Dünya sağlık günü
Günümüzde dünyanın tüm ülkelerinde devletlerin üzerinde durduğu en önemli konulardan biri, sürdürülebilir kalkınmanın gerçekleşmesinde önemli rol ifa eden genel sağlık meselesidir.
Dünya sağlık örgütü WHO dünya camiasının tüm bireyleri sağlık alanında mümkün olan en üst seviyede yer almaları hedefine hizmet etmek üzere kurulan BM kurumlarından biridir. Bu doğrultuda bu örgüt 1950 yılından sonra 7 Nisan gününü dünya sağlık günü ilan ederek kamuoyunun dikkatini küresel sağlık konusuna çekmeye çalıştı.
Dünya sağlık örgütü bu doğrultuda ve sağlık alanına özel vurgu yapmak amacıyla her yıl dünya sağlık günü için bir slogan seçiyor. Bu yıl dünya sağlık örgütü bu özel gün için “Genel sağlık kapsamı herkese, her yerde, herkes için sağlık” sloganını belirledi.
Uzmanlara göre genel sağlık kapsamı gerçekleştiği takdirde tüm insanları hastalık ve ölümün en önemli sebepleri ile ilgili olarak hizmetlerden yararlanmaları ve aldıkları hizmetlerin niteliğinden emin olmaları yönünde atılan büyük adım olacaktır. Dolaysıyla genel sağlık kapsamı tüm sağlık müdahalelerinin ücretsiz olduğu anlamına gelmez. Bu terimin anlamı tüm insanların ve tüm toplumların gerekli sağlık hizmetlerinden mali açıdan acılara katlanmaksızın yararlanmalarından ibarettir.
Erensel sağlık kapsamı sadece insanların tıbbi tedavileri ile ilgili değildir ve aynı zamanda genel sağlık kampanyaları gibi toplumun tümüne verilecek hizmetleri içerir. Örneğin suya floraid eklemek veya hastalıkların bulaşmasına sebebiyet veren sivri sineklerle mücadele etmek, genel sağlığa yardımcı olan bazı hizmetlerdir.
Kuşkusuz genel sağlık durumuna uluslararası düzeyde özen göstermek, bu durumun sürdürülebilir kalkınmada önemli yerini ve payını beyan etmek ve uygulamak açısından değerli bir fırsattır. Gerçi tüm ülkeler genel sağlık kapsamı yönünde bazı programları uygulamak zorundadır, fakat kürsel gerçekler ve ülkelerin arasında servet ve iktisadi kalkınma ve büyüme açılarından var olan uçurum, maalesef genel sağlık kapsamından yararlanma durumları birbirinden farklı olduğunu ve günümüzde hala bir çok insan sağlık ve tedavi hizmetlerine ulaşma imkanından mahrum olduklarını ve yeryüzünde insanların yarısı acil sağlık hizmetlerinden bile yararlanamadıklarını gösteriyor.
Dünya sağlık örgütünün verilerine göre dünyada yaklaşık 100 milyon insan sağlık hizmetlerini kendileri karşılamak zorunda kaldığı için şiddetli bir şekilde yoksulluk baskısına maruz kalıyor ve bunun için günde iki dolar veya daha az bir miktar parayı tahsis etmek zorunda kalıyor. Yine dünyada 800 mliyon insan aile bütçesinin en az %10 kadarını sağlık hizmetleri uğruna harcamak zorunda kalıyor. Onlar bu masrafı, facia boyutunda masraf olarak değerlendiriyor.
Araştırmalar özellikle sürdürülebilir kalkınma endeksleri konusunda en kötü durumda olan ülkeler başta olmak üzere bir çok ülkenin sağlık alanında belirlenen hedeflere ulaşma konusunda sıkıntı yaşadıklarını gösteriyor. Bunun en önemli sebeplerinden biri dünya nüfusunun sağlık endekslerine ulaşma alanında eşit şartlardan yararlanmamalarıdır.
Son yıllarda yapılan araştırmalar, iktisadi kalkınma ve işbirliği örgütü OECD’ye üye ülkelerin nüfusu dünya nüfusunun %19 kadarını oluşturdukları halde genel sağlık giderlerinin %85 kadarını kendilerine ayırdıklarını, oysa dünya nüfusunun %10 kadarını oluşturan Afrika ülkeleri sağlık giderlerinin %3 kadarından yararlandıklarını gösteriyor.
Dünya sağlık örgütü araştırmalarında 9 endeksi düzenli olarak gözetliyor. Bunlar yaşam umudu, özel hastalıklardan kaynaklanan ölümler, iltihaplanmaya yol açan hastalıklar, sağlık bakım hizmetleri kapsamı, yüksek tansiyon gibi tehlikeli etkenler, sağlık sistemleri, sağlık giderleri, sağlık ve tedavi hizmetlerinin dağılımındaki eşitsizlik ve sosyal, iktisadi ve nüfus etkenleri değişikliklerle ilgili veriler ve rakamlardan ibarettir.
