Moskova Barış Anlaşması ve Karabağ münakaşasının daimi çözümü belirsizlikleri

Rusya'nın Karabağ münakaşasına son verme planında belirsizlik ve şüpheler devam ederken, Türkiye ve Azerbaycan Cumhuriyeti yetkililerinin sessizliği sürüyor.

Karabağ münakaşasına son verme konusundaki Rusya Barış Anlaşması maddeleri üzerinde önce Rusya ve Türkiye arasında mutabakat sağlandığı ifade ediliyor.

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Karabağ'da Azeri ve Ermeni güçleri arasında 27 Eylül'de çatışmaların başlamasından sonra defalarca yaptığı açıklamalarında, Azerbaycan Cumhuriyeti'nin işgal edilen tüm topraklarının kurtarılması gerektiğine vurgu yapıyordu. Ancak stratejik öneme sahip Şuşa kentinin geri alınmasından sonra birden Karabağ barış anlaşmasının imzalandığı duyuruldu.

Türkiye Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın şüphe uyandırıcı ve düşündürücü yaklaşımındaki bir değişiklik, Rusya ile imzalanan barış anlaşmasının Erdoğan'ın bilgisi dahilinde düzenlenip, imzalandığını ortaya koydu. Erdoğan ayrıca, Karabağ'da Ermeni ve Azeri güçler arasındaki 45 günlük savaş boyunca, adeta Azeri mevkidaşının sözcülüğünü yaptı. Anlaşma imzalandıktan sonra, Türkiye liderlerinin  bu ülkenin Nahçıvan ve işgalden kurtarılan toprakların üzerinden  Kafkasya ve Orta Asya cumhuriyetlerine bağlanmak istedikleri netleşti. Türkiye'nin bu isteğinin gerçekleşmesinin ardından, Ankara liderlerinin, diğer art niyetlerinin peşine oldukları anlaşıldı. 

Bazı İranlı uzmanlara göre "Bu anlaşmada, Azerbaycan Cumhuriyeti Müslüman vatandaşlarının, ülkelerinin toprak bütünlüğünün tamamen sağlanmasına ilişkin isteği gözardı edilmiştir. Azeri halkın Karabağ'ın tamamen işgalden kurtulup, Azerbaycan Cumhuriyeti'ne bağlanması isteği devam ediyor."

Öte yandan, Karabağ savaşı sırasında yerlerinden edinen insanları yeniden kendi yurtlarına taşıma ve yerleştirmenin büyük masrafları ile 2000 Rus barış gücünün maaş ve maliyeti gibi diğer masrafları da unutmamak gerek.

İran'ın eski Azerbaycan ve Özbekistan Büyükelçisi Muhsin Pakayin şöyle diyor: "Rusya Barış Anlaşması'nın sürdürülebilir barış ve ateşkes ile sonuçlanabileceği konusunda birçok belirsizlikler ve soru işaretleri var. Rus askerlerinin barış gücü olarak konuşlanmasıyla Azerbaycan Cumhuriyeti'nin toprak bütünlüğünün tamamının sağlanması pek beklenmiyor."

Bu belirsizliklerin yanısıra, kuşkusuz ilerleyen zamanda, anlaşmanın maddeleri hakkında Azerbaycan Cumhuriyeti'nin karşı karşıya kalacağı sorunlar ortaya çıkmış olacak. Çünkü bu anlaşmanın hayata geçmesi sonucu İlham Aliyev yönetiminin bazı sorunları belirginleşecek. Özellikle, Türkiye'nin kendi çıkar ve menfaatlerini gözeterek, düzenlediği anlaşma metninin ne ölçüde Azerbaycan Cumhuriyeti'nin menfaatlerine karşı olduğu, zaman ilerledikçe ortaya çıkmış olacak.

Anlaşma imzalandıktan önce ve sonra Bakü ve Ankara merkezli medya tarafından İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik türlü suçlamalar yönetildi. Kimi basın yayın kuruluşları, İran'ı Karabağ savaşına karşı duyarsız kalmakla itham ederken, kimi medya, İran'ı Ermenistan'a silah göndermekle suçladı. Son olarak da bazı basın yayın kuruluşları, İran'ın Ermenistan ile sınırlarının ortadan kalkacağını gündeme getirerek, Türkiye'nin savaşa ortaklığı nedeni ile  İran'a büyük zararlar verildiği ve gelecekte de sorunlarla karşı karşıya kalacağı ileri sürdü.

Bu suçlamalar ve iddialara Dışişleri Bakan Yardımcısı Seyyid Abbas Irakçı başta olmak üzere İranlı yetkililer yanıt verdi. En son olarak Irakçı, İran'ın Ermenistan ile sınırının kapatılacağı ve Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ne transit yolunun İran üzerinden artık gerçekleşmeyeceğine dair iddiaların tamamen yalan olduğunu belirtti.

İran yetkilileri, Karabağ'da savaşa son vermek için uluslararası kriter ve ilkeler çerçevesinde münakaşa ve etkin taraflar ve ülkelere hazırladığı planı sunup, Azerbaycan cum., Ermenistan ve Rusya'nın sıcak karşıladığı plan konusunda Ankara'nın yanıtını beklerken, beklenmedik biçimde Rusya Barış Anlaşması'nın imzalandığı haberi yayınlandı.

Unutmamak gerekir ki Azerbaycan Cumhuriyeti ve Ermenistan topraklarında daimi barışın ve sorunların çözümü, İran ve diğer bazı bölge ülkeleri olmadan mümkün olmayacak./