Batı Asya'daki çatışmanın tememlini anlamak istiyorsanız Sykes-Picot'a bakın
Batı Asya'daki mevcut krizleri daha derinlemesine anlamak için Fransa ile İngiltere arasında 16 Mayıs 1916'da imzalanan Sykes-Picot Anlaşması'na daha yakından bakmak gerekir. Bu anlaşma Batı Asya'nın geleceğini önemli ölçüde etkilemiş ve bölgedeki birçok güncel sorunun temelini oluşturmuştur.
Birinci Dünya Savaşı sırasında ve Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılmasının ardından 3 ana sömürge ülkesi olan Fransa, İngiltere ve Rusya, Osmanlı topraklarını bölme kararı aldı. Bu bölünme bölgenin coğrafi, kültürel ve etnik gerçeklerine değil, sömürgeci çıkarlara dayanıyordu. Bu bölünmenin mimarları İngiltere'den "Mark Sykes" ve Fransa'dan "Francois-Georges Picot" idi ve bu sözleşmenin adı da onların isimlerinden alınmıştır.
Bu anlaşma, Batı Asya'da bu bölge halklarının irade ve istekleri dikkate alınmadan yeni ve yapay sınırların çizilmesine yol açmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın Kasım 1918'de sona ermesi ve Osmanlı İmparatorluğu'nun çöküşünün ardından, birleşik Arap devletlerinin bağımsızlığına dair umutlar gerçekleşmedi. Bunun yerine İngiltere ve Fransa, Ocak 1919'da Vesayet Planı aracılığıyla bölgedeki nüfuzlarını güçlendirmeyi başardılar. Bu plan, Batı Asya'daki Arap ülkelerine bağımsızlık tanımadı ve onları İngiltere ve Fransa'nın kontrolü altına aldı.
Bu bölünme bölgede siyasi ve sosyal istikrarsızlığa yol açtığı gibi dini ihtilafları da yoğunlaştırdı. Filistin, Ürdün, Irak'ın güneyi ile Suriye ve Lübnan'ın bazı bölgeleri doğrudan İngiltere ve Fransa'nın kontrolü altına alındı. Bu yapay bölünmeler daha sonraki yıllarda pek çok savaşın ve çatışmanın temelini oluşturdu.
Batı Asya meseleleri uzmanı Muhammadreza Haciyan, Sykes-Picot Anlaşması'nın temel sorunlarından birinin, sömürgecilerin bölge gerçeklerini kasıtlı olarak göz ardı etmesi olduğuna inanıyor. Bu anlaşmanın en önemli kısmının Filistin'in işgal edilmesi ve bu topraklarda yaşayan insanların haklarının hiçe sayılmasının İngiltere'nin Filistin'e hakimiyetine zemin hazırladığını belirtiyor.
Hali hazırda bölgedeki pek çok ülke Sykes-Picot anlaşmasının sonuçlarından hâlâ acı çekiyor. Örneğin son yıllarda Türkiye ile Irak arasında Sykes-Picot'un yapay bölünmelerinden kaynaklanan sınır anlaşmazlıklarının ortaya çıktığına tanık oluyoruz.
Filistin Ulusal Savunma Grubu genel sekreteri Mehdi Şakibaei de Sykes-Picot anlaşmasının bölgede İsrail'in oluşumunun ilk adımı olduğuna inanıyor. Ona göre İngiltere'nin İsrail'i kurmaktaki amacı Batı Asya ve Filistin'deki petrol rezervlerini kullanmaktı. Bu hedef 2 Kasım 1917'de Balfour Deklarasyonu ile uygulamaya konuldu. 1920'den 1948'e kadar İngiltere, Filistin'e Yahudi göçüne zemin hazırlayarak Filistin'deki Yahudi nüfusunu önemli ölçüde artırdı. 1917'de Yahudiler Filistin nüfusunun yalnızca %6'sını oluşturuyordu, ancak 1948'de İsrail'in varlığını ilan etmesiyle Yahudi nüfusu 600.000'e ulaştı ve yaklaşık 800.000 Filistinli yerinden edildi.
Filistin, 2016 yılında yaptığı bir açıklamayla yaşanan tüm trajedilerden İngiltere'yi sorumlu ilan ederek İngiliz hükümetinden yaptıklarından dolayı özür dilemesini istedi. Ancak dönemin İngiltere Başbakanı Theresa May, bu isteğe karşı olarak, İngiliz hükümetinin Balfour Deklarasyonu'ndan gurur duyduğunu belirtti./