ABD’nin Çin’e baskılarının Huawei firmasına kadar genişlemesi

Amerika devletinin Çin’e uyguladığı ticari baskıların devamında Washington yönetimi Çinli komünikasyon firmalarının Amerika ve Avrupa’da faaliyetlerini de kısıtlamaya başladı. Peki ama, beyaz saray neden böyle bir karar aldı? Birlikte dinleyelim.

Kanada’da Huawei firmasının yöneticilerinden Vang Menju gözaltına alındıktan sonra Amerika yönetimi bu firmayı ve yine iletişim ve bilgi teknolojileri İBT alanında faaliyet yürüten diğer Çinli firmaları ABD’de üniversitelerin kara listesine aldı. Buna göre Amerikalı üniversiteler, İBT alanında faaliyet yürüten tüm Çinli firmalarla yürürlükte olan anlaşmalarını feshetmek ve ileride de bu firmalarla her türlü işbirliği ve ortak yatırım yapmaktan uzak durmakla yükümlü hale getirildiler. Yine Amerika’da herhangi bir üniversite bu talimata 2020 yılına kadar uymadığı takdirde, federal hükümetin mali desteklerinden ve yardım fonlarının yaptıkları mali yardımlardan mahrum bırakılmakla tehdit edildi.

Amerika yönetimi Çinli İBT firmaları casusluk yaptıkları iddiasından duyulan kaygıyı körükleyerek, bu firmaların Amerika’dan topladıkları bilgileri Çin istihbaratı ve askeri kurumlarına verebileceklerini ileri sürüyor. Huawei ve ZTE Çin’in iki büyük İBT firmalarıdır ve Amerika’nın çeşitli sektörleri ile işbirliği yaparak özellikle Amerikan üniversiteleri ile birçok ortak yatırımları bulunmaktadır. ABD kongresinin üyelerinden Dutch Ruppersburger bu konuda şöyle diyor: Washington yönetimi Çin’in  iletişim teçhizatından Amerika’ya karşı kullanmak için birçok sebebi ve saiki bulunduğunun bilincindedir. Buna göre Amerika’nın iletişim altyapıları çok kırılgan sayılır ve Çinli hackerler sürekli bu altyapılara saldırmaktadır.

Amerika yönetimi Kanada’da gözaltına alınan Huawei firmasının üst düzey yetkililerinden birini İran’a dayatılan yaptırımları delmekle suçladı. Ancak Amerika bu suçlamayı ispat edemeyince, bu kez Çinli İBT firmalarını casusluk yapmakla suçlamaya başladı.

Amerika ve Avrupa’da Çinli İBT firmalarına baskılar, ABD Başkanı Donald Trump bazı belgeleri imzalayarak firmaların, ajansların ve müteahhitlerin çalışanlarını Huawei ve ZTE firmalarının ürünlerini kullanmaktan men edince iyice artmaya başladı. Bu kanun, kullanıcıların bilgilerini saklayabilen tüm aletleri kapsıyor.  

Washington milli güvenlik üniversitesi hocası ve “Çinofobi, Huawei öyküsü” adlı kitabın yazarı Eric Anderson şöyle diyor: Huawei’nin herhangi bir grupla casusluk suçuna bulaştığına dair hiç bir belge yoktur.

Aslında Huawei firmasının durumuna bakıldığında, Amerika’nın asıl bu firmanın gelişmesinden kaygı duyduğu açıkça anlaşılıyor. Bu firma 2012 yılında Ericson firmasını solladıktan sonra dünyanın en büyük iletişim hizmeti sunan firması oldu. Huawei firmasının dünya genelinde 180 bin çalışanı bulunuyor. Bu sayıdan yaklaşık yüzde 46 kadarı araştırma geliştirme bölümünde faaliyet yürütüyor. Bugün Huawei firması Amerika, Hindistan, İsveç, Rusya ve Türkiye’de 20 kadar araştırma geliştirme firması bulunuyor. Huawei 2011 yılında araştırma geliştirme üzerinde 4 milyar dolar yatırım yaptı ve 2018 yılında dünyanın ilk üç kameralı cep telefonunu piyasalara sürdü. Huawei firması şimdi de G5 hızlı internet şebekesinin altyapılarını geliştirme üzerinde çalışıyor. Avrupa kıtası ise Huawei firmasının Asya kıtası dışında en büyük piyasası sayılıyor.

