerlendiriliyor, gerçi her iki taraf genelde bu gerginlikleri idare ederek ihtilafların yoğunlaşmasını engellediler.

Bu arada İran-Afganistan ilişkilerinde su hakları ve sınır sorunları gibi çeşitli siyasi ve güvenlik boyutlarında mevcut olan karışıklıklara rağmen, her iki taraf da iş birliğinin geliştirilmesine, özellikle ticari ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine vurgu yaptıklarını unutmamak gerekir, tabi ki bu konu diğer alanlardaki ihtilafların azaltılmasında da etkili olabilir.

Afganistan, İran'ın komşusu olarak dini, kültürel ve dilsel benzerlikleri ve yaklaşık 1000 kilometrelik uzun bir ortak sınırın varlığı nedeniyle önemli bir komşu olarak kabul edilmektedir. İran İslam Cumhuriyeti, Afganistan'da barışın tesisi ve bu ülke halkının sorunlarının çözümü için her zaman her türlü yardımda bulunmuş ve geçen 40 yılda milyonlarca Afgan göçmene ev sahipliği yapmıştır.

Mevcut şartlarda Taliban ve İran'ın 13. hükûmeti artık ekonomik ilişkiler de dâhil olmak üzere ilişkileri geliştirmeye odaklanmış durumda ve iki ülkenin ekonomi, sanayi, ticaret ve tarım alanlarında uzman ve yetkililerden oluşan heyetlerin sık sık ziyaretleri de bu çerçevede değerlendirilmelidir.

İran ve Afganistan ulaştırma, sivil havacılık, madencilik ve serbest ticaret bölgeleri alanında beş ekonomik iş birliği anlaşması imzalamıştır; geçen mart ayında Taliban Ticaret ve Yatırım Odası, İran'la ticaret seviyesinin yılda bir milyar dolara ulaştığını ve şu anda İran'ın Afganistan'ın en büyük ticaret ortağı olduğunu duyurdu.

Bu nedenle İran ve Afganistan yetkilileri, ikili ilişkileri sürdürmek ve iki Müslüman komşu arasındaki gerilimin artmasını önlemekte kararlıdırlar. İran Dışişleri Bakanı'nın da söylediği gibi, Taliban'ın pratik eylemleri ve iki ülke arasında ortak anlaşmaların uygulamaya konması, ticari ve ekonomik alışverişlerin yanı sıra su ve sınır sorunları alanındaki mevcut sorunları da çözülmesi gerekiyor./