Dünya sağlık örgütü her yıl düzenli bir şekilde 194 üye ülkenin sağlık alanında ilerlemeleri hakkında raporlar yayımlıyor. Bu çalışmanın amacı BM’nin 2030 yılına kadar belirlediği sürdürülebilir hedeflerde en üst seviyeyi yakalamaktır. Genel sağlık alanında son onyıllarda büyük ilerleme kaydeden üye ülkelerden biri ise İran İslam Cumhuriyeti’dir.
Dünya sağlık örgütünün İran’da sağlık durumu ile ilgili yayımladığı raporlar, İran İslam Cumhuriyeti annelerin ölüm oranını %96 kadar düşürmek gibi bir çok önemli alanda çok başarılı olduğunu ortaya koyuyor, öyle ki İran Ortadoğu bölgesinde bu alanda en başarılı ülke olarak gündeme geliyor.
Dünya sağlık örgütüne göre İran’da sağlık seviyesinin gelişmesi yaşam umudunu 73 yıla kadar ulaştırmayı başardı.
Amerika’nın Washington üniversitesi tarafından her yıl yürütülen bir araştırmaya göre İran 2016 yılında sağlık alanında aşılama ve doğum gibi 7 endekste en iyi uygulamaları olan ülkedir. İran yine sağlıklı su, kanalizasyon atıklarını atma, malarya ve HIV gibi hastalıkların önlenmesinde çok iyi durumdadır. Gerçi bu araştırmalar İran’ın toz bulutları gibi kirleticilerle mücadele başta olmak üzere 6 endekste durumu uygun olmadığını gösteriyor.
Öte yandan bu araştırmaların bulguları, İran’ın genel sağlık endekslerinde çok iyi durumda olduğunu ve özellikle son beş yılda sağlık endekslerinde büyük bir sıçrama yaşadığını gösteriyor.
İran 2016 yılında yapılan değerlendirmede 188 ülke arasında 104. sırada yer aldı, ki yeni endeksler de hesaba katıldığında İran’ın sırası 35 basamak yükselerek 69. sıraya yükseldiği anlaşılıyor.
Sağlık alanı İran İslam Cumhuriyeti nizamının en öncelikli alanlarından biridir. Bu doğrultuda İran’da her yıl 21 – 27 Nisan günleri sağlık haftası olarak kutlanır.
Dünya sağlık örgütü genel sekreteri bayan Margaret Chan, Haziran 2017 tarihinde dünya sağlık forumunun 70. oturumun kulisinde düzenlenen sürdürülebilir kalkınmada yaptığı konuşmada İran’ın sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmakta rolünü takdire şayan niteledi. İran sağlık Bakanı Dr. Hasan Haşimi başkanlığında düzenlenen oturumda konuşan bayan Chan sağlık seviyesini geliştirmek için mali kaynakların karşılanması zaruri olduğunu belirterek İran’ın bu yönde ifa ettiği rolünden ötürü teşekkür etmek istediğini, başka ülkelerin de aynı stratejiyi izlemelerini umduğunu vurguladı.
Dünya sağlık örgütü genel sekreteri bayan Margaret Chan konuşmasında ayrıca İran İslam Cumhuriyeti’nin genel sağlık alanında sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmak için sağlık bilgi bankasını geliştirmek, sağlık hizmetlerine ulaşmakta eşitsizlikle mücadele, STK’ların katılımına destek vermek, sosyal bilgilendirmeyi geliştirmek gibi alanlarda çabaları da takdire şayan olduğunu kaydetti.
Kuşkusuz İran İslam Cumhuriyeti nizamı genel sağlık hedeflerine ulaşmak ve genel sağlık kapsamını genişletmek için çabalarını sürdürecektir. Sağlık meseleleri uzmanlarına göre genel sağlık kapsamı bu hedefe ulaşma yolunda atılan emin bir adımdır ve böylece tüm insanlar her yerde ve her zaman sağlık hizmetlerinden yeteri kadar yararlanabilir, üstelik bu hizmetleri alırken mali sıkıntı ile karşılaşmaz.
Hiç kimse sağlık ile yaşamın diğer gereksinimleri arasında seçim yapmak zorunda olmamalıdır. Sağlığın geliştirilmesi doğrultusunda toplumu bilgilendirmek ve kültür zeminini oluşturmak ve sağlık için yaşam tarzını düzeltmek hem İran ve hem dünya genelinde özellikle 2018 yılı için seçilen slogan doğrultusunda ciddiyetle takip edilen konulardır, böylece hem şimdiki ve hem gelecek kuşaklar daha güvenli ve daha sağlıklı bir ortamda yaşayabilir.