Amerika yönetiminin bu firmayı Pekin yönetimi ile bağlantılı olmakla suçlamasına cevap veren Huawei sözcüsü Sykes şöyle diyor: Huawei firmasının Çin yönetimi ile ilişkisi, Cisco firmasının Amerika devleti ile ilişkisi gibidir.

Bu arada birçok siyaset ve medya çevreleri, Amerika yönetimi Çin’in teknolojik konumunu zayıflatmayı amaçladığını belirtiyor. Zira Amerika devletine göre İBT alanı, Çin’in Amerika’nın hegemonyasını sorgulayabileceği ve kendi konumunu özellikle İBT alanında geliştirebileceği alandır. Bu yüzden Amerika yönetimi başta Avrupa ülkeleri olmak üzere başka ülkeleri Huawei ve ZTE firmalarının piyasalarına kısıtlama uygulamaları konusunda ikna etmeye çalışıyor.

Amerika yönetiminin Çinli İBT firmalarına baskı uygulamakla ulaşmak istediği bir başka hedef, bu firmaları ABD piyasalarından atmak ve Amerikalı İBT firmalarına istihdam ve gelir alanı açmaktır. Washington yönetiminin Amerikalı üniversiteleri Çin’in bilimsel merkezleri ile işbirliğini kısıtlamaya çalışmasını da bu çerçevede değerlendirmek gerekir.

Asya etüt üniversitesi hocası ve Çin’in enformasyon devrimi adlı kitabın yazarı Eric Harvey ise  şöyle diyor: Amerikalı politikacılar sadece kendi firmalarının çıkarlarını düşünüyor.

Amerika yönetimi, müttefiklerini Pekin yönetiminin Çinli İBT firmalarına musallat olduğu ve bu firmalardan Çin’in güvenlik ve askeri kurumları için birer casusluk aracı gibi yararlandığı konusunda ikna ederek aslında Çin’in dünya çapında ünlü İBT firmalarının adına ve imajına darbe vurmak istiyor. Bu arada dünya çapında en çok cep telefonu satan firmaların başında yer alan ve hatta Apple firmasını geride bırakan Huawei firması Çin ekonomisine büyük mali katkı sağladığından, Amerika yönetimi bu firmayı ABD ve AB piyasalarında kısıtlayarak Çin ekonomisine darbe indirmeyi umuyor.

Buna karşın Amerika yönetiminin İBT alanında faaliyet yürüten Çinli firmalara bazı kısıtlamaları uygulamasının bazı olumsuz sonuçları da oluyor, yani hem Amerika piyasalarını ve hem Çin’in uluslararası ortaklarını zarara sokuyor. Zira başta Almanya olmak üzere Avrupa ülkelerinde birçok firma Huawei gibi bazı Çinli firmalarla sıkı işbirliği söz konusudur. Nitekim bu firma iletişim şebekelerini karşılayan firmaların başında yer alıyor. Bu yüzden G5 adı ile anılan beşinci kuşak iletişim şebekesinin ihtiyacı olan teçhizatı Çinli firmalar olmaksızın karşılamak hemen hemen imkansız ve oldukça zor gözüküyor.

Almanya’dan Hans Schuten’in belirttiğine göre, Çinli İBT firmalar dışlandıkları ve iletişim şebekelerinin ihtiyacı olan teçhizatı karşılama konusunda bir kenara bırakıldıkları takdirde, bu tür teçhizatı karşılayan ellerin sayısı azalacak ve bu durum maliyetlerin büyük oranda artmasına yol açacaktır.

Yine IHS market uzmanlarından Vien Lam’a göre Huawei firması bu alandaki yenilikçiliği sayesinde Amerika piyasalarına ihtiyaç duymaksızın başarılı olacaktır. Geri Huawei firması, Amerika piyasalarının yüksek kapasitelerinden vazgeçmek niyetinde olmadığını da belirtiyor.

Her halükarda önümüzdeki yirmi yılda ekonomik büyümesine devam ederek dünyanın en büyük ekonomisi olmayı planlayan Çin yönetimi kesinlikle Amerika ile gerginlikleri tırmandırmak istemiyor.

Bundan başka, Çinli İBT firmaları Amerikalı ve Avrupalı firmalarla işbirliği yaptıklarından, Pekin yönetiminin Washington’un politikalarına tepki vermesi, iki ülke arasındaki işbirliğini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu şartlarda Pekin yönetimi pratikte sakin bir ortamda Amerika devleti ve özellikle bu ülkenin popülist Başkanı Donald Trump’ın davranışlarını daha iyi kontrol altına alabileceğini düşünüyor.