Borrel'den Bercam'a Vurgu

Avrupa Birliği, Avrupa Troykası ile beraber İran ile 2015'te varılan nükleer anlaşmada önemli bir rol oynayan aktörlerdendi. Buna rağmen Amerika'nın Mayıs 2018'de Bercam Nükleer Anlaşmasından çıkmasına rağmen Avrupalılar hala bu anlaşmadaki taahhütlerini yerine getirmekte başarısız kalmışlardır. Ancak yine de Avrupalı taraflar bu anlaşmanın korunmasına vurgu yapmaktadırlar.

Bu doğrultuda Avrupa Birliği yeni dış siyaset temsilcisi Josep Borrel 15 Aralık Pazar günü verdiği röportajlardan birinde şöyle bir açıklamada bulundu: " İran ile yapılan nükleer anlaşma hala ayaktadır. "

Borrel bu anlaşmanın gücünün bir kısmının Avrupa Birliğinden kaynaklandığını ve Avrupa'nın da bu anlaşmayı ayakta tutmakta çıkar sahibi olduğunu iddia etti. Borrel ayrıca İran'ın uranyum zenginleştirme hususundaki taahhütlerini azaltma yönündeki adımlarını değerlendirmesinde şöyle dedi: " Kısıtlamaların ihlali sınırların aşılması anlamına gelmiyor. İran hala bu sınırlandırmalar içerisindedir. "

Borrel sözlerine şunları da ekledi: "Amerika'nın Bercam'dan çıkmasına rağmen İran'ın genel olarak taahhütlerini yerine getirdiğini tasdiklemem gerekiyor. Biz de onların bu bağlılığı sürdürmesini istiyoruz. Bu anlaşma bizim güvenliğimiz için büyük önem arzediyor. "

AB'nin yeni dış siyaset sorumlusu bir kaç gün önce Fransa Dışişleri bakanı Jean Yves Le Drian ile ortak basın konferansında da İran ile yapılan nükleer anlaşmanın tehlikede olduğuna değinerek bu anlaşmanın korunmasını umut ettiğini belirtmişti. 

Avrupa Birliği ve Avrupa Troykası defalarca Bercam Nükleer Anlaşmasının bölgesel ve küresel barış ve güvenliğin korunmasında önemli rol oynadığına vurgu yapmıştır. Avrupalılar Amerika'nın yasa dışı bir şekilde bu anlaşmayı terk etmesinin ardından İran'ın ekonomik çıkarlarını güvence altına alma vaadi ile İNSTEX gibi özel mali sistemi hayata geçirmek girişiminde bulunmak istemişse de buna muvaffak olmamıştır. Avrupalılar Washington'un Bercam karşıtı girişimlerine sözlü olarak karşı çıksalar da pratikte bu girişimleri etkisiz hale getirmek için etkili adımlar atamamışlardır. 

İran ise Amerika'nın bu anlaşmadan çekilmesinin bir yıl ardından ve Avrupalıların vaatlerinin boşa çıkması ile kendi stratejik sabrına son vererek bu anlaşmanın 26 ve 36'ıncı paragrafları gereği bu anlaşmayı askıya almış ve şimdiye dek dört aşama halinde taahhütlerini azaltmıştır. Tahran şimdi de bu anlaşmadaki taahhütlerini azaltma sürecine vurgu yaparak bu anlaşmadaki tarafların taahhütlerini yerine getirmeleri halinde İran'ın da hızlı bir şekilde eski haline döneceğini belirtmektedir. 

Bercam'ın Avrupalı tarafları şimdi de kendi taahhütlerini hayata geçirmeyi düşünme yerine son zamanda bir bildiri yayımlayarak İran'ı tetik mekanizması ile tehdit etti. Buna rağmen Bercam Nükleer Anlaşması son ortak komisyonu oturumunun 6 Aralık tarihinde düzenlenmesinin ardından görünen o ki Avrupalılar bu tehditlerinden geri adım atmışlardır. 

Avrupalılar da artık Tahran'ın hiçbir zaman tehdide karşı teslim olmayacağını ilkeli duruşundan vaz geçmeye mecbur bırakılamayacağını anlamışlardır. 

Avrupa gerçekten kendi çıkarları doğrultusunda bile olsun bu anlaşmanın korunmasını istiyorsa özellikle de İNSTEX'i hayata geçirme gibi adımları daha sağlam atmalıdır. İran İslam Cumhuriyeti dışişleri bakanı Muhammed Cevad Zarif ise 9 Aralık günü şöyle bir vurguda bulundu: "İran Avrupa Birliği ve üye ülkelerinin Bercam Nükleer Anlaşmasına bağlılık düzeyinden memnun değildir. "

Burada önemli olan husus Avrupa Birliğinin yeni dış siyaset sorumlusunun da İran'ın taahhütlerini aşamalı olarak azaltmasına rağmen Tahran'ın hala Bercam Nükleer Anlaşması vesilesi ile belirlenen kısıtlamalar çerçevesinde olduğunu belirtmesidir. Bu ise İran'ın bu anlaşmanın korunmasındaki iyi niyetinin göstergesidir. Bu yüzden Avrupalılar gerçekten bu anlaşmanın korunmasına önem veriyorlarsa söylemden eyleme geçmeleri ve en başta da özel mali sistem İNSTEX'i hayata geçirmeleri gerekiyor.