Çin’in Endişesi: Amerika Bagram’a Neden Hâlâ Aşık?

Parstoday – Çin, Afganistan’daki krizin sorumlularının, askeri üs kurmasının bölge güvenliğini tehdit ettiğini açıkladı.

Parstoday’in haberine göre, Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun , Perşembe günü BM Genel Kurulu’nun 80. oturumu çerçevesinde düzenlenen “Çin, İran, Pakistan ve Rusya Dışişleri Bakanları Dörtlü Toplantısı”na ilişkin yaptığı açıklamada, Tahran, Pekin, Moskova ve İslamabad temsilcilerinin Afganistan’da yabancı askeri üslerin yeniden konuşlandırılmasını reddettiğini ve bunun Afganistan’ın egemenliğine aykırı, bölge barış ve istikrarı için tehdit oluşturduğunu belirtti.

Çin Dışişleri Sözcüsü, bildiride Afganistan’ın egemenliği, bağımsızlığı ve toprak bütünlüğüne saygı vurgusu yapıldığını ifade ederek, bu dört ülkenin temsilcilerinin Afganistan içinde veya çevresinde, mevcut durumdan sorumlu ülkelerce yabancı askeri üslerin yeniden konuşlandırılmasına kesin şekilde karşı çıktığını söyledi.

ABD Başkanı Donald Trump, son dönemde Taliban’dan Bagram Hava Üssü’nün kontrolünü geri alma niyetini sıkça dile getirerek, 21 Eylül’de Afganistan’ı bu üssü teslim etmemesi halinde kötü sonuçlarla tehdit etti. Trump, 19 Eylül’deki İngiltere ziyaretinde de ABD’nin Bagram’ı geri almak istediğini vurgulayarak, bu üssün Çin’in nükleer silah üretim merkezlerine yalnızca bir saat mesafede olduğunu söyledi.

Trump, Bagram’ı “Amerika’nın inşa ettiği” bir üs olarak tanımladı; oysa bu üs 1950’lerde Sovyetler tarafından inşa edilmiş, ABD ise sadece yeniden yapılandırmıştır. Uzmanlar bu ifadeleri Trump’ın bilgisizliği ve mülkiyet yanılsaması olarak değerlendirdi.

Taliban Dışişleri Bakanlığı Danışmanı Zaker Celali, Trump’ın Bagram’ı geri alma yönündeki açıklamalarını ticari bir pazarlık çerçevesinde değerlendirmek gerektiğini belirtti. Celali, Taliban’ın hiçbir zaman yabancı askeri varlığı kabul etmeyeceğini ve Doha görüşmelerinde bu konunun tamamen reddedildiğini vurguladı.

Bagram, Afganistan’ın en büyük hava üssüdür ve 2001’deki ABD saldırısı ile 11 Eylül sonrası süreçte kritik rol oynamıştır. Üs, biri 3.602 metre uzunluğunda ve 46 metre genişliğinde iki ana piste sahiptir; bu pistler ABD ordusunun en büyük nakliye uçağı olan C–5 Galaxy gibi büyük askeri uçakların inişine uygundur.

• Trump’ın Bagram’ı Geri Alma Gerekçeleri

Bagram’ın Afganistan’ın kuzeyindeki stratejik konumu sayesinde ABD, bu üste askeri birlik ve ekipman bulundurarak geniş bir bölgeyi istihbarat ve güvenlik açısından denetleyebilir. Bu bağlamda, Çin’in Sincan bölgesine yakın doğu Afganistan’daki faaliyetleri, İran’ın batıdaki varlığı ve Rusya ile Çin’in nüfuz alanı olan Orta Asya izlenebilir. Trump’ın ısrarının başlıca nedenleri şunlardır:

• Çin’e yakınlık: Trump, Bagram’ın Çin’in nükleer silah üretim merkezlerine yalnızca bir saat uzaklıkta olduğunu vurgulayarak, bu konumu Çin’i izlemek ve kontrol etmek açısından stratejik buluyor.
• ABD askerlerinin çekilmesine yönelik eleştiri: Trump, 2021’de Joe Biden döneminde gerçekleşen asker çekilme sürecini sert şekilde eleştiriyor ve ABD’nin Bagram’ı kaybetmemesi gerektiğini savunuyor.
• Çin ve İran’ın Afganistan’daki etkisi: Trump, Taliban’ın Bagram’daki askeri törenine Çinli ve İranlı diplomatların katılmasını bu ülkelerin bölgedeki nüfuzunun arttığına dair bir işaret olarak görüyor.
• Terörle mücadele operasyonlarının yeniden başlatılması: Bazı kaynaklara göre, ABD Taliban ile küçük bir askeri birliğin Bagram’a yerleştirilmesi konusunda görüşmeler yürütüyor ve bu üs terörle mücadele operasyonlarının başlangıç noktası olarak kullanılabilir.

Ancak askeri uzmanlar, Bagram’ın geri alınmasının on binlerce askerin gönderilmesi ve büyük maliyetler olmadan mümkün olmadığını, Taliban ile anlaşma sağlansa bile üssün IŞİD ve El Kaide gibi tehditlerle karşı karşıya kalacağını belirtiyor.

• Çin’in Bagram’a Dönüşe Karşı Çıkmasının Nedenleri

Çin, ABD’nin Bagram’a yeniden asker konuşlandırmasına karşı çıkıyor. Bu tutumun temelinde jeopolitik, güvenlik ve iç işlere müdahale etmeme ilkesi yatıyor. Çin’in başlıca gerekçeleri şunlardır:

• Afganistan’ın ulusal egemenliğine destek: Çin, Afganistan’ın geleceğinin halkı tarafından belirlenmesi gerektiğini ve dış müdahalelerin, özellikle askeri olanların, iç istikrarı tehdit ettiğini savunuyor.
• ABD’nin kışkırtıcı eylemlerine dair endişe: Çin’in büyükelçisi, bazı ülkelerin kışkırtıcı eylemlerle Afganistan’ın istikrarını bozmak istediğini belirtti. Pekin’e göre, ABD’nin Bagram’a dönüşü bölgesel gerilimi artırabilir.
• ABD ile jeopolitik rekabet: Bagram, Çin sınırlarına yakın konumda bulunuyor ve ABD’nin bu üsse geri dönmesi, Çin’e baskı veya gözetim amacı taşıyan bir hamle olarak algılanabilir. Trump da bu yakınlığı açıkça dile getirmişti.
• Çin’in Afganistan’daki ekonomik çıkarları: Çin, “Bir Kuşak Bir Yol” projesi kapsamında Afganistan’ın maden kaynaklarından yararlanmak istiyor. ABD’nin askeri varlığı bu projeleri tehdit edebilir veya Çin’in ekonomik nüfuzunu engelleyebilir.
• Bölgesel istikrarsızlık endişesi: Çin, yabancı güçlerin Afganistan’a dönüşünün çatışmaları yeniden alevlendireceği, radikal grupların güç kazanacağı ve Pakistan ile Orta Asya gibi komşu ülkelerde istikrarsızlık yaratacağı konusunda endişeli.

Görünüşe göre Trump, ABD’nin Afganistan’daki 20 yıllık askeri varlığını unutmuş gibi görünüyor; zira sonunda Vietnam’dan kaçışı andıran bir şekilde, aceleyle ve kaotik biçimde Afganistan’dan çekilmek zorunda kalmışlardı. Afganistan tarihine bakıldığında, bu ülkenin halkı yabancı askeri varlığa şiddetle karşı çıkmakta ve işgalcileri kovmak için büyük bedeller ödemeye hazır olduklarını göstermektedir./