Grossi’nin İran’ın UAEA ile işbirliğini onaylaması

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı genel müdürü, çalışma rutini olarak Bercam nükleer anlaşma ile ilgili sunduğu raporda İran’ın Ajans ile işbirliğine devam ettiğine işaretle, uranyumun zenginleştirme çalışmalarının devam ettiğine değindi.

UAEA genel müdürü Rafael Grossi Ajansın rutin çalışma programı uyarınca yönetim kurulun mevsimsel oturumunun düzenlenmesinden bir hafta önce rapor hazırlıyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı yönetim kurulu oturumu 19-20 Kasım 2020 günlerinde Viyana’da düzenlenecektir.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı genel müdür yeni raporunun bir bölümünde Bercam nükleer anlaşma konusunda İran’ın Ajans ile işbirliğinin doğruluğu  konusunda Çarşamba gece yaptığı açıklamada, Natanz ve Fordo tesislerinde zenginleştirme çalışmalarının yeni makinelerle devam ettiğini, zenginleştirme oranının yüzde 4,5 olduğunu bunun ise Bercam’da belirlenen yüzden 3,67 oranını aştığını belirtti.
Grossi’nin yeni raporuna göre İran ağır su üretimi ve depolanmasına ilaveten 2,2 ton ağır su ihraç etmiş ve ayrıca 1,300 ton ağır suyu da kendi araştırma ve geliştirme çalışmalarında kullanmıştır. 
UAEA’nın Bercam doğruluğu ile İran’ın yeni raporu Rafael Grossi’nin Ağustos 2020’de ziyareti ardından yayınladı. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı genel müdürü Tahran’da yaptığı görüşmeler ve İran’ın gönüllü olarak iki tesisi denetlemeye açması ardından Associated Press’e yaptığı açıklamada İran ve Ajans arasındaki işbirliği düzeyinin iyi olduğunu söyledi.
İran, üyeler arsında UAEA ile en yüksek düzeyde işbirliğini gerçekleştirirken Ajans’ın tarihinde benzersiz olan bir düzeyde yüksek denetlemelere tabi tutulmuştur bu da Tahran’ın Bercam çerçevesinde yapıcı işbirliği hedefi ile hüsnü niyetinin göstergesidir.
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın denetimlerinin neredeyse yüzde 20’si İran’da ve Bercam’ın doğruluğunu denetleme çerçevesinde yapılıyor. Başka bir ifade ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetçileri her yıl en az İran’da 30 ek denetleme gerçekleştiriyorlar böylece ortalama her 6 günde bir, İran’da denetlemeler gerçekleşiyor.
İran’ın bu düzeyde işbirliğine rağmen Tahran, Amerika’nın Bercam anlaşmasından çekilmesi ardından pratikte nükleer anlaşmanın menfaatlerinden yararlanamamıştır. Bercam’ın diğer tarafları Amerika’nın çekilmesi ardından kendi sorumluluklarını tam olarak yerine getiremeyince İran ise 8 Mayıs 2019 tarihinde nükleer anlaşmadaki sorumluluklarını kademeli olarak askıya aldı. 
İran’ın Bercam nükleer anlaşmadaki sorumluluklarını 5 adımda azaltması ise uranyumu zenginleştirmenin yüzde 3,67’nin üzerine çıkarmak, zenginleşmiş uranyum rezervlerini arttırmak, nükleer alanda araştırma ve geliştirme çalışmaları ile ilgili tüm sorumluluklarını durdurmak, Fordo nükleer tesislerinde uranyum üreterek zenginleştirmek ayrıca santrifüjler sayısı ile ilgili kısıtlamaları iptal etmektir.
İran’ın bu girişimlerine  Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı genel müdürünün yeni raporunda işaret edilmiştir, fakat tümü Bercam nükleer anlaşmaya taraf olan 4+1’in diğer üyelerin girişimlerine bağlıdır.
İran Bercam nükleer anlaşma çerçevesinde ve 26 ve 36. Maddeleri uyarınca sorumluluklarını hafifletme veya askıya almaya gitmiştir fakat defalarca da vurguladığı gibi Bercam anlaşmasının diğer tarafları kendi sorumluluklarını yerine getirip İran’ın anlaşmadaki menfaatlerden yararlanması sağlandığı durumunda eski sorumlulukları düzeyine tekrar geri döneceğini belirtmiştir.
İran geçen Ağustos ayında UAEA genel müdür ile Tahran görüşmelerinde belirttiği gibi Ajans ile karşılıklı güvene dayalı yapıcı işbirliğine devam edecektir. /