Hocalı katliamının 26. Yıl dönümü
26 Şubat 1992 tarihi, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Müslüman halkının katliam edildiği gündür. 26 Şubat Hocalı Katliamı faciasının 26. Yıldönümü nedeni ile Azerbaycan Cumhuriyeti halkı,bu yıl da her yıl olduğu gibi düzenledikleri çeşitli etkinliklerle bu katliamda hayatını kaybeden masum ve sivil insanların anısını canlı tutmaya çalışıyor.
Bu insanlık dışı olayın yıldönümünde, Azerbaycan Cumhuriyeti'ne ilaveten her yıl ülkenin dünyadaki tüm siyasi temsilciliklerinde etkinlikler düzenleniyor. Bu yıl da Hocalı katliamının 26. yıl dönümünde, geçen senelerde olduğu gibi Azerbaycan Cumhuriyeti’nden binlerce kişi ayrıca Bakü'de yaşayan İranlılar bu katliamın anısı için hazırlanan “Ana Feryadı Anıtında” bir araya gelerek, kurbanların anısına çiçekler sunup, okudukları Fatihalarla onlar için saygı duruşunda bulundular.
Azerbaycan Cumhuriyeti İslam Partisi üyeleri de geçen yıllarda olduğu gibi katliamın kurbanlarının mezarı başında hazır bulunarak düzenlenen etkinlikte bu acı facianın faillerinden İntikam almaya ve işgal edilen toprakların serbest bırakılmasına vurgu yaptılar. Azerbaycan Cumhuriyeti İslam Partisi kadınlar komitesi başkanı bayan Noreste İbrahimova düzenlenen etkinlikte yaptığı konuşmada şöyle dedi:
Ülkemizin işgal edilen bu toprakları konusundaki sabrımız bundan daha fazla uzamamalı. Biz hiçbir şey yapmadan el ele koyup gelecek yılda kanlı Hocalı faciasının 27. Yıldönümünü düzenleyemeyiz. Biz zaman kaybetmeden dökülen kanların intikamını ve işgal edilen topraklarımızın özgürlüğünü düşünmeliyiz.
Hocalı katliamının yıldönümü dolayısıyla düzenlenen oturuma katılan İslam Partisi üst düzey üyeleri ve diğer Siyaset adamları da Hocalı Katliamı konusundaki görüşlerini, katılımcılarla paylaştılar. Toplantıda hazır bulunan Azerbaycan Cumhuriyeti İslam Partisi sorumlusu Hacı İlham Aliyev, Hocalı olayının, Aras Nehrinin kuzeyindeki Azerilerin tarihleri ve kalbinde kanlı harflerle oyulduğuna işaretle, şöyle bir vurguda bulundu:
Hocalı'nın çehresinden mazlumiyet görüntüsü silinmemeli. Bu da bizim gelecek nesillerimize, ülkenin siyasi bağımsızlığının, dökülen kanların pahasıyla kazanıldığı mesajını iletebileceğimiz anlamına geliyor. Aslında bu özgürlük kolayca kazanılmamıştır ki kolayca kaybedesin.
Dağlık Karabağ bölgesinde bir kent olan Hocalı, 1992 yılından itibaren Ermeni milis güçlerinin kontrolü altındadır. Şubat 1992'den itibaren Ermeni milis Güçler buradaki savunmasız ve sivil insanları geniş çapta katliam etmeye başladılar. Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Müslüman halkı, Hocalı Katliamı'nı Karabağ bölgesindeki münakaşanın en acı olaylarından biri olarak biliyorlar. İki gün süren bu insani faciada toplam 613 kişi en feci şekilde öldürülürken 487 kişi sakat bırakılıp, aralarında çocuk, kadınlar ve yaşlıların bulunduğu 1275 sivil ise Ermenilerce esir alındı. Bu olayda ayrıca 150 kişiden Şimdiye kadar hiçbir haber alınamamıştır.
26 Şubat 1992 tarihinde, 20. yüzyılın en acı olaylarından biri yaşandı.
Dağlık Karabağ bölgesinin en önemli tepelerinden birisinde olan Hocalı kasabası Ermeni güçleri için önemli bir askerî hedef niteliği taşımaktaydı. Kasaba Hankendi'yle Ağdam'ı bağlayan yolun üzerinde bulunup bölgenin tek havalimanı için üs konumundaydı
Aralık 1991'de, Hankendi çevresine yerleşen ve Azerilerin yaşadığı Kerkicahan kasabasının alınmasından sonra, Hocalı kasabası tamamen Ermeni ablukasında kaldı. 30 Ekim'den itibaren karayoluyla ulaşım kapanmış ve tek ulaşım vasıtası olarak helikopter kalmıştı. 20 Kasım 1991'de Hocavend semalarında Mi-8 tipi helikopterin Ermeni kuvvetler tarafından vurulması ve sonuçta birkaç Azerbaycan devlet yetkilisi, Rus ve Kazak gözlemciler dahil 20 kişinin ölümünden sonra, hava ulaşımı da kesilmişti.
İşgalden önce 1991-1992 kış aylarında Hocalı sürekli olarak bombalanmıştır. Hocalıdan çıkmış mültecilerin İnsan Hakları İzleme Örgütü'ne söylediklerine göre, bazı durumlarda bombardımanlar açıkça sivil hedeflere karşı yönlendirilmiştir. 1992 yılının başlarından itibaren elektrik verilmeyen Hocalı'nın savunması sadece hafif silahlara sahip yerel savunma güçleri ve az sayıdaki milli ordu askerinden ibaretti. 25 Şubat 1992'den itibaren Hocalı'ya üç koldan saldıran Ermeniler, Sovyet Rus ordusunun 366. motorize alayının bütün araçlarını kullanarak şehri iki saat boyunca top ve tank ateşine tuttu. Saldırıdan bir gün sonra ise hafızalardan silinmeyecek "Hocalı Katliamı" yapıldı.
Hocalı'da yaşanan facianın boyutları, Azerbaycan Cumhuriyeti yetkililerini son 20 yılda burada sivil ve savunmasız kadınlar, çocuklar ve erkeklerin katliamını, " soykırım" olarak tanıma çalışmaları halen devam etmektedir.
Azerbaycan’a göre, Hocalı’da yaşananlar, 1949 Cenevre Sözleşmelerinin, Birleşmiş Milletlerin (BM) Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi, Sivil ve Siyasi Haklar Sözleşmesi, İşkenceye ve Diğer Zalimane, İnsanlık Dışı veya Onur Kırıcı Muamele veya Cezaya Karşı Sözleşmesi, Çocuk Hakları Sözleşmesi gibi çok sayıda sözleşmenin ciddi ihlali anlamına geliyor. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin 22 Nisan 2010 tarihli kararında, Hocalı’da yaşananlar, savaş suçları veya insanlık aleyhine suçlarla eşdeğer eylemler olarak görülüyor. Bugüne kadar 15 ülkenin parlamentosu ve ABD’nin 16 eyaletinin meclisi Hocalı’da yaşananları kınayan ve soykırım olarak gören kararlar çıkardı.
Bölge meseleleri uzmanları Ermenistan güçleri ve milis güçlerinin Hocalı kentine saldırılarının sebebini, bu kentin stratejik konumundan olduğu kanaatindeler. Bu acı olayın ardından Ermenistan dönem yetkilileri itirafta bulunarak, " söz konusu operasyonun en temel hedeflerinden biri, Hocalı üssünü yok etmek, Askaran ve Hankendi kasabalarını birleştirmek için bir kanal açmak ve Karabağ'ın tek havaalanının kontrolünü Azeri güçlerin elinden çıkarmak" olduğunu itiraf ettiler.
Hocalı Katliamı nedeni ile görevinden istifa etmek zorunda kalan Azerbaycan Cumhuriyeti'nin dönem cumhurbaşkanı Ayaz Mutallibov, Azerbaycan Cumhuriyeti Halk Cephesi Partisi'ni bu katliamda ortak olmakla suçladı. Kendisi Rusya basınından Nezavisimaya Gazeta'ya verdiği mülakatta şöyle dedi, " Hocalı'dan kaçmayı başaran sivillerin sözlerinden anlaşıldığı üzere, Hocalı faciası, beni istifaya zorlamak için Parti liderleri için bir bahane oluşturdu. Karabağ münakaşası döneminde Azerbaycan Cumhuriyeti 6 milyondan biraz daha fazla nüfusa sahipti ve bu sayıdan yaklaşık 1 milyonu avare oldu.
Bu acı gerçeklere rağmen uluslararası toplumlar ve insan hakları çevreleri, şimdiye kadar bu olaya gereken tepkiyi göstermemiştir. Bu arada bazı bilinçli gözlemciler bu olayın çeşitli boyutlarını ifşa etmeye çalıştılar. Söz konusu gözlemcilere göre Türkiye'de " Ergenekon" örgütü bu cinayette temel rol ifa etmiştir. Hocalı Katliamı aslında dönem Cumhurbaşkanı Ayaz Muttalibov hükümetini devirmek ve yoğun Türkçülük eğilimleri olan, üstelik Kafkasya’da Türkiye çıkarlarının ciddi destekçisi olanı Ebulfez Elçibey'in iş başına gelmesi hedefi ile gerçekleşti.
Karabağ savaşı sırasında Hocalı kentinin düşmesi ardından, yaklaşık 7 bin Müslümanın yaşadığı bu kentte, Azeri sivillerin katliamı, Ermenistan ordusuna eşlik eden Sovyet Rus ordusunun 366. motorize alayı tarafından 25 ve 26 Şubat 1992 tarihinde gerçekleşti. Hiç şüphesiz Azerbaycan Cumhuriyeti'nin Hocalı Katliamının temelleri etrafında yapacağı araştırmalarla birlikte bu acı olayın gizli kalan boyutları aydınlığa kavuşacaktır.
Hocalı'da savunmasız sivillerin katliamı, Dağlık Karabağ bölgesi üzerinde Ermenistan ve Azerbaycan Cumhuriyeti arasındaki münakaşa tarihinin en acı olaylarından biridir. Batılı hükümetler ve medya çevreleri Hocalı acı olayından, " Hocalı Katliamı" veya" Hocalı faciası" şeklinde söz ediyorlar. Fakat Azerbaycan Cumhuriyeti'nin haber çevreleri bu olayı " Hocalı soykırımı" ve " Hocalı faciası" olarak zikrediyorlar. Bu acı olayın ardından Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi olayı gündemine alarak Ermenistan’a karşı 4 kararname onayladı. İnsan hakları izleme örgütü (Human Rights Watch) de Hocalı olayını " Karabağ dağlık Bölgesi'nin savaş tarihinde en büyük katliam" olarak ilan etti. Aslında Ermenilerin bu saldırısı sonucu dağlık Karabağ bölgesindeki Hocalı kentinde yaşanan facia, dünyanın en korkunç faciaları arasında yer almasına neden oldu.